Capoeira τα τραγούδια

Το Gemini είπε

1. Sou Eu, Sou Eu (Είμαι εγώ)

Αυτό είναι ένα "Corrido" (γρήγορο τραγούδι) που δίνει αυτοπεποίθηση στον παίκτη.

Πορτογαλικά: Sou eu, sou eu, Mestre Bimba, sou eu! Sou eu, sou eu, Capoeira, sou eu! Onde tem jogo de mandinga, sou eu!

Ελληνική Μετάφραση: Είμαι εγώ, είμαι εγώ, Δάσκαλε Bimba, είμαι εγώ! Είμαι εγώ, είμαι εγώ, Καποεϊρίστα, είμαι εγώ! Εκεί που υπάρχει παιχνίδι πονηριάς, είμαι εγώ!

Τι σημαίνει: Ο παίκτης δηλώνει την παρουσία του και την ταυτότητά του μέσα στον κύκλο, τιμώντας ταυτόχρονα τον μεγάλο δάσκαλο Bimba.

---

2. Paranaue (Παραναουέ)

Ίσως το πιο διάσημο τραγούδι Capoeira παγκοσμίως.

Πορτογαλικά: Paranaue, Paranaue, Parana! Vou dizer a meu mestre, Parana, Que a capoeira venceu, Parana.

Ελληνική Μετάφραση: Παραναουέ, Παραναουέ, Παρανά! Θα πω στον δάσκαλό μου, Παρανά, Πως η Capoeira νίκησε, Παρανά.

Τι σημαίνει: Το "Parana" αναφέρεται σε ένα ποτάμι και μια περιοχή. Το τραγούδι μιλάει για την ελευθερία και τη νίκη της τέχνης πάνω στις δυσκολίες.

---

3. Zum Zum Zum

Ένα τραγούδι που αναφέρεται στον θρυλικό Mestre Pastinha.

Πορτογαλικά: Zum, zum, zum, Capoeira mata um! O mestre que me ensinou, Foi o mestre Pastinha.

Ελληνική Μετάφραση: Ζουμ, ζουμ, ζουμ, η Capoeira σκοτώνει έναν! Ο δάσκαλος που με έμαθε, Ήταν ο δάσκαλος Pastinha.

Τι σημαίνει: Ο ήχος "ζουμ" θυμίζει το πέταγμα της μέλισσας ή το σφύριγμα μιας γρήγορης κλωτσιάς. Είναι ένας τρόπος να δείξουμε σεβασμό στη σχολή "Angola".

---

4. A Maré Tá Cheia (Η παλίρροια είναι γεμάτη)

Ένα τραγούδι που μιλάει για τη φύση και την ενέργεια.

Πορτογαλικά: A maré tá cheia, ioiô, A maré tá cheia, iaiá.

Ελληνική Μετάφραση: Η παλίρροια είναι γεμάτη, κύριε (ioiô), Η παλίρροια είναι γεμάτη, κυρία (iaiá).

Τι σημαίνει: Όπως η θάλασσα φουσκώνει, έτσι και η ενέργεια (Axé) μέσα στη Roda πρέπει να ανέβει. Οι όροι ioiô και iaiá ήταν προσφωνήσεις της εποχής της σκλαβιάς.

---

Παραπομπές

• Mestre Acordeon, "Capoeira: A Brazilian Art Form": Περιλαμβάνει μια τεράστια συλλογή στίχων και την ιστορία πίσω από κάθε τραγούδι.

• Gerard Taylor, "Capoeira: The Jogo de Angola": Εξηγεί την ετυμολογία των λέξεων στα τραγούδια και τη σύνδεσή τους με την αφρικανική διάλεκτο Bantu.

• The Smithsonian Folkways Collection: Διαθέτει ηχογραφήσεις και μεταφράσεις των παραδοσιακών τραγουδιών από τις δεκαετίες του '50 και '60.

