5.ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: Ο ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΕΠΙΘΥΜΙΩΝ ΚΑΙ Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΗΘΙΚΗ

Η ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΘΥΜΙΩΝ

Στην Επικούρεια φιλοσοφία, η ευτυχία δεν εξαρτάται από την ποσότητα των απολαύσεων, αλλά από την ποιότητα των επιλογών μας. Ο ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ μας δίδαξε ότι για να φτάσουμε στην ΑΤΑΡΑΞΙΑ, πρέπει να γνωρίζουμε ποιες επιθυμίες αξίζει να ικανοποιούμε και ποιες να αποφεύγουμε. Η ταξινόμηση είναι

σαφής:

1. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΕΣ: Είναι αυτές που απαλλάσσουν το σώμα από τον πόνο (π.χ. τροφή για την πείνα, νερό για τη δίψα, ένδυση για το ψύχος). Αυτές οι επιθυμίες ικανοποιούνται εύκολα, είναι περιορισμένες και αποτελούν το θεμέλιο της ζωής.

2. ΦΥΣΙΚΕΣ ΑΛΛΑ ΜΗ ΑΝΑΓΚΑΙΕΣ: Είναι οι επιθυμίες που αναζητούν την ποικιλία στην ηδονή (π.χ. πολυτελή εδέσματα, ακριβά κρασιά). Δεν είναι κακές, αλλά ο Επικούρειος τις απολαμβάνει με μέτρο, χωρίς να εξαρτάται από αυτές.

3. ΜΑΤΑΙΕΣ (ΚΕΝΕΣ) ΚΑΙ ΜΗ ΑΝΑΓΚΑΙΕΣ: Είναι αυτές που γεννιούνται από την πλάνη και τις κοινωνικές συμβάσεις (π.χ. η δίψα για δόξα, πολιτική εξουσία, υπέρμετρο πλούτο, αγάλματα). Αυτές δεν έχουν όριο, προκαλούν ταραχή και οδηγούν αναπόφευκτα στη δυστυχία.

Η ΦΡΟΝΗΣΗ: Ο ΗΝΙΟΧΟΣ ΤΩΝ ΗΔΟΝΩΝ

Το κλειδί για την ευδαιμονία είναι η ΦΡΟΝΗΣΗ. Όπως αναφέρεται στην Επιστολή προς Μενοικέα, η φρόνηση είναι ανώτερη ακόμα και από τη φιλοσοφία, διότι αυτή μας διδάσκει ότι δεν μπορεί κανείς να ζει ευχάριστα αν δεν ζει με σύνεση, ομορφιά και δικαιοσύνη.

Ο Επικούρειος δεν επιλέγει κάθε ηδονή. Συχνά προσπερνά μια πρόσκαιρη απόλαυση αν αυτή πρόκειται να του φέρει μεγαλύτερο πόνο στο μέλλον. Αντίστοιχα, υπομένει έναν παροδικό πόνο αν αυτός πρόκειται να οδηγήσει σε μια ανώτερη και σταθερή ηδονή. Αυτός είναι ο "αλγόριθμος της ηδονής": η λογική στάθμιση των συνεπειών κάθε πράξης μας.

ΑΥΤΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΛΙΤΟΣ ΒΙΟΣ

Η ΑΥΤΑΡΚΕΙΑ θεωρείται μέγιστο αγαθό. Όχι για να ζούμε στερημένα, αλλά για να μην είμαστε δέσμιοι της τύχης. Όποιος έχει συνηθίσει στον λιτό βίο, απολαμβάνει την πολυτέλεια πολύ περισσότερο όταν αυτή τυχαίνει να εμφανιστεί, ενώ ταυτόχρονα παραμένει ατρόμητος απέναντι στις ανατροπές της ζωής.

Όπως χαρακτηριστικά έλεγε ο Δάσκαλος:

"Στείλε μου λίγο τυρί σε πιθάρι, για να μπορέσω να κάνω ένα πλούσιο γεύμα όποτε το θελήσω".

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ "ΛΑΘΕ ΒΙΩΣΑΣ"

Σε αντίθεση με άλλες σχολές, ο Επικουρισμός προτείνει το "ΛΑΘΕ ΒΙΩΣΑΣ" (ζήσε απαρατήρητος). Η ενασχόληση με την πολιτική και τη δημόσια προβολή θεωρείται πηγή ταραχής και κινδύνου. Ο σοφός προτιμά τη γαλήνη του ιδιωτικού βίου, περιτριγυρισμένος από φίλους, μακριά από τον θόρυβο και τις φιλοδοξίες της μάζας.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Η Επικούρεια ηθική είναι μια στρατηγική απελευθέρωσης. Με οδηγό τη φρόνηση και μέτρο τις φυσικές ανάγκες, ο άνθρωπος παύει να είναι κυνηγός χιμαιρών και γίνεται κύριος της δικής του ευτυχίας, εδώ και τώρα.

ΧΑΙΡΕΤΕ ΚΑΙ ΜΕΜΝΗΣΘΕ ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ

---

ΠΗΓΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΟΥ

• ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ, Επιστολή προς Μενοικέα.

• ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ, Κύριαι Δόξαι.

• ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ, Επικούρου Προσφώνησις (Vatican Sayings).

• ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ, Επίκουρος, η αληθινή όψη του αρχαίου κόσμου, Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ.

• ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ, Το Ηθικό μέρος της Επικούρειας Φιλοσοφίας.

• Ν. Μ. ΣΚΟΥΤΕΡΟΠΟΥΛΟΣ, Επίκουρος, Εκδόσεις Στιγμή.