ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ: Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΛΟΥΤΣΙΑ
Αν και το έργο ήταν πάντα δημοφιλές, η ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ ήταν εκείνη που το 1952 (και αργότερα στο Βερολίνο το 1955 με τον Κάραγιαν) άλλαξε την ιστορία της όπερας. Πριν από την Κάλλας, η Λουτσία ερμηνευόταν από "ελαφριές" υψιφώνους ως μια εύθραυστη κούκλα.
Η Δραματική Διάσταση: Η Κάλλας έδωσε στη Λουτσία βάθος, τραγικότητα και μια σκοτεινή ένταση.
Η Τεχνική: Χρησιμοποίησε τις απίστευτες δεξιότητες του coloratura τραγουδιού όχι για επίδειξη, αλλά ως μέσο έκφρασης της ψυχικής οδύνης.
Το Αποτύπωμα: Η δική της ερμηνεία παραμένει το σημείο αναφοράς, αποδεικνύοντας ότι η Λουτσία δεν είναι απλώς μια ιστορία τρέλας, αλλά μια κραυγή ενάντια στην καταπίεση.
Η σκηνή της τρέλας στην ΛΟΥΤΣΙΑ ΝΤΙ ΛΑΜΕΡΜΟΥΡ είναι η στιγμή που το λιμπρέτο του ΣΑΛΒΑΤΟΡΕ ΚΑΜΜΑΡΑΝΟ συναντά την απόλυτη τραγικότητα. Η Λουτσία, έχοντας μόλις δολοφονήσει τον σύζυγό της, βγαίνει στη σκηνή χαμένη στις παραισθήσεις της.
Η ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ μετέτρεψε αυτούς τους στίχους από απλές λέξεις σε έναν συγκλονιστικό ψυχικό διάλογο. Ας δούμε τα πιο εμβληματικά σημεία:
1. Η Παραίσθηση του Γάμου
"Il dolce suono mi colpì di sua voce! Ah, quella voce m'è qui nel cor discesa!" (Ο γλυκός ήχος της φωνής του με χτύπησε! Αχ, αυτή η φωνή κατέβηκε εδώ, στην καρδιά μου!)
Εδώ η Λουτσία νομίζει πως ακούει τον αγαπημένο της Εντγκάρντο. Ο Καμμαράνο χρησιμοποιεί τη λέξη "colpì" (με χτύπησε), δείχνοντας ότι η ανάμνηση του έρωτά της την πονάει σωματικά, ενώ η Κάλλας έδινε σε αυτή τη φράση μια απόκοσμη γλυκύτητα που έκανε το κοινό να ανατριχιάζει.
2. Ο Όρκος δίπλα στο Σιντριβάνι
"S'appressa Edgardo... sediam presso la fonte..." (Πλησιάζει ο Εντγκάρντο... ας καθίσουμε κοντά στο σιντριβάνι...)
Η Λουτσία επιστρέφει νοητικά στην πρώτη πράξη, στο σημείο όπου ορκίστηκαν πίστη. Είναι η απόλυτη άρνηση της πραγματικότητας. Ενώ είναι καλυμμένη με το αίμα του Αρτούρο, το μυαλό της την πάει πίσω στην πιο αγνή στιγμή της ζωής της.
3. Η Μετάβαση στον Παράδεισο
"Ardon gl'incensi... splendono le sacre faci, splendon intorno!" (Καίνε τα θυμιάματα... λάμπουν οι ιερές δάδες, λάμπουν ολόγυρα!)
Αυτή είναι η κορύφωση της παραίσθησης. Περιγράφει την τελετή του γάμου που πάντα ήθελε, αλλά δεν έγινε ποτέ. Στο λιμπρέτο, οι λέξεις "Ardon" (Καίνε) και "Splendono" (Λάμπουν) δημιουργούν μια εικόνα φωτός, που έρχεται σε τρομακτική αντίθεση με το σκοτάδι της πράξης που διέπραξε λίγο πριν.
4. Η Τελευταία Προσευχή
"Spargi di qualche pianto il mio terrestre velo..." (Ράντισε με μερικά δάκρυα το γήινο πέπλο μου...)