ΤΟ ΜΙΚΡΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΤΗΣ CAPOEIRA

1. Η Φιλοσοφία με δυο λόγια

Η Capoeira είναι μια τέχνη επιβίωσης. Γεννήθηκε από την ανάγκη για ελευθερία και μεταμφιέστηκε σε χορό για να επιζήσει. Δεν είναι μόνο γυμναστική· είναι μουσική, ιστορία και παρέα.

2. Οι Βασικοί Κανόνες της Roda (του Κύκλου)

• Ginga: Δεν σταματάς ποτέ να κινείσαι. Είναι το "ρελαντί" σου.

• Esquiva: Δεν μπλοκάρεις την κλωτσιά, την αποφεύγεις. Η εξυπνάδα νικάει τη δύναμη.

BERIMBAU

ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ

Το

BERIMBAU αποτελεί το πλέον εμβληματικό μουσικό όργανο της βραζιλιάνικης παράδοσης, λειτουργώντας ως η «φωνή» και η «ψυχή» της CAPOEIRA. Πρόκειται για ένα μονόχορδο κρουστό τόξο με αφρικανικές ρίζες (συγκεκριμένα από την περιοχή της Ανγκόλα), το οποίο μεταφέρθηκε στη Βραζιλία από τους υπόδουλους Αφρικανούς.

BERIMBAU (1)

Η Δομή και ο Ήχος

Η κατασκευή του είναι απλή αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική:

Το Τόξο (Verga): Ένα λυγισμένο ραβδί από ξύλο (συνήθως biriba), το οποίο δίνει την απαραίτητη τάση.

Η Χορδή (Arame): Ένα μεταλλικό σύρμα που τεντώνεται κατά μήκος του τόξου.

Το Ηχείο (Cabaça): Μια κούφια κολοκύθα στη βάση του οργάνου που ενισχύει τον ήχο και του δίνει το χαρακτηριστικό του χρώμα.

Τα Παρελκόμενα: Ο μουσικός κρούει τη χορδή με μια λεπτή μπαγκέτα (baqueta), κρατώντας ταυτόχρονα ένα μικρό υφαντό κρουστό (caxixi) και ένα νόμισμα ή πέτρα (dobrão) για να μεταβάλλει τον τόνο της χορδής.

Ο Ρόλος του στη Roda

Μέσα στον κύκλο της CAPOEIRA, το BERIMBAU δεν είναι απλό συνοδευτικό όργανο, αλλά ο απόλυτος «αρχηγός»:

Καθορίζει τον Ρυθμό: Ο μουσικός επιλέγει το toque (ρυθμό), ο οποίος υπαγορεύει στους παίκτες αν το παιχνίδι θα είναι αργό και στρατηγικό ή γρήγορο και επιθετικό.

Δίνει το Σύνθημα: Με τους ήχους του berimbau ξεκινά η ladainha (το εισαγωγικό τραγούδι) και δίνεται το τελικό σύνθημα για την είσοδο των παικτών στη ροδα.

Πέρα από την παραδοσιακή του χρήση, ο μοναδικός, σχεδόν υπνωτικός ήχος του BERIMBAU έχει επηρεάσει τη σύγχρονη παγκόσμια μουσική, βρίσκοντας θέση σε είδη όπως η jazz, η electronica (π.χ. CUT CHEMIST) και η world m

Στην εικόνα μπορούμε να διακρίνουμε τα εξής στοιχεία που το κάνουν να ξεχωρίζει:

Τα μέρη του Berimbau

Verga: Το ξύλινο κυρτό ραβδί που αποτελεί το σώμα του τόξου.

Arame: Το μεταλλικό σύρμα (χορδή) που τεντώνεται κατά μήκος της verga.

Cabaça: Η κολοκύθα στη βάση, η οποία λειτουργεί ως ηχείο για την ενίσχυση του ήχου.

Caxixi: Το μικρό υφαντό καλάθι (που φαίνεται δίπλα στο τόξο), το οποίο περιέχει σπόρους και χρησιμοποιείται ως κρουστό από το ίδιο χέρι που κρατά τη μπαγκέτα.

