Ο μύθος του Έρωτα και της Ψυχής αφηγείται την ιστορία αγάπης ανάμεσα στην πανέμορφη θνητή Ψυχή και τον θεό Έρωτα, που έπρεπε να ξεπεράσουν πολλά εμπόδια για να ενωθούν για πάντα. Ο Απουλήιος, τον 2ο αιώνα μ.Χ., διέσωσε το αρχαίο ελληνιστικό παραμύθι στις «Μεταμορφώσεις» του, παρουσιάζοντας την Ψυχή ως σύμβολο της ψυχής και τον Έρωτα ως τη θεϊκή αγάπη. Η ιστορία αυτή, γνωστή και ως «Η Ψυχή Δέχεται το Πρώτο Φιλί του Έρωτα», έχει επηρεάσει την τέχνη και τη λογοτεχνία σε όλη την ιστορία

Το Ψυχή και Έρως, γνωστό και ως Η Ψυχή Δέχεται το Πρώτο Φιλί του Έρωτα (1798), του Φρανσουά Ζεράρ : μια συμβολική πεταλούδα αιωρείται πάνω από την Ψυχή σε μια στιγμή αθωότητας πριν από τη σεξουαλική αφύπνιση

Οδυσσέας Ελύτης

"Έρως και ψυχή"

Άγρια μαύρη θάλασσα χτυπιέται πάνω μου
Η ζωή των άλλων. Οτιδήποτε μέσα στη νύχτα ισχυρίζεσαι
Ο Θεός το μεταβάλλει. Ελαφρά πάνε τα σπίτια
Μερικά φτάνουν κι ώς την προκυμαία μ’ αναμμένα φώτα
Η ψυχή πηγαίνει (λένε) των αποθαμένων

Α τί να ’σαι που σε λεν «ψυχή» αλλά που μήτε αέρας
Έσωσε ύλη να σου δώσει μήτε χνούδι ποτέ
Στο πέρασμα να σου αποσπάσει
Τί βάλσαμο ή τί δηλητήριο χύνεις έτσι που

Σε καιρούς παλιούς η ευγενική Διοτίμα
Νοερά τραγουδώντας έφτασε να μεταβάλει
Το νου του ανθρώπου και τον ρου στης Σουαβίας τα ύδατα1
Ώστε κείνοι που αγαπιούνται να ’ναι κι εδώ κι εκεί

Των δύο αστέρων και του ενός μονάχα πεπρωμένου

Ανύποπτη μοιάζει να είναι αν και δεν είναι
Η γη. Χορτάτη από διαμάντια και άνθρακες
Όμως ξέρει να ομιλεί κι από κει που η αλήθεια εκβάλλει
Με κρουστά υποχθόνια ή πηγές μεγάλης καθαρότητας
Έρχεται να σ’ το επιβεβαιώσει. Ποιό; Τί;

Το μόνο που ισχυρίζεσαι κι ο Θεός δεν μεταβάλλει
Κείνο το κάτι ανεξακρίβωτο που υπάρχει
Παρ’ όλα αυτά μέσα στο Μάταιο και στο Τίποτα.

Οδυσσέας Ελύτης. [1991] 2006. Τα ελεγεία της Οξώπετρας. 6η έκδ. Αθήνα: Ίκαρος.

