Κάτω από μία λάμπα μόλις δεκαπέντε κηρίων του Μενέλαου Λουντέμη
Τώρα είμαι υποχρεωμένος να φυσάω κάτω απ’ το φωτεινό κύκλο τού λαμπιονιού αυτού των μόλις δέκα πέντε κηρίων με τα χέρια σφιγμένα απ’ την αγωνία.
Φτιάνω μικρές βούλες με τη μύτη τού μολυβιού, αν δεν κοιτάω κατά το ταβάνι, με τη γροθιά μπηγμένη στο σαγόνι, ή ξεφλουδίζω με τα δόντια μου το μολύβι και περιμένω, περιμένω.
«Ήταν η τρίτη φορά από το «κακό» που το γνώριμο τσεμπέρι της γριάς μαύριζε γύρω απ' το κιγκλίδωμα. Τη γνώριζαν πια όλοι. Γνώριζαν το ξεπλυμένο απ' τον ήλιο φακιόλι της, τα μαλλιά της που ξέφευγαν άσπρα σαν τα στάχυα του καλοκαιριού. Ήρθε πάλι και σταμάτησε αντίκρυ στο κιγκλίδωμα κι' έψαχνε. Τα χέρια της μελανιασμένα απ' το κρύο γάντζωναν πάνω στο πλεχτό σύρμα
«Χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να γίνουν τα τέσσερα πόδια δύο. Δεν θα τα κάνω πάλι τέσσερα εγώ»
Το έργο του αποτελεί ραψωδία αναστάσιμη των ανθρώπων που αγωνίζονται για ν' αλλάξει ο κόσμος. Η «πένα» του έχει αμεσότητα, λυρισμό, δύναμη και ρεαλισμό. Ο Μενέλαος Λουντέμης ανήκει στους λογοτέχνες που στράφηκαν προς τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό. Όπως ο ίδιος υποστήριζε, δεν τον ενδιέφερε η Τέχνη για την τέχνη, αλλά η κατάδειξη της εκμεταλλευτικής κοινωνικής και της ανάγκης να καταργηθεί η ταξική ανισότητα... «Βάλε μια δύση κι ένα βαρκάκι να λιώνει μέσα. Ομορφιά! Μα, αν δεν υπάρχει μάτι να το δει, είναι ομορφιά»;
Ο Μενέλαος Λουντέμης αγωνίστηκε για το ιδανικό της κοινωνικής απελευθέρωσης, που διαποτίζει όλη τη συγγραφική δημιουργία του. Τα έργα του «Συννεφιάζει», «Οι κερασιές θα ανθίσουν και φέτος» και το «Ενα παιδί μετράει τ' άστρα» διαβάστηκαν πολύ από τη νεολαία τις δεκαετίες του '50, '60 και '70. Έχει όμως προσφέρει και πλήθος άλλα λογοτεχνικά «διαμάντια» όπως το «Κείνο το βράδυ σώπαιναν οι λύκοι, γιατί ούρλιαζαν οι άνθρωποι» και το «Το Ρολόι Του Κόσμου Χτυπάει Μεσάνυχτα».
Ενα από τα πιο βιωματικά του έργα, που χαρακτηρίζει και περιγράφει τη ζωή και τη στάση του ενήλικα και κομμουνιστή Μενέλαου Λουντέμη σαν πολιτικό εξόριστο στη Μακρόνησο είναι το «Οδός Αβύσσου Αριθμός 0». Κάτοικοι της οδού Αβύσσου, στον αριθμό μηδέν και κεντρικά πρόσωπα αυτής της φρίκης ο Γιώργης και ο Παναής. Αγρια θεριά, αμετανόητοι κομμουνιστές, που δε θα υπογράψουν δήλωση και δε θα χάσουν την ελπίδα τους για ζωή. Στο έργο αυτό ο Λουντέμης γράφει για τις πιο μαύρες σελίδες της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας, τις οποίες και ο ίδιος έχει ζήσει ως πολιτικός κρατούμενος στη Μακρόνησο. Η Μακρόνησος, στο έργο του Λουντέμη, δεν είναι απλά ένα κολαστήρι. Είναι γέννημα - θρέμμα του σάπιου εκμεταλλευτικού συστήματος, που προκειμένου να διασφαλίσει τη διαιώνισή του δεν διστάζει να στήνει Μακρονήσια.
Μα για ποιους έπρεπε να γράψω;
Οι «Βουρκωμένες μέρες» είναι μια συλλογή κειμένων, που διηγούνται ιστορίες ανθρωπιάς στο πιο απάνθρωπο ιστορικό πλαίσιο, αυτό του δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου και του Εμφύλιου που ακολούθησε. Το βιβλίο όμως εκρίθη από την Ασφάλεια «αντεθνικό και επαναστατικό». Στη δίκη που έγινε την Τρίτη, 13 Μαρτίου του 1956, με τον εμφυλιοπολεμικό νόμο 509/47, η Εισαγγελία είχε προσάψει στον Μενέλαο Λουντέμη την κατηγορία ότι είναι έργο υπονομευτικό και αντεθνικό και ότι η δημοσίευσή του αποτελεί προπαρασκευαστική πράξη εσχάτης προδοσίας.
