Ο ΑΛΗΘΙΝΟΣ ΚΟΣΜΙΚΟΣ ΤΡΟΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ

Γιάννης Δημητρίου Μ.

Ο ΑΛΗΘΙΝΟΣ ΚΟΣΜΙΚΟΣ ΤΡΟΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ: Ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ, Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ

Ι. Η ΑΡΧΕΓΟΝΗ ΣΙΑΓΟΝΑ ΤΟΥ ΧΑΟΥΣ: Ο ΛΑΒΚΡΑΦΤΙΚΟΣ ΤΡΟΜΟΣ ΣΤΟΥΣ ΠΗΛΙΝΟΥΣ ΠΙΝΑΚΕΣ

Όταν ο σύγχρονος αναγνώστης αναλογίζεται την έννοια του κοσμικού τρόμου —της παράλυσης του ανθρώπου απέναντι σε δυνάμεις που ξεπερνούν την αντίληψη, τη λογική και την αρχιτεκτονική του σύμπαντος— ο νους του τρέχει αυτόματα στον 20ό αιώνα και στον συγγραφέα Χ.Π. ΛΑΒΚΡΑΦΤ. Ο δημιουργός της μυθολογίας Κθούλου εδραίωσε την ιδέα ότι πίσω από το λεπτό πέπλο της

καθημερινότητάς μας ελλοχεύουν οντότητες αδιανόητης μορφής, ακατάληπτης γεωμετρίας και πανάρχαιας καταγωγής, μπροστά στις οποίες η ανθρώπινη ύπαρξη δεν είναι παρά ένας ασήμαντος κόκκος σκόνης.

Ωστόσο, η ιστορία της ανθρώπινης διανόησης αποκαλύπτει μια πολύ πιο σκοτεινή και αρχέγονη αλήθεια: ο κοσμικός τρόμος δεν γεννήθηκε στα σκοτεινά δωμάτια του Πρόβιντανς. Σμιλεύτηκε πάνω σε νωπό πηλό πριν από περισσότερες από τέσσερις χιλιάδες χρονιές στη Μεσοποταμία, ανάμεσα στον Τίγρη και τον Ευφράτη, από τους ανώνυμους γραφείς που χάραξαν με καλάμι τη σφηνοειδή γραφή στο ΕΠΟΣ ΤΟΥ ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ.

Το ΕΠΟΣ ΤΟΥ ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ δεν είναι απλώς μια ηρωική διήγηση για βασιλιάδες, τέρατα και κατορθώματα. Είναι ένα υπαρξιακό, ψυχολογικό και γωνιακό μνημείο. Στην καρδιά αυτής της αφήγησης βρίσκεται μια συνάντηση με το αδιανόητο: η αναμέτρηση του βασιλιά της ΟΥΡΟΥΚ με τον ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ, τον φύλακα του Δάσους των Κέδρων. Μια μορφή τόσο παραμορφωμένη, τόσο έξω από τα όρια της φυσικής τάξης, που αποτελεί την πρώτη καταγεγραμμένη ενσάρκωση του αλλόκοτου και του ακατανόητου στην παγκόσμια λογοτεχνία.

ΙΙ. ΤΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΗΣ ΟΥΡΟΥΚ ΚΑΙ Ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ: Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΘΕΙΟΥ ΚΑΙ ΘΝΗΤΟΥ

Για να κατανοήσουμε το βάθος του τρόμου που αντιπροσωπεύει ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ, πρέπει πρώτα να στρέψουμε το βλέμμα στον ίδιο τον πρωταγωνιστή. Ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ, βασιλιάς της περιτειχισμένης ΟΥΡΟΥΚ, παρουσιάζεται ως ένα ον μοναδικό: κατά τα δύο τρίτα θεός και κατά το ένα τρίτο άνθρωπος. Διαθέτει αστραφτερή ομορφιά, ανεπανάληπτη σωματική ρώμη και ακατάβλητη θέληση. Όμως, αυτή η θεϊκή του υπεροχή είναι ταυτόχρονα η κατάρα του.

