Το Χρονικό της Πηγής Καλλιρρόης: Μια Αθήνα που δεν υπάρχει πια

Η ιστορική φωτογραφία του πρωτοπόρου Έλληνα φωτογράφου Δημήτρη Κωνσταντίνου, τραβηγμένη γύρω στο 1862, αποτελεί ένα από τα πιο πολύτιμα τεκμήρια της προ-αστικής Αθήνας. Σε αυτήν αποτυπώνεται η πηγή της Καλλιρρόης και οι καταρράκτες του ποταμού Ιλισού, στην περιοχή που σήμερα αναγνωρίζουμε ως Μετς.

Η Ζωή στις Όχθες του Ιερού Ποταμού

Εκείνη την εποχή, ο Ιλισός βρισκόταν ακόμη στην ανοιχτή, φυσική του κατάσταση. Η περιοχή δεν ήταν απλώς ένα ειδυλλιακό τοπίο, αλλά ένας ζωντανός πυρήνας της καθημερινότητας:

• Χρησίμευε ως κεντρικό σημείο υδροληψίας για τους κατοίκους.

• Αποτελούσε τον κατεξοχήν τόπο πλυσίματος ιματισμού, φλοκατών και χαλιών, με τις πλύστρες να δίνουν ζωή στους βράχους του ποταμού.

Τα Σημάδια του Τοπίου

Στο βάθος της σύνθεσης δεσπόζει ο λόφος του Αρδηττού, ο οποίος τότε ήταν γυμνός από τη σημερινή του βλάστηση. Η μοναχική διώροφη οικία που διακρίνεται ανήκε στην οικογένεια του Θεόδωρου Πολίτη, αποτελώντας ένα από τα ελάχιστα κτίσματα σε μια περιοχή που τότε θεωρούνταν εξοχική.

Η Μεταμόρφωση στο Σήμερα

Η σύγκριση με το παρόν προκαλεί δέος, καθώς η φύση έδωσε τη θέση της στις υποδομές της σύγχρονης πρωτεύουσας:

1. Οι Λεωφόροι: Στο σημείο όπου κάποτε έρρεε το νερό και απλώνονταν οι φλοκάτες, σήμερα βρίσκονται οι λεωφόροι Αρδηττού και Καλλιρρόης.

2. Ο Ποταμός: Ο Ιλισός έχει πλέον υπογειοποιηθεί, κυλώντας κάτω από την άσφαλτο.

3. Η Πνευματική Συνέχεια: Στο ίδιο σημείο στέκει σήμερα η εκκλησία της Αγίας Φωτεινής, διατηρώντας τη σύνδεση του χώρου με το ιερό παρελθόν του.

Η λήψη του Κωνσταντίνου μας υπενθυμίζει πως κάτω από το τσιμέντο της σύγχρονης Αθήνας παραμένει ζωντανό το ανάγλυφο μιας πόλης που κάποτε οριζόταν από τα τρεχούμενα νερά της.

 Ο Ναός της Αγίας Φωτεινής Ιλισού

Ο Ναός της Αγίας Φωτεινής Ιλισού

Η εκκλησία που βλέπουμε σήμερα χτίστηκε ακριβώς δίπλα στην κοίτη που απεικονίζεται στη φωτογραφία σας.

• Η τοποθεσία: Βρίσκεται στο σημείο όπου ο Ιλισός σχημάτιζε τους καταρράκτες και την πηγή της Καλλιρρόης.

• Ιστορική συνέχεια: Η περιοχή ήταν ιερή από την αρχαιότητα, καθώς εκεί υπήρχαν ναοί του Πανός, της Αρτέμιδος και των Μουσών. Η Αγία Φωτεινή συνεχίζει αυτή την παράδοση, στεκούμενη πάνω στα βράχια που κάποτε έβρεχε ο ποταμός.

 Η Σχέση με το Παναθηναϊκό Στάδιο (Καλλιμάρμαρο)

Αν ο φωτογράφος Δημήτρης Κωνσταντίνου έστρεφε τη μηχανή του λίγο πιο αριστερά, θα έβλεπε την είσοδο του Σταδίου.

• Φυσικό όριο: Ο Ιλισός περνούσε ακριβώς μπροστά από την είσοδο του Παναθηναϊκού Σταδίου. Στη φωτογραφία, η πεδιάδα που διακρίνεται αριστερά είναι ο χώρος που σήμερα καταλαμβάνουν οι λεωφόροι που οδηγούν προς το Στάδιο.

• Γέφυρες: Εκείνη την εποχή υπήρχαν πέτρινα γεφύρια που ένωναν την όχθη του Αρδηττού με την απέναντι πλευρά, επιτρέποντας στους Αθηναίους την πρόσβαση στο Στάδιο και το Ζάππειο.