Αφού διαβάστηκε το κατηγορητήριο ερωτώμενος από τον πρόεδρο περί της ενοχής του απαντά: «Ναι, είμαι ένοχος. Οχι όμως γι' αυτά που έγραψα, αλλά γι' αυτά που δεν έγραψα και ακριβώς γιατί δεν τα έγραψα. Κατηγορούμαι ότι έγραψα για τους απλούς ανθρώπους, για τους ανθρώπους του μόχθου, για τους φτωχούς. Μα για ποιους έπρεπε να γράψω; Εγώ αυτούς γνώρισα, αυτούς αγάπησα, μαζί τους μοιράστηκα και τις χαρές και τις πίκρες μου. Δίπλα τους γεύτηκα κι εγώ την πίκρα της εκμετάλλευσης και της κοινωνικής αδικίας και ήταν οι μόνοι που μου συμπαραστάθηκαν. Γι' αυτό και αισθάνομαι φταίχτης που δεν έγραψα όσα έπρεπε να γράψω γι' αυτούς».
Επιφανείς πνευματικές προσωπικότητες έσπευσαν να τον υπερασπιστούν (Αγις Θέρος, Γιώργος Θεοτοκάς, Κώστας Βάρναλης, Στρατής Δούκας, Ασημάκης Πανσέληνος, Κώστας Κοτζιάς), υποστηρίζοντας ότι το βιβλίο του «είναι ένα εξαιρετικό έργο, γεμάτο αγάπη για τον άνθρωπο και πίστη στην πορεία του προς το μέλλον». Απολογούμενος, ο Λουντέμης δέχτηκε παρέμβαση του προέδρου, ο οποίος του είπε πως «αν πράγματι νιώθεις στοργή για το παιδί και τη γυναίκα σου, θα 'πρεπε να 'χεις κάνει δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ». Και η απάντηση του Λουντέμη: «Χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να γίνουν τα τέσσερα πόδια δύο. Δεν θα τα κάνω πάλι τέσσερα εγώ».
Η πορεία του
Γεννήθηκε το 1912. Πρόσφυγας από τη Γιάλοβα στον Μεγάλο Ξεριζωμό, ο Λουντέμης εγκαθίσταται με την οικογένειά του πρώτα στην Αίγινα, μετά στην Εδεσσα και τελικά στο χωριό Εξαπλάτανος της Πέλλας, στο οποίο έζησε από το 1923 μέχρι το 1932 που έφυγε για την Κοζάνη. Η πολιτική δράση μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ τού στοίχισε την αποβολή του απ' όλα τα Γυμνάσια της χώρας.
Στην Κατοχή πήρε ενεργό μέρος στην Εθνική Αντίσταση ενταγμένος στο ΕΑΜ και διετέλεσε γραμματέας της οργάνωσης διανοουμένων. Κατά τον Εμφύλιο συλλαμβάνεται, δικάζεται για εσχάτη προδοσία και καταδικάζεται σε θάνατο - ποινή που δεν εκτελέστηκε. Αντ' αυτού, εξορίζεται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Μακρόνησο και στον Αη Στράτη. Μετά τη δίκη του 1956 για τις «Βουρκωμένες μέρες», φεύγει στο Βουκουρέστι και το 1967 χάνει την ελληνική ιθαγένεια από τη δικτατορία του Παπαδόπουλου. Το 1956 εξελέγη μέλος του Παγκοσμίου Συμβουλίου της Ειρήνης. Στη Ρουμανία συνεχίζει το συγγραφικό του έργο, έως και λίγο μετά τη μεταπολίτευση. Το 1976 επανακτά την ελληνική του ιθαγένεια και επιστρέφει στην Ελλάδα. Στις 22 Ιανουαρίου 1977, πεθαίνει από καρδιακή προσβολή.
( ΤΟ VIDEO βασίζεται στην ραδιοφωνική εκπομπή του Γιώργου Μηλιώνη στο 902 WEB RADIO)
Ήταν κάπου στις αρχές του 1956, όταν ο συγγραφέας Μενέλαος Λουντέμης έχοντας ήδη περάσει οχτώ χρόνια στην εξορία για τις αριστερές του ιδέες, μεταφέρεται στην Αθήνα για να δικαστεί. Κατηγορείται για εσχάτη προδοσία, που επισύρει την ποινή του θανάτου, για όσα γράφει στο βιβλίο του «Βουρκωμένες μέρες» και συγκεκριμένα στο διήγημα «Οι λύκοι ανεβαίνουν στον ουρανό». Η δίκη, όπως γίνεται κατανοητό, είναι πολύ σημαντική καθώς εκείνο που επιχειρείται να χειραγωγηθεί με τις κατηγορίες και το υπό κατηγορία πρόσωπο είναι το πνεύμα ελεύθερων συνειδήσεων, σε συνθήκες πραγματικής βίας σε βάρος των προοδευτικών πολιτών από το κράτος της μετεμφυλιακής δεξιάς.
Ανάμεσα στους μάρτυρες υπεράσπισης ο Κώστας Βάρναλης, ο κομμουνιστής ποιητής που προσέρχεται υπέρ του αγωνιστή συγγραφέα, δύο πρόσωπα δηλαδή, που ήταν εκείνα που πρωτοπόρησαν μετατρέποντας την υψηλή αισθητική σε όπλο της αριστεράς.
Ο Βάρναλης είναι στο έδρανο του μάρτυρα και γίνεται ο
Μενέλαος Λουντέμης – 22 Ιανουαρίου 1977
·
·
Απόσπασμα από την εκπομπή «Πορτραίτα της Πέμπτης», στο οποίο παρουσιάζεται η συνέντευξη που είχε παραχωρήσει το 1976 ο Μενέλαος Λουντέμης στον δημοσιογράφο ΕΡΤ Μανώλη Μαυρομμάτη. Αφιέρωμα του Αρχείου της ΕΡΤ στο Μενέλαο Λουντέμη, που έφυγε από τη ζωή στις 22 Ιανουαρίου 1977. Δείτε το σπάνιο τηλεοπτικό ντοκουμέντο εδώ: https://bit.ly/2HyF5my