Στην αρχή του έπους, ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ είναι ένας αδίστακτος τύραννος. Η υπερβολική του ενέργεια, η αλαζονεία του και η αδυναμία του να βρει έναν ίσο απέναντί του τον οδηγούν στη βασανιστική συμπεριφορά προς τους υπηκόους του. Εξαντλεί τους νέους της πόλης σε καταναγκαστικά έργα και διεκδικεί το δικαίωμα της πρώτης νύχτας από κάθε νύφη. Η συνείδησή του βρίσκεται σε κατάσταση πλήρους εγωϊκής τύφλωσης. Είναι δέσμιος των κατώτερων ενστίκτων του, ένας ηγεμόνας που εξουσιάζει τον έξω κόσμο αλλά αδυνατεί να κυβερνήσει το εσωτερικό του σύμπαν.

Οι θεοί, εισακούοντας τις κραυγές των κατοίκων της ΟΥΡΟΥΚ, δημιουργούν τον ΕΝΚΙΝΤΟΥ. Πλασμένος από πηλό και μεγαλωμένος ανάμεσα στα άγρια θηρία της αχανούς στέπας, ο ΕΝΚΙΝΤΟΥ αντιπροσωπεύει την πρωτόγονη, αγνή και αμόλυντη φύση. Η αναμέτρηση των δύο ανδρών στην ΟΥΡΟΥΚ καταλήγει σε ισοπαλία και, μέσα από αυτή τη σωματική σύγκρουση, γεννιέται μια αδελφική φιλία. Ο ΕΝΚΙΝΤΟΥ γίνεται ο καθρέφτης του ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ, το ενστικτώδες αντίβαρο στην ορθολογική και αλαζονική του φύση.

Ωστόσο, η ηρεμία δεν διαρκεί. Ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ, καταληφθείς από την επιθυμία να χαράξει το όνομά του στην αιωνιότητα και να νικήσει τη λήθη, συλλαμβάνει ένα παράτολμο σχέδιο: να ταξιδέψει στη μακρινή και απαγορευμένη Γη των Ζωντανών, στο Ιερό Δάσος των Κέδρων, και να φονεύσει τον φοβερό του φύλακα, τον ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ.

ΙΙΙ. ΤΟ ΔΑΣΟΣ ΤΩΝ ΚΕΔΡΩΝ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΚΑΤΑΝΟΗΤΟΥ: Ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ

Το Δάσος των Κέδρων, υπό την προστασία του μεγάλου θεού ΕΝΛΙΛ, δεν είναι ένας συνηθισμένος τόπος. Είναι η κατοικία των θεών, ένας χώρος ιερός, σκοτεινός και ανεξερεύνητος, που συμβολίζει το βαθύ, απάτητο ασυνείδητο της ανθρωπότητας. Εκεί, ανάμεσα στη πυκνή σκιά των δέντρων όπου το φως του ήλιου μόλις που διαπερνά τις φυλλωσιές, βασιλεύει ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ.

Οι αρχαίοι πήλινοι πίνακες περιγράφουν τον ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ με όρους που προκαλούν δέος:

• Η Φωνή του: Είναι σαν τον κατακλυσμό, έναν βρυχηθμό που σειεί τα θεμέλια της γης και συντρίβει την ακοή των θνητών.

• Το Στόμα του: Είναι η ίδια η φωτιά· η αναπνοή του φέρνει τον θάνατο και την αποσύνθεση.

• Η Μορφή του: Πρόκειται για την απόλυτη ανατροπής της φυσικής μορφολογίας.

Αρχαιολογικά ευρήματα, όπως πήλινα προσωπεία μαντείας που ανακαλύφθηκαν στη Μεσοποταμία, αποκαλύπτουν μια εφιαλτική αναπαράσταση του προσώπου του ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ: το πρόσωπό του δεν αποτελείται από ανθρώπινα ή ζωικά χαρακτηριστικά, αλλά από τις συνεστραμμένες, αδιανόητες πτυχώσεις των εντέρων των θυσιασμένων ζώων. Πρόκειται για μια εικόνα βαθιά ανατριχιαστική, μια λαβυρινθώδη γεωμετρία από σάρκα που αρνείται τη συμμετρία.

Ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ δεν είναι απλώς ένα «θηρίο» που πρέπει να εξοντωθεί. Ειναι μια οντότητα που ενσαρκώνει τις δυνάμεις του πρωτόγονου χάους, της αχαλίνωτης φύσης που αρνείται να υποταχθεί στην ανθρώπινη τάξη. Όπως τα πλάσματα που οραματίστηκε ο Χ.Π. ΛΑΒΚΡΑΦΤ αιώνες αργότερα, ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ προκαλεί έναν υπαρξιακό ιλιγγιώδη τρόμο. Η παρουσία του παραλύει τις αισθήσεις, θολώνει τη σκέψη και υπενθυμίζει στον άνθρωπο ότι το σύμπαν περιέχει δομές και μορφές που η λογική αδυνατεί να επεξεργαστεί χωρίς να διαλυθεί.

Όταν ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ και ο ΕΝΚΙΝΤΟΥ φτάνουν στα όρια του Δάσους, ο τρόμος τους κυριεύει. Ο ακατάβλητος βασιλιάς βλέπει εφιάλτες, οράματα καταστροφής, βουνά που καταρρέουν και φωτιές που καταπίνουν τον ουρανό. Ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ δεν επιτίθεται μόνο με τη βία, αλλά διαβρώνει το πνεύμα των εισβολέων, προκαλώντας τους την απόλυτη παράλυση μπροστά στο άγνωστο.

ΙΒ. Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ: ΤΟ ΕΓΩ ΚΑΙ Ο ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ

Για να κατανοήσουμε τη βαθύτερη σημασία της μάχης στο Δάσος των Κέδρων, πρέπει να ξεπεράσουμε την επιφανειακή ανάγνωση της μυθολογικής περιπέτειας και να διεισδύσουμε στο ψυχολογικό και εσωτερικό πεδίο.

Στην αναλυτική ψυχολογία, ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ αντιπροσωπεύει το Εγώ —τη συνειδητή προσωπικότητα που προσπαθεί να επιβάλει την κυριαρχία της, να χτίσει δομές και να αποκτήσει αιώνια υπόσταση. Ο ΕΝΚΙΝΤΟΥ είναι η Σκιά στη θετική της μορφή: το πρωτόγονο ασυνείδητο, το ένστικτο που έχει ενσωματωθεί στη συνείδηση. Ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ, από την άλλη πλευρά, είναι η καταστροφική, αχαλίνωτη όψη του Ασυνειδήτου —το πρωτόγονο Χάος, οι σκοτεινές, ανεξέλεγκτες ενορμήσεις, το τραύμα και η εσωτερική ασυνειδησία.

Ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ είναι η συμπύκνωση των κατώτερων ελαττωμάτων της ανθρώπινης φύσης:

• Η Οργή: Ο καταστροφικός βρυχηθμός που διαλύει κάθε δυνατότητα διαλόγου.

• Η Αλαζονεία: Η πεποίθηση της οντότητας ότι είναι ακατανίκητη μέσα στο σκοτεινό της βασίλειο.

• Η Απληστία: Η σφιχτή κατοχή των θησαυρών του δάσους (των κέδρων) μακριά από το φως της συνείδησης.

Η σύγκρουση στο Δάσος των Κέδρων είναι, στην πραγματικότητα, η διαδικασία που στην εσωτερική παράδοση αποκαλείται «Μυστικός Θάνατος».

Για να αφυπνιστεί η ανώτερη συνείδηση, το Εγώ πρέπει να εισχωρήσει στα πιο σκοτεινά βάθη της ψυχής, να έρθει πρόσωπο με πρόσωπο με το τέρας που τρέφεται από την ασυνειδησία και να το αποκεφαλίσει. Ο αποκεφαλισμός του ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ συμβολίζει τη διακοπή της μηχανικής σκέψης, την υποταγή των αυτόματων, ενστικτωδών αντιδράσεων και την εξουδετέρωση του εγωϊκού ψεύδους.

