Capoeira

Τι είναι  η Capoeira; 

Φαντάσου μια ομάδα ανθρώπων που, ενώ είναι αλυσοδεμένοι, βρίσκουν τον τρόπο να μετατρέψουν το σώμα τους σε όπλο. Αυτό ακριβώς είναι η Capoeira. Δεν είναι απλώς μια πολεμική τέχνη όπως το καράτε, ούτε ένας χορός όπως το breakdance. Είναι ένα παιχνίδι επιβίωσης.

Οι Αφρικανοί που μεταφέρθηκαν στη Βραζιλία ως σκλάβοι έπρεπε να προπονηθούν για να απελευθερωθούν, αλλά έπρεπε να το κάνουν κρυφά. Έτσι, έβαλαν μουσική, άρχισαν να τραγουδάνε και να κάνουν κωλοτούμπες. Οι επιστάτες νόμιζαν ότι οι σκλάβοι διασκεδάζουν, αλλά στην πραγματικότητα εκείνοι μάθαιναν πώς να κλωτσάνε και να αποφεύγουν χτυπήματα.

Στην Capoeira δεν υπάρχει «ξύλο» με την κλασική έννοια. Υπάρχει ο κύκλος (Roda), όπου δύο άτομα μπαίνουν μέσα και κάνουν έναν διάλογο με το σώμα τους. Ο ένας ρίχνει μια κλωτσιά, ο άλλος σκύβει και απαντάει με μια άλλη κίνηση. Όλα αυτά γίνονται με τον ρυθμό του Berimbau (αυτό το παράξενο όργανο που μοιάζει με τόξο). Αν δεν έχει μουσική, δεν είναι Capoeira, είναι απλή γυμναστική.

Είναι μια τέχνη που σου μαθαίνει να είσαι πονηρός, να προσέχεις τον γύρω σου και να μη σταματάς ποτέ να κινείσαι.

Το πρώτο πράγμα που μαθαίνει κανείς στην Capoeira δεν είναι μια εντυπωσιακή κλωτσιά, αλλά η Ginga (Τζίνγκα).

Το "Λίκνισμα" (Ginga)

Η Ginga είναι το Α και το Ω. Είναι η βασική κίνηση που δεν σταματάει ποτέ. Φαντάσου έναν συνεχή ρυθμό όπου το σώμα μετακινείται μπρος-πίσω.

• Γιατί τη χρειαζόμαστε: Δεν είναι για ομορφιά. Όσο κινείσαι, είσαι δύσκολος στόχος. Αν κάτσεις σταθερός, ο άλλος ξέρει πού να σε χτυπήσει.

• Η λογική: Από τη Ginga ξεκινούν όλες οι επιθέσεις και εκεί επιστρέφεις μετά από κάθε άμυνα. Είναι σαν το "ρελαντί" της μηχανής.

Η Είσοδος στη Roda

Όταν έρθει η ώρα να παίξεις, δεν μπαίνεις απλά μέσα. Υπάρχει μια ολόκληρη ιεροτελεστία:

1. Το Pé do Berimbau: Οι δύο παίκτες πάνε και κάθονται μπροστά από το βασικό όργανο (το Berimbau). Είναι μια στιγμή σεβασμού προς τον μουσικό και την παράδοση.

2. Η Χειραψία: Πριν ξεκινήσει το "ξύλο" (που είπαμε, είναι παιχνίδι), οι παίκτες δίνουν τα χέρια. Είναι μια υπόσχεση ότι "θα παίξουμε με σεβασμό".

3. Η Είσοδος: Συνήθως μπαίνουν στον κύκλο με μια κωλοτούμπα ή μια εντυπωσιακή κίνηση. Είναι ο τρόπος τους να πουν «ήρθα και είμαι έτοιμος».

Άμυνα σημαίνει "Φεύγω", όχι "Μπλοκάρω"

Σε αντίθεση με το μποξ ή το καράτε, στην Capoeira σπάνια θα δεις κάποιον να βάζει τα χέρια του για να σταματήσει μια κλωτσιά.

• Η βασική άμυνα λέγεται Esquiva (Εσκίβα).