Στο τέλος της άριας, η Λουτσία απευθύνεται στον Εντγκάρντο (που δεν είναι εκεί) και του ζητά να κλάψει πάνω από το σώμα της όταν πεθάνει. Η Κάλλας σε αυτό το σημείο μείωνε την ένταση της φωνής της σε έναν ψίθυρο, κάνοντας τη Λουτσία να μοιάζει με πληγωμένο πουλί που ετοιμάζεται να πετάξει μακριά από τον επίγειο πόνο του.
ΓΙΑΤΙ Η ΚΑΛΛΑΣ ΗΤΑΝ ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΕΔΩ;
Εκεί που άλλες τραγουδίστριες εστίαζαν μόνο στο να βγάλουν τις δύσκολες ψηλές νότες, η ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ χρησιμοποιούσε το κείμενο του ΚΑΜΜΑΡΑΝΟ για να δείξει ότι η Λουτσία δεν είναι απλώς τρελή, αλλά συντετριμμένη.
Η φωνή της: Γινόταν "λεπτή" και "παιδική" όταν θυμόταν τον έρωτα.
Η έκφραση: Κάθε λέξη είχε το δικό της βάρος. Όταν έλεγε "Un raggio arrivò για me dal cielo" (Μια ακτίνα ήρθε για μένα από τον ουρανό), ένιωθες ότι όντως έβλεπε το φως μέσα στο σκοτάδι του κάστρου.
ΣΕΡ ΟΥΟΛΤΕΡ ΣΚΟΤ - THE BRIDE OF LAMMERMOOR
ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ ΤΩΝ ΡΕΪΒΕΝΣΓΟΥΝΤ
Στο ανατολικό τμήμα της επαρχίας Λάμερμουρ, εκεί όπου οι λόφοι συναντούν την ακτή, υψώνονταν κάποτε τα τείχη του Κάστρου Ρέιβενσγουντ. Ήταν ένα μέρος άγριο, επιβλητικό, που καθρέφτιζε την τύχη της οικογένειας που το κατείχε. Οι Ρέιβενσγουντ, μια γενιά αρχαία και πολεμοχαρής, είχαν δει τη δύναμή τους να φθίνει μέσα στους αιώνες των εμφυλίων σπαραγμών και των πολιτικών αναταραχών της Σκωτίας. Ο τελευταίος άρχοντας, ο Άλαν Ρέιβενσγουντ, έχοντας χάσει τα πάντα λόγω της προσκόλλησής του στην ηττημένη πλευρά της ιστορίας, πέθανε με την καρδιά γεμάτη πίκρα, αφήνοντας στον γιο του, τον Έντγκαρ Ρέιβενσγουντ, μια κληρονομιά από χρέη, οργή και έναν ερειπωμένο πύργο πάνω στα βράχια της θάλασσας: το Γουλφς Κραγκ (Wolf’s Crag).
«Η εκδίκηση είναι το μόνο φαγητό που σερβίρεται κρύο και χορταίνει έναν Ρέιβενσγουντ», έλεγαν οι παλιοί στην περιοχή, βλέποντας τον νεαρό Έντγκαρ να στέκεται πάνω από το φέρετρο του πατέρα του.
Η κηδεία του Άλαν Ρέιβενσγουντ δεν ήταν μια απλή τελετή. Ήταν μια πράξη ανταρσίας. Παρά την απαγόρευση των αρχών και τις εντολές του Σερ Γουίλιαμ Άστον, του ανθρώπου που είχε καταφέρει μέσω νομικών τεχνασμάτων να πάρει την περιουσία των Ρέιβενσγουντ και να εγκατασταθεί στο κάστρο τους, ο Έντγκαρ επέμεινε να θάψει τον πατέρα του με τις παλιές ιεροτελεστίες.
«Εδώ, πάνω από αυτό το σώμα που δεν αναπνέει πια», βρόντηξε η φωνή του νεαρού Έντγκαρ μπροστά στους λιγοστούς αλλά πιστούς ακολούθους του, «ορκίζομαι ότι η αδικία που υπέστη η οικογένειά μου δεν θα μείνει ατιμώρητη. Ο οίκος των Άστον έχτισε την ευτυχία του πάνω στα δικά μας ερείπια, αλλά τα θεμέλια είναι ποτισμένα με το δηλητήριο της προδοσίας».
Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΗΓΗ ΤΗΣ ΓΟΡΓΟΝΑΣ
Λίγο καιρό μετά, η μοίρα έφερε τον θύτη και το θύμα στο ίδιο μονοπάτι. Ο Σερ Γουίλιαμ Άστον, ένας άνθρωπος συνετός αλλά φιλόδοξος, και η πανέμορφη κόρη του, η Λούσι Άστον, έκαναν περίπατο στα δάση της περιοχής. Η Λούσι ήταν ένα πλάσμα ονειρικό, με μάτια που καθρέφτιζαν την ηρεμία της λίμνης και μια ψυχή τόσο εύθραυστη όσο το κρύσταλλο.
Ξαφνικά, ένας άγριος ταύρος, από εκείνους που περιφέρονταν ελεύθεροι στα κτήματα, όρμησε εναντίον τους. Ο θάνατος φάνταζε βέβαιος. Ο Σερ Γουίλιαμ, ανήμπορος να αντιδράσει, είδε το θηρίο να πλησιάζει. Τότε, μια τουφεκιά ακούστηκε και ο ταύρος έπεσε νεκρός λίγα εκατοστά μακριά τους.
Από τις σκιές των δέντρων βγήκε ένας άνδρας ντυμένος στα μαύρα, με βλέμμα σκοτεινό και περήφανο. Ήταν ο Έντγκαρ Ρέιβενσγουντ.
Σερ Γουίλιαμ: «Κύριε, μας σώσατε τη ζωή. Πώς μπορώ να σας ευχαριστήσω; Ποιος είναι ο γενναίος προστάτης μας;»
Έντγκαρ: (Με φωνή παγερή) «Είμαι ο Έντγκαρ Ρέιβενσγουντ, Σερ Γουίλιαμ. Σας έσωσα γιατί η τιμή μου δεν μου επιτρέπει να αφήσω έναν εχθρό να πεθάνει από το κέρατο ενός ζώου, ενώ η δική μου εκδίκηση εκκρεμεί».
Η Λούσι, τρέμοντας ακόμα από τον φόβο αλλά και από μια παράξενη γοητεία, κοίταξε τον άνδρα που τους έσωσε. Εκείνη τη στιγμή, δίπλα στην «Πηγή της Γοργόνας» —ένα μέρος που οι θρύλοι έλεγαν πως ήταν στοιχειωμένο— γεννήθηκε ένας έρωτας που ήταν καταδικασμένος από την πρώτη του ανάσα.
ΤΟ ΣΚΟΤΕΙΝΟ ΠΡΟΜΗΝΥΜΑ
Ενώ ο Σερ Γουίλιαμ, φοβούμενος την πολιτική επιρροή των φίλων του Ρέιβενσγουντ, άρχισε να σκέφτεται μια συμφιλίωση, η σύζυγός του, η Λαίδη Άστον, ήταν μια γυναίκα από ατσάλι και μίσος. Μακριά από το κάστρο εκείνη τη στιγμή, η παρουσία της κρεμόταν σαν μαύρο σύννεφο πάνω από τους νέους.
Ο Έντγκαρ, διχασμένος ανάμεσα στον όρκο του για εκδίκηση και τα πρωτόγνωρα συναισθήματα για τη Λούσι, επέστρεψε στον πύργο του, το Γουλφς Κραγκ. Εκεί, ο πιστός του υπηρέτης, ο Κέιλεμπ Μπάλντερστοουν, προσπαθούσε με κωμικοτραγικό τρόπο να κρύψει τη φτώχεια του οίκου τους, παριστάνοντας πως οι αποθήκες ήταν γεμάτες, ενώ ήταν άδειες.
«Κύριε», είπε ο Κέιλεμπ, «το όνομα των Ρέιβενσγουντ είναι γραμμένο στα αστέρια, αλλά τα αστέρια απόψε φαίνονται ματωμένα. Μην πλησιάζετε τους Άστον. Η φιλία τους είναι πιο επικίνδυνη από το σπαθί τους».
Όμως ο τροχός είχε ήδη αρχίσει να γυρίζει. Η μοίρα της Νύφης του Λάμερμουρ είχε σφραγιστεί στην πηγή, και το αίμα των δύο οικογενειών έμελλε να σμίξει, όχι σε γάμο, αλλά σε τραγωδία.