Η μάχη είναι δραματική. Ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ, κλονισμένος από τον φόβο, χρειάζεται την ενάρυνση του ΕΝΚΙΝΤΟΥ αλλά και τη συνδρομή του θεού του ήλιου, του ΣΑΜΑΣ. Ο ΣΑΜΑΣ —που συμβολίζει το Φως της Συνείδησης, την ηλιακή διαύγεια που διαλύει τα σκότη— εξαπολύει δεκατρείς ισχυρούς ανέμους εναντίον του ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ, ακινητοποιώντας το τέρας.

Όταν ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ παγιδεύεται, ικετεύει για τη ζωή του, υποσχόμενος στον ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ ότι θα γίνει δούλος του και θα του προσφέρει όλους τους κέδρους του δάσους. Εδώ βρίσκεται η πιο επικίνδυνη παγίδα του Εγώ: η διαπραγμάτευση. Τα εσωτερικά ελαττώματα του ανθρώπου σπάνια εγκαταλείπουν τη μάχη με ανοιχτή βία· συχνά μεταμορφώνονται, υπόσχονται υποταγή και ζητούν συμβιβασμό. Ο ΕΝΚΙΝΤΟΥ, διακρίνοντας τον κίνδυνο, πιέζει τον ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ να μην ενδώσει. Ο βασιλιάς καταφέρει το καίριο πλήγμα. Η αποκοπή της κεφαλής του ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ σφραγίζει τη νίκη της συνείδησης πάνω στο αρχέγονο χάος.

V. Η ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ: ΟΙ ΑΡΧΟΝΤΕΣ, Η ΥΒΡΙΣ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΡΑ

Στη γνωστική θεώρηση του κόσμου, ο υλικός κόσμος θεωρείται ένας λαβύρινθος που δημιουργήθηκε από κατώτερες, ατελείς δυνάμεις (τους Αρχόντες), οι οποίες κρατούν την ανθρώπινη ψυχή βυθισμένη σε έναν βαθύ, πνευματικό ύπνο.

Ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ, τοποθετημένος από τον θεό ΕΝΛΙΛ ως θεματοφύλακας του δάσους, λειτουργεί ως ένας τέτοιος Αρχοντικός φύλακας. Είναι το εμπόδιο που έχει στηθεί για να αποτρέψει τον άνθρωπο από το να αποκτήσει την ιερή ξυλεία —τη γνώση και τα δομικά υλικά της πνευματικής του ανύψωσης.

Όμως, η νίκη του ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ και του ΕΝΚΙΝΤΟΥ συνοδεύεται από μια τραγική ειρωνεία που αποκαλύπτει τη βαθιά γνώση των αρχαίων συγγραφέων για την ανθρώπινη ψυχολογία. Η εξόντωση του ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ, αντί να φέρει την απόλυτη λύτρωση, γεννά τη θεϊκή οργή και την ύβρη.

Η θεά ΙΣΤΑΡ (η Αστάρτη της Μεσοποταμίας), γοητευμένη από τη νίκη του ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ, προσφέρει στον βασιλιά τον έρωτά της. Ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ, σε μια έκρηξη αλαζονείας, την απορρίπτει με περιφρόνηση, απαριθμώντας τις προδοσίες και τις καταστροφές που προκάλεσε στους προηγούμενους εραστές της. Η οργισμένη θεά εξαπολύει στην ΟΥΡΟΥΚ τον Ταύρο του Ουρανού, μια άλλη κοσμική μάστιγα που φέρνει την ξηρασία και τον θάνατο.

Αν και ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ και ο ΕΝΚΙΝΤΟΥ καταφέρνουν να σκοτώσουν και τον Ταύρο του Ουρανού, η ισορροπία έχει διαταραχθεί ανεπανόρθωτα. Οι θεοί συνεδριάζουν και αποφασίζουν ότι ένας από τους δύο ήρωες πρέπει να πεθάνει για τις ύβρεις τους. Ο κλήρος πέφτει στον ΕΝΚΙΝΤΟΥ.

