Όταν η Σιωπή Συνενοχεί: Η Φωνή του Καλλιτέχνη

 Εμπνευσμένο απο την φίλη Σελήνη!

Η τέχνη, από τη γέννησή της, δεν υπήρξε ποτέ ένας ουδέτερος παρατηρητής του κόσμου. Δεν σχεδιάστηκε για να προσφέρει απλώς μια αισθητική καταφυγή ή μια ευχάριστη απόδραση από την πραγματικότητα, αλλά για να λειτουργεί ως ο καθρέφτης της ανθρώπινης συνείδησης. Όταν ο κόσμος φλέγεται και η αδικία λυγίζει τη ζυγαριά της ιστορίας, η σιωπή του καλλιτέχνη δεν είναι ουδετερότητα· είναι επιλογή, είναι συνενοχή.

Η φιλοσοφική θεμελίωση της καλλιτεχνικής διαμαρτυρίας βασίζεται στην έννοια της ευθύνης. Όπως υποστήριξε ο Ζαν-Πολ Σαρτρ, ο δημιουργός είναι «ενεργά δεσμευμένος» (engagé) με την εποχή του. Η ελευθερία που απολαμβάνει ο καλλιτέχνης να δημιουργεί και να εκφράζεται συνεπάγεται μια ηθική υποχρέωση: να δίνει φωνή σε εκείνους που τους την στέρησαν. Όταν η βία αφανίζει αθώες ζωές και η φρίκη των παιδικών κορμιών κάτω από τα συντρίμμια γίνεται καθημερινότητα, ο καλλιτέχνης δεν έχει την πολυτέλεια της «τέχνης για την τέχνη» (l'art pour l'art).

Η ύπαρξη των παιδιών αντιπροσωπεύει το μέλλον, την αγνότητα και τη δυνατότητα της ανθρωπότητας να αναγεννηθεί. Η εξόντωσή τους δεν αποτελεί απλώς ένα πολιτικό ή στρατιωτικό γεγονός, αλλά μια βαθιά υπαρξιακή και ηθική τραγωδία. Όταν ένας δημιουργός ορθώνει το ανάστημά του, χρησιμοποιώντας τη σκηνή, τον χρωστήρα, τον λόγο ή τη μουσική του για να καταγγείλει αυτή τη σφαγή, δεν κάνει στενή πολιτική· προασπίζεται την ίδια την υπόσταση του ανθρώπου.

Η τέχνη που αρνείται να κλείσει τα μάτια απέναντι στην κτηνωδία επιτελεί έναν ιερό ρόλο:

• Γίνεται η συλλογική συνείδηση: Σπάει την κανονικοποίηση της βίας και την απάθεια της μάζας.

• Διασώζει την ανθρωπιά: Υπενθυμίζει ότι πίσω από τους αριθμούς και τις πολιτικές αναλύσεις υπάρχουν ανθρώπινες ψυχές.

• Λειτουργεί ως πράξη αντίστασης: Αρνείται να επιτρέψει στην εξουσία και τη λήθη να υπαγορεύσουν την αλήθεια.

Ο αληθινός καλλιτέχνης δεν είναι αυτός που ψυχαγωγεί την εξουσία ή καθησυχάζει το κοινό του. Είναι αυτός που διαταράσσει την ψευδαίσθηση της ησυχίας, όταν δίπλα μας συντελείται το αδιανόητο. Η φωνή του απέναντι στην αδικία δεν είναι απλώς δικαίωμα, αλλά η ανώτερη εκδήλωση της καλλιτεχνικής του ιδιότητας. Γιατί αν η τέχνη δεν μπορεί να υπερασπιστεί τα παιδιά, τότε έχει χάσει την ίδια της την ψυχή.