Η ΠΡΟΔΟΣΙΑ ΤΗΣ ΛΑΙΔΗΣ ΑΣΤΟΝ
Ενώ ο Έντγκαρ Ρέιβενσγουντ αναχωρεί για το εξωτερικό σε διπλωματική αποστολή, ελπίζοντας να αποκαταστήσει την περιουσία του για να παντρευτεί τη Λούσι, η μητέρα της, η αδίστακτη Λαίδη Άστον, επιστρέφει. Μαθαίνοντας για το ειδύλλιο, αποφασίζει να το καταστρέψει με κάθε μέσο.
Απομονώνει τη Λούσι, αναχαιτίζει όλα τα γράμματα του Έντγκαρ και αρχίζει μια συστηματική ψυχολογική τρομοκρατία. Πείθει την κόρη της ότι ο Έντγκαρ την ξέχασε και την πιέζει να παντρευτεί τον Φράνσις Ντάγκλας, Λόρδο του Μπάκλο, έναν άνδρα με πλούτο και πολιτική ισχύ που εξυπηρετεί τα συμφέροντα των Άστον.
Η Λούσι, εξαντλημένη και σε κατάσταση πλήρους απόγνωσης, υποκύπτει. Τη στιγμή που υπογράφει το συμβόλαιο του γάμου, ο Έντγκαρ εμφανίζεται ξαφνικά, γεμάτος σκόνη και οργή. Βλέποντας την υπογραφή της, πιστεύει πως τον πρόδωσε.
«Πάρτε πίσω τον όρκο σας», της λέει με φωνή που τρέμει από την πίκρα, «και αφήστε το πεπρωμένο των Ρέιβενσγουντ να ολοκληρωθεί στο σκοτάδι».
Η ΜΑΤΩΜΕΝΗ ΝΥΧΤΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ
Ο γάμος με τον Μπάκλο πραγματοποιείται μέσα σε μια ατμόσφαιρα που θυμίζει κηδεία. Τη νύχτα του γάμου, κραυγές ακούγονται από την κρεβατοκάμαρα. Όταν οι καλεσμένοι σπάνε την πόρτα, αντικρίζουν ένα φρικτό θέαμα:
Ο γαμπρός, ο Μπάκλο, κείτεται στο πάτωμα βαριά τραυματισμένος και αιμόφυρτος.
Η Λούσι βρίσκεται στη γωνία του τζακιού, με τα νυχτικά της βουτηγμένα στο αίμα, σε κατάσταση πλήρους παραφροσύνης.
Το μυαλό της είχε σπάσει κάτω από την πίεση. Ψιθυρίζει ακατάληπτες λέξεις και λίγες ώρες μετά πεθαίνει μέσα σε σπασμούς, χωρίς να ανακτήσει ποτέ τις αισθήσεις της.
Η ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΚΙΝΟΥΜΕΝΗ ΑΜΜΟΣ
Ο Έντγκαρ, μαθαίνοντας τον θάνατο της αγαπημένης του, κυριεύεται από μια απόκοσμη ηρεμία. Ο αδελφός της Λούσι, θεωρώντας τον υπεύθυνο για την τραγωδία, τον προκαλεί σε μονομαχία τα ξημερώματα στην ακτή, κοντά στο Γουλφς Κραγκ.
Καθώς ο Έντγκαρ καλπάζει μέσα στην πρωινή ομίχλη για να συναντήσει τον αντίπαλό του, το μυαλό του είναι θολό. Δεν προσέχει το μονοπάτι. Στο σημείο εκείνο υπήρχε η διαβόητη «Κινούμενη Άμμος του Κέλπι». Ο παλιός θρύλος της οικογένειας έλεγε:
«Όταν ο τελευταίος Λόρδος του Ρέιβενσγουντ θα πάει να ιππεύσει στην άμμο, η γενιά του θα χαθεί για πάντα μέσα στη θάλασσα».
Ο Έντγκαρ και το άλογό του βυθίζονται αργά και αθόρυβα στην υγρή άμμο. Όταν ο αντίπαλός του φτάνει στο σημείο της συνάντησης, δεν βρίσκει κανέναν. Το μόνο που έχει απομείνει πάνω στην επιφάνεια της άμμου είναι ένα μαύρο φτερό από το καπέλο του Έντγκαρ, το οποίο το παίρνει ο άνεμος.
Ο οίκος των Ρέιβενσγουντ έσβησε για πάντα, και η ιστορία τους έμεινε ως μια σκοτεινή προειδοποίηση για το πώς η εκδίκηση καταπίνει ακόμη και τους αθώους.