Ο θάνατος του ΕΝΚΙΝΤΟΥ είναι το σημείο καμπής ολόκληρου του έπους. Ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ βλέπει τον αγαπημένο του αδελφό να λιώνει από την αρρώστια, να μετατρέπεται σε σκόνη και να εισέρχεται στον σκοτεινό Κάτω Κόσμο, τον Οίκο των Σκιών. Για πρώτη φορά, ο βασιλιάς που νίκησε το τέρας του Δάσους των Κέδρων συνειδητοποιεί τη δική του θνητότητα. Ο τρόμος του ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ επιστρέφει, όχι πια ως εξωτερικό τέρας, αλλά ως η εσωτερική βεβαιότητα του θανάτου.

VI. Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΣ: ΤΑ ΥΔΑΤΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΚΑΙ Ο ΥΠΝΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ

Συντριμμένος από το πένθος και κυριευμένος από τον υπαρξιακό τρόμο της εκμηδένισης, ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ εγκαταλείπει την ΟΥΡΟΥΚ. Βγάζει τα βασιλικά του αμφια, ντύνεται με προβιές ζώων και περιπλανιέται στις ερημιές, αναζητώντας τον μοναδικό άνθρωπο που κέρδισε την αθανασία από τους θεούς: τον ΟΥΤΑΝΑΠΙΣΤΙΜ, τον ήρωα του Μεγάλου Κατακλυσμού.

Το ταξίδι του ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ είναι μια κατάδυση στις πιο επικίνδυνες περιοχές της υπαρξιακής αβύσσου:

• Διασχίζει τα βουνά ΜΑΣΟΥ, τα οποία φυλάσσουν οι τρομακτικοί Άνθρωποι-Σκορπιοί.

• Βαδίζει μέσα στο απόλυτο σκοτάδι για δώδεκα ώρες, πριν αναδύθηκε στον λαμπερό κήπο των θεών.

• Φτάνει στις ακτές της Θάλασσας του Θανάτου, όπου συναντά την τοπική σοφή ΣΙΔΟΥΡΙ.

Η ΣΙΔΟΥΡΙ προσφέρει στον ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ μια γήινη, πραγματιστική συμβουλή, η οποία αποτελεί την αρχαιότερη διατύπωση του Carpe Diem:

«Γκίλγαμες, πού τρέχεις; Την ζωή που ζητάς δεν θα τη βρεις ποτέ. Όταν οι θεοί έπλασαν τον άνθρωπο, του έδωσαν για μερίδιο τον θάνατο και κρατησαν τη ζωή στα δικά τους χέρια. Εσύ, Γκίλγαμες, γέμισε την κοιλιά σου, γλέντα μέρα και νύχτα! Κάθε μέρα κάμε τη γιορτή, χόρευε και παίζε! Φόρα ρούχα καθαρά, λούσε το κεφάλι σου, πλύσου στο νερό! Κοίταξε το μικρό παιδί που κρατά το χέρι σου και κάνε την γυναίκα σου ευτυχισμένη στην αγκαλιά σου! Αυτό είναι το μερίδιο του ανθρώπου.»

Όμως ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ αρνείται να συμβιβαστεί. Διασχίζει τα Υδατα του Θανάτου με τη βοήθεια του βαρκάρη ΟΥΡΣΑΝΑΜΠΙ και φτάνει τελικά στον ΟΥΤΑΝΑΠΙΣΤΙΜ.

Ο ΟΥΤΑΝΑΠΙΣΤΙΜ ακούει τον πόθο του βασιλιά και του προτείνει μια δοκιμασία για να αποδείξει ότι είναι άξιος της αιώνιας ζωής: αν θέλει να νικήσει τον Θάνατο, πρέπει πρώτα να νικήσει τον μικρότερο αδελφό του Θανάτου, τον Ύπνο. Ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ πρέπει να μείνει άγρυπνος για έξι ημέρες και επτά νύχτες.