Dobrao ή Pedra: Το νόμισμα ή η πέτρα που χρησιμοποιείται για να πιέζει τη χορδή και να αλλάζει τον τόνο.

Baqueta: Το λεπτό ξύλινο ραβδί (μπαγκέτα) με το οποίο ο μουσικός κρούει τη χορδή.

Το Berimbau στην Capoeira

Όπως σωστά σημείωσες, το όργανο αυτό είναι η «καρδιά» της capoeira. Είναι αυτό που δίνει τον ρυθμό (toque) και ορίζει την ταχύτητα και το στυλ του παιχνιδιού μέσα στη "roda" (τον κύκλο).

Υπάρχουν τρεις τύποι berimbau ανάλογα με τον ήχο τους:

Gunga: Με τη μεγαλύτερη κολοκύθα και τον πιο βαθύ (μπάσο) ήχο.

Médio: Μεσαίου μεγέθους, που κρατά τον ρυθμό.

Viola: Με την πιο μικρή κολοκύθα και τον πιο οξύ ήχο, που χρησιμοποιείται για αυτοσχεδιασμούς.

1. Atabaque (Αταμπάκε) – Η Καρδιά

Το Atabaque είναι ένα μεγάλο, ψηλό τύμπανο, που μοιάζει λίγο με τα congas που βλέπουμε στη latin μουσική.

• Ο Ρόλος του: Είναι η «καρδιά» της μουσικής. Δίνει τον σταθερό, βαθύ χτύπο που νιώθεις στο στήθος. Αν το Atabaque σταματήσει, ο ρυθμός «αδυνατίζει» και οι παίκτες χάνουν το πάτημά τους.

• Πώς παίζεται: Ο μουσικός το χτυπάει με τα χέρια, συνήθως όρθιος, και κρατάει το βασικό τέμπο.

2. Pandeiro (Παντέιρο) – Ο Αέρας

Το Pandeiro μοιάζει με το δικό μας ντέφι, αλλά είναι πολύ πιο εξελιγμένο τεχνικά.

• Ο Ρόλος του: Προσθέτει «αέρα» και ταχύτητα. Ενώ το Atabaque δίνει τον βαρύ ήχο, το Pandeiro γεμίζει τα κενά με τα μεταλλικά του πιατίνια.

• Η Λεπτομέρεια: Ένας καλός παίκτης Pandeiro μπορεί να κάνει τον ρυθμό να ακούγεται πολύ πιο γρήγορος και ξεσηκωτικός, απλά αλλάζοντας τον τρόπο που κουνάει τον καρπό του.

3. Agogô (Αγκογκό) – Το Καμπανάκι

Αποτελείται από δύο μεταλλικές καμπάνες (μία μικρή και μία μεγάλη) που ενώνονται μεταξύ τους.

• Ο Ρόλος του: Δίνει έναν οξύ, μεταλλικό ήχο που ξεχωρίζει πάνω από όλα τα άλλα όργανα. Βοηθάει στο να κρατιέται ο συγχρονισμός, ειδικά όταν η Roda έχει πολλή φασαρία και τραγούδι

  Πώς δημιουργούνται οι Ρυθμοί (Toques);

  Όταν όλα αυτά τα όργανα παίζουν μαζί, ο Mestre (με το Berimbau) αποφασίζει τι «παιχνίδι» θα γίνει. Οι δύο πιο γνωστοί ρυθμοί είναι:

  1. Angola: Ο ρυθμός είναι αργός, υπνωτικός. Οι παίκτες κινούνται πολύ χαμηλά, αργά, και προσπαθούν να ξεγελάσουν ο ένας τον άλλον. Είναι σαν ένα σκάκι με το σώμα.

  2. São Bento Grande: Εδώ ο ρυθμός «τρέχει». Οι παίκτες σηκώνονται όρθιοι, οι κλωτσιές γίνονται γρήγορες και τα ακροβατικά διαδέχονται το ένα το άλλο.

