 |
Η ερώτηση για το τι υπήρχε πριν από την αρχή του σύμπαντος μοιάζει απλή, σχεδόν παιδική, κι όμως αγγίζει τα βαθύτερα όρια της ανθρώπινης σκέψης. Όταν η σύγχρονη κοσμολογία μιλά για μια αρχή «σε μια στιγμή», εννοεί το σημείο όπου γεννήθηκαν ταυτόχρονα ο χώρος, ο χρόνος, η ενέργεια και οι νόμοι που διέπουν την ύλη. Εκεί, η ίδια η έννοια του «πριν» καταρρέει, διότι χωρίς χρόνο δεν υπάρχει ακολουθία, μνήμη ή προσμονή. Το ερώτημα θυμίζει το παράδοξο του να αναζητά κανείς τι βρίσκεται βορειότερα από τον Βόρειο Πόλο. Η γλώσσα συνεχίζει, αλλά το νόημα χάνεται.
Κι όμως, ο ανθρώπινος νους δεν αρκείται στη σιωπή. Η επιστήμη, με τόλμη που συχνά αγγίζει τη φιλοσοφία, προτείνει υποθέσεις. Άλλοτε μιλά για κβαντικές διακυμάνσεις μέσα σε μια άχρονη κατάσταση, όπου το απρόβλεπτο γίνεται σπέρμα δημιουργίας. Άλλοτε φαντάζεται ένα κοσμικό αναπήδημα, έναν κύκλο κατά τον οποίο ένα προηγούμενο σύμπαν κατέρρευσε και ξαναγεννήθηκε, μεταμορφωμένο σε κάτι που μόλις αρχίζουμε να υποψιαζόμαστε. Υπάρχουν ακόμη θεωρίες για ένα πολυσύμπαν, έναν άπειρο ωκεανό όπου αναδύονται σύμπαντα όπως φυσαλίδες, το καθένα με τον δικό του χρόνο, τη δική του αρχή και το δικό του τέλος.
Αυτές οι σύγχρονες ιδέες δεν είναι τόσο ξένες όσο φαίνονται.
Οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, χωρίς τηλεσκόπια και εξισώσεις, είχαν ήδη συλλάβει ότι η αρχή των όντων δεν μπορεί να είναι ένα απλό χρονικό γεγονός.