• Αντί να κοντράρεις τη δύναμη του άλλου, απλά υποχωρείς ή χαμηλώνεις για να περάσει το πόδι του από πάνω σου. Είναι πολύ πιο έξυπνο να αποφύγεις ένα χτύπημα παρά να προσπαθήσεις να το σταματήσεις με το χέρι σου.

(Παραπομπές)

• Gerard Taylor, "Capoeira: The Jogo de Angola from Luanda to Cyberspace": Ένα από τα πιο γνωστά βιβλία που εξηγεί πώς οι κινήσεις εξελίχθηκαν από την Αφρική στη Βραζιλία.

• Nestor Capoeira, "The Little Capoeira Book": Οδηγός από έναν πραγματικό δάσκαλο που εξηγεί με πολύ απλά λόγια τη στρατηγική της Ginga και της Esquiva.

• Mestre Bimba's 9 Rules: Οι περίφημοι "9 κανόνες" του Mestre Bimba, που περιλαμβάνουν από το πώς να στέκεσαι μέχρι το ότι πρέπει να προσέχεις πάντα τον αντίπαλό σου.

Οι "Διάσημες" Κινήσεις

Στην Capoeira, οι περισσότερες κλωτσιές είναι κυκλικές. Αυτό γίνεται γιατί η κυκλική κίνηση παίρνει δύναμη από όλο το σώμα και είναι πιο δύσκολο για τον άλλον να την προβλέψει.

• Meia Lua de Compasso (Μέια Λούα): Είναι η «υπογραφή» της Capoeira. Ο παίκτης βάζει τα χέρια στο έδαφος, κλωτσάει προς τα πίσω με το ένα πόδι τεντωμένο και κοιτάζει ανάμεσα από τα χέρια του. Είναι πανίσχυρη κίνηση γιατί χρησιμοποιεί όλο το βάρος του σώματος.

• Au (Αού): Έτσι λένε την "ρόδα" (την ακροβατική κίνηση). Δεν γίνεται όμως μόνο για επίδειξη. Είναι ένας τρόπος να μετακινηθείς γρήγορα ή να ξεφύγεις από μια γωνία, έχοντας πάντα το βλέμμα σου στον αντίπαλο.

• Rasteira (Ραστέιρα): Η πονηρή κίνηση. Αντί να κλωτσήσεις ψηλά, βάζεις το πόδι σου πίσω από τη φτέρνα του άλλου και τον τραβάς για να χάσει την ισορροπία του. Στην Capoeira, το να ρίξεις τον άλλον κάτω με "γλυκό" τρόπο θεωρείται πολύ μεγαλύτερη νίκη από ένα δυνατό χτύπημα.

Τι λένε τα τραγούδια; (Corridos)

Ενώ δύο άτομα παίζουν, οι υπόλοιποι δεν κάθονται απλά. Τραγουδάνε τα Corridos. Αυτά είναι μικρά τραγουδάκια που λειτουργούν σαν "διάλογος": ο αρχηγός λέει μια φράση και όλοι μαζί απαντούν.

• Η σημασία: Τα τραγούδια δίνουν το σύνθημα. Αν το τραγούδι λέει "τρέξε", ο ρυθμός επιταχύνεται. Αν μιλάει για "φίδια" ή "πονηριά", οι παίκτες ξέρουν ότι πρέπει να προσέχουν τα πόδια τους.

• Το "Iê": Θα ακούσεις συχνά αυτή τη φωνή. Είναι η προειδοποίηση ότι κάτι σημαντικό θα ειπωθεί ή ότι το παιχνίδι πρόκειται να αλλάξει ένταση.

Ο Σεβασμός στον Mestre

Ο Mestre (ο δάσκαλος) είναι ο απόλυτος άρχοντας της Roda. Κρατάει το Berimbau και αν ακουμπήσει το ξύλο του οργάνου στη χορδή (ένας χαρακτηριστικός ξερός ήχος), το παιχνίδι σταματάει αμέσως. Κανείς δεν μπαίνει και κανείς δεν βγαίνει από τον κύκλο χωρίς την άδειά του.

