«Ένας ξένος στο μπαρ»: Η μετεμφυλιακή σιωπή και η απουσία της οικειότητας

 

Το ποίημα «Ένας ξένος στο μπαρ» («A stranger in the bar») γράφτηκε από τη Λούλα Αναγνωστάκη σε εφηβική ηλικία και δημοσιεύτηκε ανώνυμα στα αγγλικά στο περιοδικό The Record της Θεσσαλονίκης τον Δεκέμβριο του 1949. Διασώθηκε και μεταφράστηκε από τον Ντίνο Χριστιανόπουλο, αποκαλύπτοντας τον πυρήνα της μετέπειτα θεατρικής της γραφής πριν ακόμα αυτή διαμορφωθεί.

Ο θεματικός άξονας του τραγουδιού:

1. Η αποξένωση και το ανοίκειο: Ο κεντρικός ήρωας βρίσκεται στον ίδιο χώρο, αλλά παραμένει ξένος («Τα χέρια του, το στόμα, τα μαλλιά του είναι ξένα»). Η απόσταση ανάμεσα στα πρόσωπα είναι ανυπέρβλητη, ακόμα κι αν μοιράζονται κοινές μνήμες.

2. Το ιστορικό τραύμα: Η αναφορά στη μυστική σημαία και στον αγώνα κατά των φασιστών συνδέει τους δύο χαρακτήρες με το συλλογικό βίωμα της Αντίστασης. Ωστόσο, η μετεμφυλιακή πραγματικότητα διαψεύδει τις προσδοκίες, αφήνοντας πίσω της μόνο σιωπή και μια «θλιβερή κι αφιλόξενη θάλασσα».

3. Το ανέφικτο της επιστροφής: Ο ξένος «κοιτάει τον τραγουδιστή» και δεν πρόκειται να γυρίσει πίσω για να ατενίσει τον εαυτό του μέσα από τα μάτια του άλλου. Η απομόνωση είναι οριστική.

«Ένας ξένος στο μπαρ»: Η μετεμφυλιακή σιωπή και η απουσία της οικειότητας

ΠΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ

Ο άνθρωπος αυτός δε μου ανήκει.

Κάθεται στη γωνιά του μπαρ και κοιτάει τον τραγουδιστή.

Τα μάτια του έχουν δει τις πόλεις που ονειρεύτηκα,

τα χέρια του μοιάζουν τα χέρια εκείνων που αγάπησα κάποτε,

τα χέρια του μοιάζουν τα χέρια εκείνων που έχω πια χάσει.

Κάποτε γράψαμε ποιήματα, διαβάσαμε τα ίδια βιβλία,

με την ίδια μυστική σημαία πολεμήσαμε τους φασίστες.

Τώρα μες στη σιωπή κοιτάμε κατά τη θάλασσα.

Παντού η θάλασσα είναι ίδια, θλιβερή κι αφιλόξενη,

με τα μεγάλα φύκια της και τα ήσυχα νερά.

Ο άνθρωπος αυτός δε μου ανήκει.

Τα χέρια του, το στόμα, τα μαλλιά του είναι ξένα.

Κάθεται στη γωνιά του μπαρ και κοιτάει τον τραγουδιστή :

Ποτέ δε θα γυρίσει σε μένα ν’ ατενίσει τον εαυτό του.

ΛΟΥΛΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ (1928–2017)

Η Λούλα (Αγγελική-Θεανώ) Αναγνωστάκη γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1928. Ήταν μικρότερη αδελφή του μεγάλου ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη. Σπούδασε Νομική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και συνέχισε τις σπουδές της στην Αυστρία. Παντρεύτηκε τον συγγραφέα και ψυχίατρο

Γιώργο Χειμωνά, με τον οποίο απέκτησαν τον συγγραφέα Θανάση Χειμωνά.

Θεωρείται μία από τις επιδραστικότερες και σπουδαιότερες φωνές της νεοελληνικής δραματουργίας του 20ού αιώνα. Εμφανίστηκε στα γράμματα το 1965 με την τριλογία μονόπρακτων «Η Διανυκτέρευση», «Η Πόλη» και «Η Παρέλαση», τα οποία ανέβηκαν από το Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν.

Τα έργα της —μεταξύ των οποίων τα «Η Νίκη» (1978), «Η Κασέτα» (1982), «Ο ήχος του όπλου» (1987), «Διαμάντια και μπλουζ» (1990) και «Σ’ εσάς που με ακούτε» (2003)— αποτυπώνουν το τραύμα της μεταπολεμικής και μετεμφυλιακής Ελλάδας, την υπαρξιακή μοναξιά, την πολιτική διάψευση, την εσωτερική αποξένωση και τα αδιέξοδα των ανθρωπίνων σχέσεων. Έφυγε από τη ζωή στην Αθήνα στις 8 Οκτωβρίου 2017.