13.ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΗΡΟΔΟΤΟΝ: ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΚΑΙ Η ΥΛΗ

Σε αυτή την επιστολή, ο Επίκουρος εκθέτει τις θεμελιώδεις αρχές της ατομικής φυσικής, προσφέροντας έναν οδηγό για την κατανόηση των «αφανών» (αυτών που δεν βλέπουμε).

1. ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΕΙΝΑΙ ΑΙΩΝΙΟ ΚΑΙ ΑΜΕΤΑΒΛΗΤΟ

Η πρώτη αρχή της επικούρειας φυσικής είναι ότι τίποτα δεν δημιουργείται από το μηδέν και τίποτα δεν καταλήγει στο μηδέν. Το σύμπαν ως σύνολο ήταν πάντα τέτοιο που είναι τώρα και πάντα έτσι θα παραμείνει, γιατί δεν υπάρχει τίποτα έξω από αυτό που θα μπορούσε να το μεταβάλει.

2. ΑΤΟΜΑ ΚΑΙ ΚΕΝΟΝ: ΤΑ ΔΥΟ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Το σύμπαν αποτελείται από ΣΩΜΑΤΑ (ύλη) και ΚΕΝΟΝ (χώρο).

• Η ύπαρξη των σωμάτων αποδεικνύεται από την ίδια την αίσθηση.

• Η ύπαρξη του κενού είναι απαραίτητη, γιατί χωρίς αυτό τα σώματα δεν θα είχαν πού να σταθούν και πώς να κινηθούν.

3. Η ΑΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

Το σύμπαν είναι άπειρο, τόσο ως προς το πλήθος των ατόμων όσο και ως προς την έκταση του κενού. Αν το κενό ήταν άπειρο και τα άτομα περιορισμένα, δεν θα μπορούσαν ποτέ να ενωθούν για να σχηματίσουν κόσμους. Αν το κενό ήταν περιορισμένο, δεν θα χωρούσε τα άπειρα άτομα.

4. ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ

Τα άτομα έχουν τρεις ιδιότητες: ΣΧΗΜΑ, ΜΕΓΕΘΟΣ και ΒΑΡΟΣ.

• Είναι αδιάσπαστα και αμετάβλητα.

• Κινούνται με απίστευτη ταχύτητα, «ισοταχώς» στο κενό, και οι συγκρούσεις τους δημιουργούν τις ενώσεις που εμείς αντιλαμβανόμαστε ως αντικείμενα.

5. Η ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΑ «ΕΙΔΩΛΑ»

Ο Επίκουρος εξηγεί την όραση μέσω των ΕΙΔΩΛΩΝ. Από την επιφάνεια των σωμάτων αποσπώνται διαρκώς λεπτότατα στρώματα ατόμων (είδωλα) που διατηρούν το σχήμα του αντικειμένου. Όταν αυτά φτάνουν στα μάτια μας, δημιουργείται η αντίληψη. Κάθε αίσθηση είναι αληθής· η πλάνη προέρχεται από την εσφαλμένη κρίση του νου μας πάνω στα δεδομένα των αισθήσεων.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

Η γνώση της φυσιολογίας δεν είναι για να γίνουμε «φυσιοδίφες», αλλά για να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχει τίποτα τρομακτικό ή μεταφυσικό στη φύση. Η γνώση των αιτίων φέρνει τη γαλήνη.

ΧΑΙΡΕΤΕ ΚΑΙ ΜΕΜΝΗΣΘΕ ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ

---

ΠΗΓΕΣ

• ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ, Επιστολή προς Ηρόδοτον.

• ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ, Επίκουρος, η αληθινή όψη του αρχαίου κόσμου.

• ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ, Η Φυσική θεωρία του Επίκουρου.

• Ν. Μ. ΣΚΟΥΤΕΡΟΠΟΥΛΟΣ, Επίκουρος - Επιστολή προς Ηρόδοτον, Εκδόσεις Στιγμή.