BERIMBAU

ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ

Το

BERIMBAU αποτελεί το πλέον εμβληματικό μουσικό όργανο της βραζιλιάνικης παράδοσης, λειτουργώντας ως η «φωνή» και η «ψυχή» της CAPOEIRA. Πρόκειται για ένα μονόχορδο κρουστό τόξο με αφρικανικές ρίζες (συγκεκριμένα από την περιοχή της Ανγκόλα), το οποίο μεταφέρθηκε στη Βραζιλία από τους υπόδουλους Αφρικανούς.

BERIMBAU (1)

Η Δομή και ο Ήχος

Η κατασκευή του είναι απλή αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική:

Το Τόξο (Verga): Ένα λυγισμένο ραβδί από ξύλο (συνήθως biriba), το οποίο δίνει την απαραίτητη τάση.

Η Χορδή (Arame): Ένα μεταλλικό σύρμα που τεντώνεται κατά μήκος του τόξου.

Το Ηχείο (Cabaça): Μια κούφια κολοκύθα στη βάση του οργάνου που ενισχύει τον ήχο και του δίνει το χαρακτηριστικό του χρώμα.

Τα Παρελκόμενα: Ο μουσικός κρούει τη χορδή με μια λεπτή μπαγκέτα (baqueta), κρατώντας ταυτόχρονα ένα μικρό υφαντό κρουστό (caxixi) και ένα νόμισμα ή πέτρα (dobrão) για να μεταβάλλει τον τόνο της χορδής.

Ο Ρόλος του στη Roda

Μέσα στον κύκλο της CAPOEIRA, το BERIMBAU δεν είναι απλό συνοδευτικό όργανο, αλλά ο απόλυτος «αρχηγός»:

Καθορίζει τον Ρυθμό: Ο μουσικός επιλέγει το toque (ρυθμό), ο οποίος υπαγορεύει στους παίκτες αν το παιχνίδι θα είναι αργό και στρατηγικό ή γρήγορο και επιθετικό.

Δίνει το Σύνθημα: Με τους ήχους του berimbau ξεκινά η ladainha (το εισαγωγικό τραγούδι) και δίνεται το τελικό σύνθημα για την είσοδο των παικτών στη ροδα.

Πέρα από την παραδοσιακή του χρήση, ο μοναδικός, σχεδόν υπνωτικός ήχος του BERIMBAU έχει επηρεάσει τη σύγχρονη παγκόσμια μουσική, βρίσκοντας θέση σε είδη όπως η jazz, η electronica (π.χ. CUT CHEMIST) και η world m

Στην εικόνα μπορούμε να διακρίνουμε τα εξής στοιχεία που το κάνουν να ξεχωρίζει:

Τα μέρη του Berimbau

Verga: Το ξύλινο κυρτό ραβδί που αποτελεί το σώμα του τόξου.

Arame: Το μεταλλικό σύρμα (χορδή) που τεντώνεται κατά μήκος της verga.

Cabaça: Η κολοκύθα στη βάση, η οποία λειτουργεί ως ηχείο για την ενίσχυση του ήχου.

Caxixi: Το μικρό υφαντό καλάθι (που φαίνεται δίπλα στο τόξο), το οποίο περιέχει σπόρους και χρησιμοποιείται ως κρουστό από το ίδιο χέρι που κρατά τη μπαγκέτα.

Dobrao ή Pedra: Το νόμισμα ή η πέτρα που χρησιμοποιείται για να πιέζει τη χορδή και να αλλάζει τον τόνο.

Baqueta: Το λεπτό ξύλινο ραβδί (μπαγκέτα) με το οποίο ο μουσικός κρούει τη χορδή.

Το Berimbau στην Capoeira

Όπως σωστά σημείωσες, το όργανο αυτό είναι η «καρδιά» της capoeira. Είναι αυτό που δίνει τον ρυθμό (toque) και ορίζει την ταχύτητα και το στυλ του παιχνιδιού μέσα στη "roda" (τον κύκλο).

Υπάρχουν τρεις τύποι berimbau ανάλογα με τον ήχο τους:

Gunga: Με τη μεγαλύτερη κολοκύθα και τον πιο βαθύ (μπάσο) ήχο.

Médio: Μεσαίου μεγέθους, που κρατά τον ρυθμό.

Viola: Με την πιο μικρή κολοκύθα και τον πιο οξύ ήχο, που χρησιμοποιείται για αυτοσχεδιασμούς.

1. Atabaque (Αταμπάκε) – Η Καρδιά

Το Atabaque είναι ένα μεγάλο, ψηλό τύμπανο, που μοιάζει λίγο με τα congas που βλέπουμε στη latin μουσική.

• Ο Ρόλος του: Είναι η «καρδιά» της μουσικής. Δίνει τον σταθερό, βαθύ χτύπο που νιώθεις στο στήθος. Αν το Atabaque σταματήσει, ο ρυθμός «αδυνατίζει» και οι παίκτες χάνουν το πάτημά τους.

• Πώς παίζεται: Ο μουσικός το χτυπάει με τα χέρια, συνήθως όρθιος, και κρατάει το βασικό τέμπο.

2. Pandeiro (Παντέιρο) – Ο Αέρας

Το Pandeiro μοιάζει με το δικό μας ντέφι, αλλά είναι πολύ πιο εξελιγμένο τεχνικά.

• Ο Ρόλος του: Προσθέτει «αέρα» και ταχύτητα. Ενώ το Atabaque δίνει τον βαρύ ήχο, το Pandeiro γεμίζει τα κενά με τα μεταλλικά του πιατίνια.