Η δοκιμασία αυτή είναι καθαρά συμβολική. Ο ύπνος στη μυστικιστική και γνωστική παράδοση είναι η κατάσταση της πνευματικής ασυνειδησίας, η μηχανική ζωή στην οποία ο άνθρωπος νομίζει ότι είναι ξύπνιος ενώ στην πραγματικότητα ονειρεύεται.

Ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ αποτυγχάνει αμέσως. Με το που καθίζει, ο ύπνος τον τυλίγει σαν βαριά ομίχλη. Κοιμάται για επτά ημέρες, και η σύζυγος του ΟΥΤΑΝΑΠΙΣΤΙΜ ψήνει ένα καρβέλι ψωμί για κάθε μέρα που περνά, ώστε να αποδείξει στον βασιλιά, όταν ξυπνήσει, πόσο βαθιά είχε βυθιστεί στη λήθη. Τα ξερά, μουχλιασμένα ψωμιά είναι η αμείλικτη απόδειξη: ο άνθρωπος που δεν μπορεί να εξουσιάσει τη συνείδησή του για λίγες στιγμές, είναι αδύνατον να κατακτήσει την αιωνιότητα.

VII. ΤΟ ΦΥΤΟ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΟΥΡΟΥΚ: Η ΤΕΛΙΚΗ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ

Βλέποντας την απογοήτευση του ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ, ο ΟΥΤΑΝΑΠΙΣΤΙΜ του προσφέρει ένα δώρο παρηγοριάς: αποκαλύπτει το μυστικό ενός φυτού που φυτρώνει στον πυθμένα της αβύσσου. Το φυτό αυτό δεν χαρίζει την αθανασία, αλλά την ανανέωση της νιότης.

Ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ καταδύεται στα βαθιά νερά, δένοντας βαριές πέτρες στα πόδια του, και ανασύρει το ακανθώδες φυτό. Ονομάζει το φυτό «Ο Γέροντας Γίνεται Νέος» και αποφασίζει να μην το καταναλώσει αμέσως, αλλά να το μεταφέρει στην ΟΥΡΟΥΚ, για να το μοιραστεί με τους γέροντες της πόλης του και να το δοκιμάσει πρώτος ο ίδιος. Αυτή η απόφαση δείχνει την πρώτη χαραμάδα αλλαγής στον χαρακτήρα του: η αλαζονεία του υποχωρεί μπροστά στη φροντίδα για την κοινότητά του.

Όμως, στον δρόμο της επιστροφής, η μοίρα επιφέρει το τελειωτικό πλήγμα. Καθώς ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ σταματά για να δροσιστεί στα νερά μιας δροσερής πηγής, ένα φίδι, προσελκυσμένο από την ευωδία του φυτού, αναδύεται από τα βάθη, αρπάζει το φυτό και αφήνει πίσω του μόνο το παλιό του δέρμα καθώς ανανεώνεται.

Ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ καθίζει στις όχθες της πηγής και κλαίει. Όλοι οι κόποι του, οι μάχες με τα τέρατα, η διάβαση των επικίνδυνων θαλασσών, χάθηκαν μέσα σε μια στιγμή. Το φίδι —το αρχέγονο σύμβολο του κύκλου της φύσης— του αφαίρεσε την τελευταία ελπίδα για σωματική ανανέωση.

Ωστόσο, μέσα σε αυτή την απόλυτη συντριβή γεννιέται η αληθινή σοφία.

Ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ επιστρέφει στην ΟΥΡΟΥΚ συνοδευόμενος από τον βαρκάρη ΟΥΡΣΑΝΑΜΠΙ. Στέκεται μπροστά στις πύλες της πόλης, κοιτάζει τα πελώρια τείχη και λέει:

«Ανέβα, Ουρσανάμπι, πάνω στα τείχη της Ουρούκ! Κοίταξε τη θεμελίωσή τους, εξέτασε την πλινθοδομή! Δες αν η πλινθοδομή δεν είναι ψημένη σε καμίνι, κι αν οι Επτά Σοφοί δεν έβαλαν τα ίδια τους τα χέρια για να θεμελιώσουν αυτή την πόλη! Ένα μίλι είναι η πόλη, ένα μίλι οι κήποι, ένα μίλι τα χωράφια με τα πηγαδια, και το ιερό της Ιστάρ! Τρία μίλια και το ιερό είναι η έκταση της Ουρούκ!»