Παραπομπές)

• Bira Almeida (Mestre Acordeon), "Capoeira: A Brazilian Art Form": Ένα εξαιρετικό βιβλίο που εξηγεί πώς η μουσική και η κίνηση γίνονται ένα.

• Documentary "The Pastinha Philosophy": Αρχειακό υλικό που δείχνει πώς οι παλιοί δάσκαλοι χρησιμοποιούσαν τα τραγούδια για να διδάξουν ήθος στους μαθητές.

• International Capoeira Angola Foundation (ICAF): Εκπαιδευτικό υλικό για την ονοματολογία των κινήσεων και τη σημασία των κρουστών οργάνων.

1. Οι Ζώνες (Cordas): Το Ουράνιο Τόξο της Capoeira

Στην Capoeira δεν έχουμε τις κλασικές υφασμάτινες ζώνες του καράτε. Έχουμε τα Cordas (κορδόνια), που είναι πλεγμένα σχοινιά.

• Το Σύστημα: Οι περισσότερες σχολές χρησιμοποιούν τα χρώματα της σημαίας της Βραζιλίας (πράσινο, κίτρινο, μπλε, άσπρο).

• Η "Βάπτιση" (Batizado): Η πρώτη φορά που ένας μαθητής παίρνει ζώνη είναι μια μεγάλη γιορτή. Εκεί, ένας Mestre τον "ρίχνει" κάτω με μια κίνηση (συμβολικά), καλωσορίζοντάς τον στον κόσμο της Capoeira.

• Ο Mestre: Η άσπρη ζώνη είναι συνήθως η υψηλότερη. Συμβολίζει την αγνότητα, τη σοφία και την εμπειρία δεκαετιών.

• 2. Από τους Δρόμους στο Hollywood

  Πώς έγινε όμως η Capoeira τόσο γνωστή; Υπήρξαν μερικές στιγμές-"κλειδιά":

• Οι Ταινίες: Στη δεκαετία του '90, η ταινία "Only the Strong" (Μόνο οι Ισχυροί) έκανε χιλιάδες παιδιά να θέλουν να μάθουν Capoeira. Μετά ακολούθησαν χαρακτήρες σε παιχνίδια όπως ο Eddy Gordo στο Tekken, που έδειξε σε όλους πόσο εντυπωσιακή είναι αυτή η πολεμική τέχνη.

• Το Fitness: Πολλοί είδαν ότι η Capoeira προσφέρει απίστευτη εκγύμναση (δύναμη, ευλυγισία, αντοχή) και άρχισαν να την εντάσσουν στα προγράμματά τους.

• Η Παγκοσμιοποίηση: Σήμερα, θα βρεις Roda στο Λονδίνο, στο Τόκιο, στο Παρίσι και φυσικά στην Ελλάδα. Οι Mestres ταξίδεψαν παντού, μεταφέροντας την κουλτούρα της Βραζιλίας.

• 3. Γιατί να ξεκινήσει κανείς σήμερα;

  Η Capoeira σου προσφέρει κάτι που δεν έχουν οι άλλες τέχνες: Κοινότητα.

• Δεν παλεύεις εναντίον κάποιου, παίζεις με κάποιον.

• Μαθαίνεις να τραγουδάς, να παίζεις όργανα και να μιλάς λίγα Πορτογαλικά.

• Γίνεσαι μέλος μιας "οικογένειας" όπου ο ένας βοηθάει τον άλλον να εξελιχθεί.

• Παραπομπές)

  • Capoeira World Foundation: Πληροφορίες για την παγκόσμια εξάπλωση και τα διάφορα συστήματα βαθμολόγησης.

  • "Only the Strong" (1993): Η ταινία που θεωρείται το "σημείο μηδέν" για τη δημοτικότητα της Capoeira στη Δύση.

  • UNESCO Intangible Cultural Heritage list: Η επίσημη αναγνώριση της Capoeira ως παγκόσμιο πολιτιστικό αγαθό.

  • Mestre Capixaba, "Capoeira: The Art of Survival": Ανάλυση για το πώς η ιεραρχία των ζωνών βοηθά στην πειθαρχία των μαθητών.