ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 1912: ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΥΛΗΣ ΘΩΝ

Στη συμβολή των λεωφόρων Αλεξάνδρας και Κηφισίας, εκεί που σήμερα χτυπά η καρδιά του αστικού κέντρου, υπήρχε κάποτε ένας επίγειος παράδεισος: το ΚΤΗΜΑ ΘΩΝ.

Ιδιοκτησία του ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΘΩΝ, Γερμανού αυλικού του Βασιλιά Γεωργίου Α’, το κτήμα αποτελούσε σημείο αναφοράς για την αθηναϊκή ελίτ. Η έπαυλη και ο κήπος, σχεδιασμένα γύρω στο 1900 από τον σπουδαίο ΕΡΝΕΣΤΟ ΤΣΙΛΛΕΡ, φιλοξενούσαν μια μοναδική γλυπτοθήκη και τον κομψό ναό του ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ — το μόνο κτίσμα που διασώζεται μέχρι σήμερα ως διατηρητέο μνημείο.

Στη φωτογραφία, αποθανατίζεται η ατμόσφαιρα εκείνου του Ιουνίου του 1912. Λίγο πριν την καταιγίδα των Βαλκανικών Πολέμων, οι Αθηναίοι απολαμβάνουν τη δροσιά των κήπων:

• Η κομψότητα της Belle Époque: Κυρίες με εντυπωσιακά πλατύγυρα καπέλα και άνδρες με τα χαρακτηριστικά ημίψηλα, σε στιγμές κοινωνικής ανάπαυλας.

• Ο κήπος του Τσίλλερ: Τα μεταλλικά τραπεζάκια και η αίσθηση του ευρωπαϊκού προαστίου που χαρακτήριζε τότε την περιοχή των Αμπελοκήπων.

Μια εικόνα από μια Αθήνα που χάθηκε, αλλά παραμένει ζωντανή μέσα από τα λιγοστά της ίχνη και τις αναμνήσεις μας.

Ο Νικόλαος Θων σε φωτογραφία της διοργανωτικής επιτροπής των Ολυμπιακών αγώνων του 1906: Μιλτιάδης Νεγρεπόντης, Αλέξανδρος Μερκάτης, Σπυρίδων Στάης, Σπυρίδων Λάμπρος, Γεώργιος Στρέιτ, Διάδοχος Κωνσταντίνος, Πέτρος Καλλιγάς, Παύλος Σκουζές, Μ. Στελλάκης, Νικόλαος Θων, Κωνσταντίνος Μηλιώτης Κομνηνός.

Η ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΠΑΛΑΤΙ ΚΑΙ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΙΑ

• Ήταν γιος του Βαυαρού Κρίστιαν Θων, ο οποίος είχε έρθει στην Ελλάδα ως μέλος της ακολουθίας του Βασιλιά Όθωνα.

• Διατέλεσε Επιμελητής της Βασιλικής Χορηγίας και προσωπικός οικονομικός σύμβουλος του ΒΑΣΙΛΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Α', κατέχοντας θέση εμπιστοσύνης στα ανάκτορα για δεκαετίες.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ

• Υπήρξε ο πρώτος διευθυντής του ΒΑΣΙΛΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ (σημερινό Εθνικό Θέατρο), συμβάλλοντας καθοριστικά στην οργάνωση της θεατρικής ζωής της πρωτεύουσας.

• Διετέλεσε πρόεδρος και μέλος διοικητικών συμβουλίων σε μεγάλες εταιρείες της εποχής, όπως η ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΡΟΧΙΟΔΡΟΜΩΝ (Τραμ) και η ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΦΩΤΑΕΡΙΟΥ.

• Ήταν γνωστός για τη μεγάλη του αγάπη για τις τέχνες, γεγονός που τον οδήγησε να μετατρέψει το κτήμα του σε ένα υπαίθριο μουσείο γλυπτικής.