Αυτό το φινάλε αποτελεί μια από τις πιο μεγαλειώδεις στιγμές της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ δεν επέστρεψε ως ένας αθάνατος ημίθεος, αλλά ως ένας συνειδητοποιημένος άνθρωπος.

Κατάλαβε ότι η αληθινή αθανασία του ανθρώπου δεν βρίσκεται στην παράταση της σωματικής ύπαρξης, ούτε στην αποφυγή του θανάτου. Βρίσκεται:

1. Στο Έργο: Στην οικοδόμηση στιβαρών τειχών, όχι μόνο στην εξωτερική πόλη, αλλά στην εσωτερική αρχιτεκτονική του νου.

2. Στη Σοφία: Στη μεταμόρφωση του πάθους σε δημιουργία, της αλαζονείας σε προσφορά προς τους συνανθρώπους.

3. Στη Συνείδηση: Στην αποδοχή της θνητότητας ως απαραίτητου πλαισίου που δίνει νόημα σε κάθε στιγμή της ζωής.

VIII. Ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΚΑΘΡΕΦΤΙΣΜΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΨΥΧΙΣΜΟΥ

Ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ, ο λαβκραφτικός φύλακας του Δάσους των Κέδρων, δεν εξαλείφθηκε ποτέ από την ανθρώπινη εμπειρία. Συνεχίζει να ζει στις σκοτεινές γωνίες του ασυνειδήτου μας. Είναι η προσωποποίηση του χάους που αναδύεται κάθε φορά που η κοινωνία ή ο ατομικός νους χάνει την ισορροπία του.

Ο αρχαίος γραφέας που χάραξε την ιστορία του ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ στον πηλό δεν δημιούργησε απλώς ένα μυθιστόρημα εποχής. Κατέγραψε τον αιώνιο χάρτη της ανθρώπινης εξέλιξης:

• Ο άνθρωπος ξεκινά ως αλαζόνας τύραννος, δέσμιος των κατώτερων ελαττωμάτων του (ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ στην αρχή).

• Έρχεται αντιμέτωπος με το απόλυτο Χάος και τη σκοτεινή του φύση (ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ).

• Βιώνει την απώλεια, τον πόνο και τη συντριβή του Εγώ (θάνατος του ΕΝΚΙΝΤΟΥ).

• Διασχίζει τις αβύσσους της αναζήτησης και αποτυγχάνει στη δοκιμασία του ύπνου (απουσία αυτοπαρατήρησης).

• Επιστρέφει στον εαυτό του, χτίζοντας την εσωτερική του πόλη πάνω σε στέρεα θεμέλια.

Ο κοσμικός τρόμος της Μεσοποταμίας δεν αποσκοπούσε στο να βυθίσει τον άνθρωπο στην απελπισία, όπως συχνά συμβαίνει στη νεότερη λογοτεχνία του αλλόκοτου. Αντίθετα, λειτούργησε ως η απαραίτητη πυρά μέσα από την οποία η ανθρώπινη ψυχή καθαίρεται.

Ο ΧΟΥΜΠΑΜΠΑ έπρεπε να αντιμετωπιστεί ώστε ο ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ να πάψει να είναι ένας άμυαλος δυνάστης και να γίνει ο σοφός ηγεμόνας που χάραξε την ιστορία του σε μια λίθινη στήλη, αφήνοντας στις επόμενες γενιές το πιο πολύτιμο μάθημα: ότι η νίκη επί του εξωτερικού τέρατος είναι άχρηστη, αν δεν συνοδευτεί από την ολοκληρωτική νίκη επί της εσωτερικής ασυνειδησίας.