Ποιοι ήταν οι Εμμανουήλ και Μαρία Δαούδογλου; Μύθος και αλήθειες

Η ιστορία του Εμμανουήλ Δαούδογλου (ή Δαδάογλου) και της συζύγου του Μαρίας Πανταζή (Δαούδογλου) αποτελεί μία από τις πιο συναρπαστικές και ταυτόχρονα διδακτικές υποθέσεις της ελληνικής ιστοριογραφίας. Για δεκαετίες, το ζεύγος παρουσιαζόταν ως οι εμβληματικοί προπάτορες του ελληνικού αναρχικού και διεθνιστικού κινήματος: ο μεν Εμμανουήλ ως Σμυρνιός έμπορος, συνεργάτης του Μικαήλ Μπακούνιν, του Αμίλκαρε Τσιπριάνι και της Α΄ Διεθνούς, η δε Μαρία ως πρώην σεξεργάτρια στη Νάπολη που μετεξελίχθηκε σε ένοπλη «πετρελαιούδα» (pétroleuse) και εκτελέστηκε στα οδοφράγματα της Παρισινής Κομμούνας το 1871.

Ωστόσο, η σύγχρονη ιστορική έρευνα έχει αποδείξει με αδιάσειστα στοιχεία ότι ο Εμμανουήλ και η Μαρία Δαούδογλου δεν υπήρξαν ποτέ ως πραγματικά ιστορικά πρόσωπα. Πρόκειται για μια λογοτεχνική μυθοπλασία που γεννήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, πέρασε στην ιστοριογραφία ως πραγματικότητα και διογκώθηκε σταδιακά μέσα από την αναπαραγωγή.

1. Ο Μύθος: Η «επαναστατική αφήγηση»

Σύμφωνα με την αφήγηση που επικράτησε στη λαϊκή ελευθεριακή μυθολογία και σε ορισμένα ιστορικά πονήματα στα τέλη του 20ού αιώνα:

• Ο Εμμανουήλ Δαούδογλου: Γεννήθηκε στη Σμύρνη, εργάστηκε ως έμπορος και μυήθηκε στις ριζοσπαστικές ιδέες. Το 1862, μαζί με τον Ιταλό αναρχικό Αμίλκαρε Τσιπριάνι, οργάνωσε ομάδα ευρωπαίων εθελοντών που συμμετείχε στην εξέγερση κατά του Όθωνα στην Αθήνα, στήνοντας οδόφραγμα στην Καπνικαρέα. Στη συνέχεια κατέφυγε στη Νάπολη (1864–1867), όπου εντάχθηκε στην Α΄ Διεθνή και συνδέθηκε με τον Μπακούνιν. Επιστρέφοντας στην Αθήνα, ίδρυσε τη «Δημοκρατική Λέσχη» και δολοφονήθηκε το 1870 κατά τη διάρκεια εσωτερικής σύγκρουσης.