Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ «ΡΙΝΟΚΕΡΟΥ» ΚΑΙ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΠΟΚΤΗΝΩΣΗ

Το θέατρο του παραλόγου, με κύριο εκπρόσωπο τον ΕΥΓΕΝΙΟ ΙΟΝΕΣΚΟ, δεν δημιουργήθηκε απλώς για να προκαλέσει αμηχανία, αλλά για να καθρεφτίσει την πιο τρομακτική αλήθεια της ανθρώπινης ύπαρξης: την ευκολία με την οποία το άτομο μπορεί να απεμπολήσει την ταυτότητά του για να ενσωματωθεί στη μάζα.

Ο «ΡΙΝΟΚΕΡΟΣ», γραμμένος το 1959, αποτελεί μια αλληγορία για την άνοδο των ολοκληρωτικών

καθεστώτων και τη σταδιακή αποδοχή του παραλόγου ως νέας κανονικότητας. Η «ρινοκερίτιδα» δεν είναι μια βιολογική ασθένεια, αλλά μια πνευματική και ηθική διάβρωση. Ξεκινά από την αδιαφορία, τρέφεται από τον φόβο και ολοκληρώνεται με τη γοητεία που ασκεί η δύναμη του κοπαδιού.

Σε μια εποχή που οι κοινωνικές κρίσεις, η αποξένωση και ο κυνισμός κερδίζουν έδαφος, το έργο του Ιονέσκο παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ. Μας υπενθυμίζει ότι το κτήνος δεν έρχεται πάντα από έξω· συχνά γεννιέται μέσα μας, τη στιγμή που σταματάμε να νιώθουμε αλληλεγγύη και αρχίζουμε να δικαιολογούμε τη βία, την ανισότητα και την απανθρωπιά. Η στάση του Μπερανζέ στο τέλος του έργου δεν είναι απλώς μια θεατρική κορύφωση, αλλά η απόλυτη ηθική επιταγή: η άρνηση της συνθηκολόγησης, ακόμα και όταν ολόκληρος ο κόσμος γύρω μας καλπάζει προς την αποκτήνωση.

ΠΡΑΞΗ ΠΡΩΤΗ: Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ «ΡΙΝΟΚΕΡΙΤΙΔΑΣ»

Η ιστορία ξεκινά μια Κυριακή σε μια ήσυχη πλατεία μιας γαλλικής πόλης. Ο ΜΠΕΡΑΝΖΕ, ένας άνθρωπος ατημέλητος, κουρασμένος και με προβλήματα αλκοολισμού, συναντά τον φίλο του ΖΑΝ, ο οποίος είναι το άκρως αντίθετο: σχολαστικός, αυστηρός και υπέρμαχος της πειθαρχίας. Ο Ζαν επιπλήττει τον Μπερανζέ για τον τρόπο ζωής του.

Ξαφνικά, ένας ρινόκερος διασχίζει τρέχοντας την πλατεία! Οι κάτοικοι σοκάρονται, αλλά η συζήτηση γρήγορα μετατρέπεται σε μια παράλογη διαμάχη για το αν ο ρινόκερος είχε ένα ή δύο κέρατα και αν ήταν ασιατικός ή αφρικανικός. Εδώ ο Ιονέσκο εισάγει τον ΛΟΓΙΚΟ, έναν χαρακτήρα που χρησιμοποιεί τη λογική με τόσο ακραίο και κενό τρόπο, που καταλήγει στο απόλυτο παράλογο.

ΠΡΑΞΗ ΔΕΥΤΗ: Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ

Ο Μπερανζέ εργάζεται σε έναν εκδοτικό οίκο. Οι συνάδελφοί του, ο ΜΠΟΤΑΡ (δύσπιστος που αρνείται την ύπαρξη των ρινόκερων μέχρι να τους δει) και ο ΝΤΟΥΝΤΑΡ (ο ακαδημαϊκός που προσπαθεί να εξηγήσει το φαινόμενο ψυχρά), τσακώνονται για το αν οι φήμες είναι αληθινές. Η ΝΤΑΙΖΥ, η γραμματέας που ο Μπερανζέ είναι ερωτευμένος, επιβεβαιώνει τον πανικό.

Η κατάσταση κορυφώνεται όταν η σύζυγος ενός συναδέλφου, του κ. ΜΠΕΦ, μπαίνει τρέχοντας στο γραφείο καταδιωκόμενη από έναν ρινόκερο, ο οποίος αποδεικνύεται ότι είναι ο ίδιος ο σύζυγός της!

Η Μεταμόρφωση του Ζαν: Στη δεύτερη σκηνή της πράξης, ο Μπερανζέ επισκέπτεται τον Ζαν για να συμφιλιωθούν. Εκεί παρακολουθούμε σε πραγματικό χρόνο την τρομακτική μεταμόρφωση του Ζαν. Το δέρμα του πρασινίζει, η φωνή του γίνεται βραχνή, ένα εξόγκωμα εμφανίζεται στο μέτωπό του και η συμπεριφορά του γίνεται βίαιη και πρωτόγονη. Ο Ζαν, ο άνθρωπος της «τάξης», απαξιώνει πλέον την ανθρωπιά και επιλέγει τη δύναμη της φύσης, καταλήγοντας να γίνει και αυτός ρινόκερος.

ΠΡΑΞΗ ΤΡΙΤΗ: Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ

Η πόλη έχει πλέον κατακλυστεί. Η «ρινοκερίτιδα» δεν είναι πια ασθένεια, αλλά η νέα «μόδα», η νέα κανονικότητα. Ο Μπερανζέ κλειδώνεται στο σπίτι του, έντρομος. Ο Ντουντάρ τον επισκέπτεται, αλλά σύντομα εγκαταλείπει την προσπάθεια να παραμείνει άνθρωπος και προσχωρεί στο «κοπάδι» από περιέργεια και έλλειψη θέλησης.

Μένουν μόνο ο Μπερανζέ και η Νταίζυ. Για μια στιγμή, η αγάπη φαίνεται να είναι η λύση. Όμως, η πίεση του περιβάλλοντος είναι αβάσταχτη. Η Νταίζυ αρχίζει να βρίσκει το δέρμα των ρινόκερων όμορφο και τις κραυγές τους μουσικές. Τελικά, εγκαταλείπει τον Μπερανζέ για να ενσωματωθεί στη μάζα.

Το Φινάλε: Ο Μπερανζέ μένει ολομόναχος. Κοιτάζεται στον καθρέφτη και για μια στιγμή απελπίζεται που δεν μπορεί να μεταμορφωθεί και αυτός, που δεν είναι «σαν τους άλλους». Όμως, στο τέλος, ανακτά το θάρρος του. Το έργο κλείνει με την εμβληματική κραυγή του:

«Είμαι ο τελευταίος άνθρωπος, θα παραμείνω άνθρωπος μέχρι το τέλος! ΔΕΝ ΣΥΝΘΗΚΟΛΟΓΩ!»