Η Απαγωγή της Ψυχής, του Ουιλιάμ-Αντόλφ Μπουγκερώ, 1895

Η Ψυχή ήταν μία πεντάμορφη βασιλοπούλα, τόσο όμορφη που κανείς δεν θεωρούσε τον εαυτό του άξιο να τη ζητήσει σε γάμο. Οι θνητοί την τιμούσαν σαν να ήταν η ίδια η Αφροδίτη, και η θεά ζήλεψε. Για να την ταπεινώσει, ζήτησε από τον γιό της, τον Έρωτα, να την κάνει να ερωτευτεί τον πιο άσχημο άντρα του κόσμου. Ο Έρωτας όμως, μόλις είδε την Ψυχή, την πόθησε και έδωσε χρησμό στον πάτερα της να την ετοιμάσει για γάμο και να την οδηγήσει στην κορυφή ενός ψηλού βουνού. Θα ερχόταν να την κατασπαράξει ένα τρομερό τέρας, έλεγε ο χρησμός. Ο βασιλιάς περίλυπος αλλά υποχρεωμένος να υπακούσει στην εντολή του χρησμού, ετοίμασε την κόρη του και την άφησε στην κορυφή του βουνού. Αντί για τέρας όμως, την πήρε από εκεί ο Ζέφυρος και την μετέφερε στον κήπο ενός λαμπρού παλατιού, όπου αόρατοι υπηρέτες εκτελούσαν κάθε της επιθυμία. Το βράδυ η Ψυχή αισθάνθηκε την παρουσία ενός αόρατου εραστή. Ένιωσε για πρώτη φορά τον Έρωτα να κυριεύει το κορμί της, κι ας μην μπορούσε να τον δει… Έζησε έτσι ευτυχισμένη για αρκετό καιρό, ώσπου νοστάλγησε την οικογένειά της και ζήτησε να την δει. Ο Έρωτας, αόρατος πάντα, της έδωσε την άδεια με δύο όρους: να μην αποκαλύψει το μυστικό της ζωής της στο παλάτι του και να μην επιχειρήσει ποτέ να τον δει. Οι αδελφές της, μόλις την είδαν τόσο ευτυχισμένη, ζήλεψαν και την πίεσαν φορτικά να αποκαλύψει το μυστικό της. Κάποια στιγμή εκείνη ενέδωσε και τους είπε την ιστορία. Τότε εκείνες την έπεισαν ότι ο αόρατος εραστής είναι κάποιο τέρας που τη θρέφει για να την φάει την κατάλληλη στιγμή. «Πρέπει να παραφυλάξεις και να τον σκοτώσεις, πριν σκοτώσει εκείνος εσένα», της είπαν με επιμονή… Επιστρέφοντας στο παλάτι, η Ψυχή βρισκόταν σε τρομερό δίλλημα: να καταπατήσει την υπόσχεσή της στον αόρατο εραστή ή να παρακούσει τις αδελφικές νουθεσίες; Αποφάσισε να κάνει το πρώτο. Κρύφτηκε στο δωμάτιο του Έρωτα για να δει ποιο είναι αυτό το τέρας που δεν αποκαλύπτει τον εαυτό του και ενδεχομένως κάποια στιγμή θα την κατασπαράξει. Όταν όμως βγήκε από την κρυψώνα της, αντί για κάποιο δύσμορφο θηρίο, είδε έναν πανέμορφο έφηβο να κοιμάται. Ταράχτηκε τόσο από την ομορφιά του, που μία σταγόνα από το λυχνάρι που κρατούσε, έπεσε πάνω στο σώμα του Έρωτα και τον ξύπνησε. Ο Έρωτας, οργισμένος που η Ψυχή είχε παρακούσει την επιθυμία του, έφυγε από το παλάτι… Εκείνη έμεινε να κλαίει για την απιστία της και το χαμό του ιδανικού εραστή… Ο Παν άκουσε το κλάμα της και τη συμβούλεψε να βγει σε βουνά και κάμπους και να τον αναζητήσει. Εκείνη πήγε πρώτα στο πατρικό της και ανάγκασε τις αδελφές της να γκρεμιστούν από το ψηλό βουνό για το κακό που της είχαν κάνει, και στη συνέχεια άρχισε να περιπλανιέται, αναζητώντας τον Έρωτα, που την ίδια ώρα υπέφερε στο σπίτι της μητέρας του. Η Αφροδίτη ζήλεψε ξανά την αγάπη των δύο νέων και άρχισε να καταδιώκει την Ψυχή, ώσπου εκείνη να παραδοθεί. Τότε η θεά της υπέβαλε δοκιμασίες, όπως να ξεχωρίσει ανακατεμένους σπόρους όλων των ειδών, να μαζέψει το χρυσό μαλλί άγριων προβάτων και να της φέρει νερό από τη λίμνη της Στύγας, Η Ψυχή τα κατάφερε με τη βοήθεια ζώων και στοιχείων της φύσης μέχρι που η Αφροδίτη της ζήτησε να κατέβει στον Άδη και να ζητήσει από την Περσεφόνη ένα παρασκεύασμα ομορφιάς. Μόλις η Ψυχή άγγιξε το παρασκεύασμα, έπεσε σε μαγικό ύπνο… Ο Έρωτας όμως, που δεν μπορούσε να τη βλέπει άλλο να υποφέρει από τις δοκιμασίες της μητέρας του, και έχοντας πάρει πια τις αποδείξεις της αγάπης της, την ξύπνησε με ένα βέλος και ζήτησε από τον Δία να του δώσει την άδεια να την παντρευτεί. Σύντομα η Ψυχή γέννησε ένα κοριτσάκι… Ήταν η Ηδονή. Κείμενο του Δημήτρη Καλαντζή Η περιληπτική απόδοση του μύθου βασίζεται στην εργασία της Μ.Παπαχριστοφόρου.https://www.postmodern.gr/2016/07/02/erotas-ke-psychi-i-pio-sygklonistiki-istoria-agapis-olon-ton-epochon/?fbclid=IwAR2EUaP-mCb1wmgeWCPGXUVKFWu3pcq-ZwbJUDWHpSTkUjh4c1ucLGIUxWw