• Η Λεπτομέρεια: Ένας καλός παίκτης Pandeiro μπορεί να κάνει τον ρυθμό να ακούγεται πολύ πιο γρήγορος και ξεσηκωτικός, απλά αλλάζοντας τον τρόπο που κουνάει τον καρπό του.

3. Agogô (Αγκογκό) – Το Καμπανάκι

Αποτελείται από δύο μεταλλικές καμπάνες (μία μικρή και μία μεγάλη) που ενώνονται μεταξύ τους.

• Ο Ρόλος του: Δίνει έναν οξύ, μεταλλικό ήχο που ξεχωρίζει πάνω από όλα τα άλλα όργανα. Βοηθάει στο να κρατιέται ο συγχρονισμός, ειδικά όταν η Roda έχει πολλή φασαρία και τραγούδι

  Πώς δημιουργούνται οι Ρυθμοί (Toques);

  Όταν όλα αυτά τα όργανα παίζουν μαζί, ο Mestre (με το Berimbau) αποφασίζει τι «παιχνίδι» θα γίνει. Οι δύο πιο γνωστοί ρυθμοί είναι:

  1. Angola: Ο ρυθμός είναι αργός, υπνωτικός. Οι παίκτες κινούνται πολύ χαμηλά, αργά, και προσπαθούν να ξεγελάσουν ο ένας τον άλλον. Είναι σαν ένα σκάκι με το σώμα.

  2. São Bento Grande: Εδώ ο ρυθμός «τρέχει». Οι παίκτες σηκώνονται όρθιοι, οι κλωτσιές γίνονται γρήγορες και τα ακροβατικά διαδέχονται το ένα το άλλο.

  Παραπομπές

  • Mestre João Pequeno, "The Schools of Capoeira Angola": Ο σπουδαίος αυτός δάσκαλος εξηγεί πώς το Atabaque και το Pandeiro πρέπει να «ακούνε» το Berimbau και να μην το σκεπάζουν.

  • Maya Talmon-Chvaicer, "The Cultural Synthesis of Brazil": Μια μελέτη που αναλύει την προέλευση του Agogô και του Atabaque από τις θρησκευτικές τελετές της Αφρικής (Candomblé) και πώς πέρασαν στην Capoeira.

  • John Lowell Lewis, "Ring of Liberation: Deceptive Power in Brazilian Capoeira": Εξηγεί τη «συνομιλία» που γίνεται ανάμεσα στα κρουστά και τους παίκτες μέσα στον κύκλο.

  • Dossiê IPHAN (Instituto do Patrimônio Histórico e Artístico Nacional): Επίσημα έγγραφα από τη Βραζιλία που περιγράφουν την παραδοσιακή σύνθεση της ορχήστρας (Bateria) για κάθε στυλ Capoeira

    Πώς ξεκινάει ένας αρχάριος τα όργανα;

    Δεν σε βάζουν κατευθείαν να παίξεις Berimbau (που είναι το πιο δύσκολο). Υπάρχει μια φυσική σειρά:

    1. Το Χειροκρότημα: Είναι το πρώτο «όργανο». Μαθαίνεις να χειροκροτάς στον σωστό ρυθμό (συνήθως τρεις χρόνοι: παμ-παμ-πάααμ). Αυτό κρατάει την ενέργεια της Roda ψηλά.

    2. Το Pandeiro: Είναι συνήθως το πρώτο όργανο που πιάνει ο μαθητής. Μαθαίνεις να κρατάς τον βασικό ρυθμό χωρίς να επιταχύνεις ή να επιβραδύνεις.

    3. Το Atabaque: Μόλις αποκτήσεις καλή αίσθηση του ρυθμού, περνάς στο τύμπανο. Εδώ μαθαίνεις τη δύναμη και τον παλμό.

    4. Το Berimbau: Αυτό είναι το τελευταίο στάδιο. Χρειάζεται χρόνο για να μάθεις να ισορροπείς το τόξο, να κρατάς την πέτρα και να χτυπάς τη χορδή ταυτόχρονα.

    Η Στρατηγική του "Ακούω και Παίζω"

    Στην αρχή, ο δάσκαλος σου λέει: "Μην προσπαθείς να κάνεις πολλά. Απλά άκου το Berimbau". Αν το Berimbau λέει «αργά», παίζεις αργά. Αν λέει «γρήγορα», ακολουθείς. Είναι μια άσκηση ταπεινότητας και συγκέντρωσης.

  • Παραπομπές)

    • Mestre Suassuna (Cordão de Ouro): Ένας από τους πιο διάσημους Mestres που έχει αναπτύξει ολόκληρες μεθόδους διδασκαλίας μουσικής για αρχάριους, δίνοντας έμφαση στο πώς ο ήχος επηρεάζει την κίνηση.

    • "The Capoeira Guidebook" από τον Mestre Poncianinho: Εξηγεί τη σειρά με την οποία ένας μαθητής πρέπει να προσεγγίζει τα όργανα για να μη χάσει την ουσία της παράδοσης.

    • Journal of Ethnic and Migration Studies: Έρευνες για το πώς η εκμάθηση των οργάνων στην Capoeira βοηθάει στην κοινωνική ένταξη και τη δημιουργία ισχυρών δεσμών μέσα στην ομάδα.

    • Abadá-Capoeira Technical Manuals: Τα εγχειρίδια μιας από τις μεγαλύτερες σχολές στον κόσμο, που περιγράφουν ακριβώς τους ρυθμούς και τον τρόπο που πρέπει να κρατιέται κάθε όργανο.