  Παραπομπές

  • Mestre João Pequeno, "The Schools of Capoeira Angola": Ο σπουδαίος αυτός δάσκαλος εξηγεί πώς το Atabaque και το Pandeiro πρέπει να «ακούνε» το Berimbau και να μην το σκεπάζουν.

  • Maya Talmon-Chvaicer, "The Cultural Synthesis of Brazil": Μια μελέτη που αναλύει την προέλευση του Agogô και του Atabaque από τις θρησκευτικές τελετές της Αφρικής (Candomblé) και πώς πέρασαν στην Capoeira.

  • John Lowell Lewis, "Ring of Liberation: Deceptive Power in Brazilian Capoeira": Εξηγεί τη «συνομιλία» που γίνεται ανάμεσα στα κρουστά και τους παίκτες μέσα στον κύκλο.

  • Dossiê IPHAN (Instituto do Patrimônio Histórico e Artístico Nacional): Επίσημα έγγραφα από τη Βραζιλία που περιγράφουν την παραδοσιακή σύνθεση της ορχήστρας (Bateria) για κάθε στυλ Capoeira

    Πώς ξεκινάει ένας αρχάριος τα όργανα;

    Δεν σε βάζουν κατευθείαν να παίξεις Berimbau (που είναι το πιο δύσκολο). Υπάρχει μια φυσική σειρά:

    1. Το Χειροκρότημα: Είναι το πρώτο «όργανο». Μαθαίνεις να χειροκροτάς στον σωστό ρυθμό (συνήθως τρεις χρόνοι: παμ-παμ-πάααμ). Αυτό κρατάει την ενέργεια της Roda ψηλά.

    2. Το Pandeiro: Είναι συνήθως το πρώτο όργανο που πιάνει ο μαθητής. Μαθαίνεις να κρατάς τον βασικό ρυθμό χωρίς να επιταχύνεις ή να επιβραδύνεις.

    3. Το Atabaque: Μόλις αποκτήσεις καλή αίσθηση του ρυθμού, περνάς στο τύμπανο. Εδώ μαθαίνεις τη δύναμη και τον παλμό.

    4. Το Berimbau: Αυτό είναι το τελευταίο στάδιο. Χρειάζεται χρόνο για να μάθεις να ισορροπείς το τόξο, να κρατάς την πέτρα και να χτυπάς τη χορδή ταυτόχρονα.

    Η Στρατηγική του "Ακούω και Παίζω"

    Στην αρχή, ο δάσκαλος σου λέει: "Μην προσπαθείς να κάνεις πολλά. Απλά άκου το Berimbau". Αν το Berimbau λέει «αργά», παίζεις αργά. Αν λέει «γρήγορα», ακολουθείς. Είναι μια άσκηση ταπεινότητας και συγκέντρωσης.

  • Παραπομπές)

    • Mestre Suassuna (Cordão de Ouro): Ένας από τους πιο διάσημους Mestres που έχει αναπτύξει ολόκληρες μεθόδους διδασκαλίας μουσικής για αρχάριους, δίνοντας έμφαση στο πώς ο ήχος επηρεάζει την κίνηση.

    • "The Capoeira Guidebook" από τον Mestre Poncianinho: Εξηγεί τη σειρά με την οποία ένας μαθητής πρέπει να προσεγγίζει τα όργανα για να μη χάσει την ουσία της παράδοσης.

    • Journal of Ethnic and Migration Studies: Έρευνες για το πώς η εκμάθηση των οργάνων στην Capoeira βοηθάει στην κοινωνική ένταξη και τη δημιουργία ισχυρών δεσμών μέσα στην ομάδα.

    • Abadá-Capoeira Technical Manuals: Τα εγχειρίδια μιας από τις μεγαλύτερες σχολές στον κόσμο, που περιγράφουν ακριβώς τους ρυθμούς και τον τρόπο που πρέπει να κρατιέται κάθε όργανο.