ΤΟ ΚΤΗΜΑ ΚΑΙ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ

• Γύρω στο 1900, ανέθεσε στον στενό του φίλο, τον αρχιτέκτονα ΕΡΝΕΣΤΟ ΤΣΙΛΛΕΡ, τη δημιουργία της εξοχικής του έπαυλης στους Αμπελοκήπους.

• Η έπαυλη, που καταλάμβανε ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο, έγινε το επίκεντρο της κοινωνικής ζωής της Αθήνας, φιλοξενώντας την ελίτ της εποχής.

• Μετά τον θάνατό του το 1906, το κτήμα πέρασε στους κληρονόμους του, μέχρι που η έπαυλη καταστράφηκε ολοσχερώς στα ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ του 1944.

Σημείωση: Παρά τη γερμανική του καταγωγή, ο Θων θεωρούσε τον εαυτό του βαθιά Έλληνα, κάτι που αποδεικνύεται από το γεγονός ότι στον κήπο του είχε τοποθετήσει προτομές των ηρώων του 1821.

Η «ΣΤΑΣΗ ΘΩΝ»

Λόγω της ιδιότητας του Νικολάου Θων ως διευθυντή της Εταιρείας Τροχιοδρόμων, το τραμ που ξεκινούσε από το κέντρο της Αθήνας για τους Αμπελοκήπους έκανε στάση ακριβώς έξω από την πύλη του κτήματός του. Η στάση αυτή ονομάστηκε επίσημα «ΣΤΑΣΗ ΘΩΝ». Ακόμα και σήμερα, πολλές δεκαετίες μετά την κατάργηση του παλιού τραμ και την κατεδάφιση της έπαυλης, οι παλαιότεροι Αθηναίοι αλλά και οι οδηγοί των λεωφορείων εξακολουθούν να αναφέρονται στο σημείο εκείνο με αυτό το όνομα.

Η ΤΥΧΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΤΗΜΑΤΟΣ

• Η Διαδοχή: Μετά τον θάνατο του Νικολάου το 1906, το κτήμα περιήλθε στους κληρονόμους του. Η οικογένεια συνέχισε να κατοικεί εκεί και να αποτελεί μέρος της υψηλής κοινωνίας.

• Ο Πόλεμος και η Καταστροφή: Η αντίστροφη μέτρηση ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Η έπαυλη επιτάχθηκε, ενώ το τελειωτικό χτύπημα ήρθε στα ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ του 1944. Η έπαυλη ανατινάχθηκε και υπέστη ανεπανόρθωτες ζημιές.

• Η Ανοικοδόμηση: Στις επόμενες δεκαετίες, η τεράστια έκταση του κτήματος κατατμήθηκε και πουλήθηκε. Στη θέση του πανέμορφου κήπου με τα αγάλματα και τα σπάνια φυτά, υψώθηκαν οι μεγάλες πολυκατοικίες και τα κτίρια γραφείων που βλέπουμε σήμερα στη συμβολή των λεωφόρων Αλεξάνδρας και Κηφισίας.

Ο ναός του Αγίου Νικολάου είναι το μόνο κατάλοιπο που διατηρείται σήμερα από τα οικοδομήματα της έπαυλης «Mon Caprice», του κτήτορα του ναού, Νικολάου Θων, αυλικού και επιμελητή της Βασιλικής Χορηγίας του Γεωργίου Α’ και διευθυντή του Βασιλικού Θεάτρου. Η έπαυλη κτισμένη σε σχέδια του Ερνέστου Τσίλερ περιτριγυριζόταν από έναν μεγάλο κήπο με πυκνή βλάστηση, κοσμημένο με γλυπτά των Γεωργίου Βρούτου και Γεωργίου Φυτάλη, και πολλές προτομές αγωνιστών, φιλελλήνων, πολιτικών κ.ά.

Ο ναός κτίστηκε σύμφωνα με σχέδια του αρχιτέκτονα Αναστασίου Μεταξά –και όχι του Τσίλερ όπως αποδίδονταν μέχρι πρόσφατα– και εγκαινιάστηκε στις 26 Μαρτίου 1895, παρουσία υψηλών προσκεκλημένων.