ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΣΤΟ ΛΑΔΟΧΑΡΤΟ ΤΟΥ ΜΠΑΚΑΛΗ: Η ΔΙΠΛΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΣΕ ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ ΑΡΓΟΣ

Η ιστορική μνήμη της Ελλάδας κρεμόταν κάποτε από μια λαδόκολλα. Αν σήμερα γνωρίζουμε τις λεπτομέρειες της Επανάστασης του 1821, δεν το οφείλουμε μόνο στις επίσημες αρχές, αλλά στην τύχη και στην παρατηρητικότητα ενός ανθρώπου που είδε την ιστορία να σερβίρεται ως περιτύλιγμα για σαρδέλες.

ΑΘΗΝΑ: Η ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΚΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Στην Αθήνα του 19ου αιώνα, το κακό ξεκίνησε από τα ίδια τα σπλάχνα του κράτους. Λόγω μιας απίστευτης γραφειοκρατικής ακαταστασίας και έλλειψης χώρου, τεράστιοι όγκοι εγγράφων από τα χρόνια του Αγώνα —πρακτικά κυβερνητικών συνεδριάσεων, διατάγματα και επιστολές οπλαρχηγών— μπερδεύτηκαν με

άχρηστα υπηρεσιακά χαρτιά.

Το αποτέλεσμα; Χιλιάδες έγγραφα χαρακτηρίστηκαν συλλήβδην ως «ΑΧΡΗΣΤΑ» και πουλήθηκαν με το κιλό ως χαρτί περιτυλίγματος! Ο διαβόητος ΚΥΡΙΟΣ ΑΝΤΩΝΑΚΗΣ, ιδιοκτήτης παντοπωλείου στην Αθήνα, αγόρασε ολόκληρες δεσμίδες από αυτά τα «παλιόχαρτα». Όπως έγραφαν οι εφημερίδες της εποχής, τα τοποθέτησε σε μια μάνδρα και έπαιρνε καθημερινά όσα χρειαζόταν για να τυλίγει τυριά, ελιές και σαρδέλες για τους πελάτες του.

Ο ΣΩΤΗΡΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗΣ

Η καταστροφή θα ήταν ολοκληρωτική αν ο κορυφαίος ιστοριοδίφης ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗΣ δεν τύχαινε να ψωνίσει από ένα τέτοιο μπακάλικο. Περιμένοντας στην ουρά, το εξασκημένο του μάτι έπεσε πάνω στις χειρόγραφες σελίδες που χρησιμοποιούσε ο μπακάλης. Με τρόμο ανακάλυψε ότι το ψωμί του ήταν τυλιγμένο σε πρωτότυπα έγγραφα της Επανάστασης!

Ο Βλαχογιάννης άρχισε έναν επικό αγώνα: γύριζε από μπακάλικο σε μπακάλικο στην Αθήνα, αγοράζοντας με δικά του έξοδα τα «χαρτιά περιτυλίγματος» για να σώσει ό,τι είχε απομείνει. Ανάμεσα σε αυτά, ανακάλυψε και διέσωσε τα ανεκτίμητα Απομνημονεύματα του Στρατηγού Μακρυγιάννη.

ΑΡΓΟΣ 1901: Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΑ ΑΖΗΤΗΤΑ

Την ίδια ώρα στο Άργος, η ιστορία επαναλαμβανόταν με έναν διαφορετικό αλλά εξίσου θλιβερό τρόπο. Μετά τον θάνατο ενός τοπικού προύχοντα, ο υπηρέτης του βρήκε στο αρχείο του αφεντικού του «στοίβες από παλιά χαρτιά». Χωρίς να καταλαβαίνει τι κρατάει, τα πούλησε στους μπακάληδες του Άργους.

Έτσι, το 1901, οι Αργείοι έπαιρναν τις σαρδέλες τους τυλιγμένες σε:

• Τα πρακτικά της Συνέλευσης των Σαλώνων (1821).

• Τα πρωτότυπα πρακτικά της Γ’ Εθνοσυνέλευσης στην Επίδαυρο και την Ερμιόνη.

• Επίσημα έγγραφα της Προσωρινής Διοίκησης της Ελλάδας του 1824.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: ΜΙΑ «ΑΘΑΝΑΤΗ» ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ

Αυτή η «αθάνατη» ελληνική προχειρότητα παραλίγο να μας κοστίσει την ίδια μας την ταυτότητα. Η ιστορία της «σαρδέλας και του αρχείου» παραμένει έως σήμερα μια προειδοποιητική ιστορία για το πώς η άγνοια και η αδιαφορία μπορούν να αφανίσουν το παρελθόν πιο αποτελεσματικά από οποιονδήποτε κατακτητή.