ΟΙ ΑΛΗΘΙΝΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ (3)

 

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΜΥΘΟΠΛΑΣΙΑ: ΟΙ ΑΛΗΘΙΝΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

Εισαγωγή

Το αριστούργημα «ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΖΟΡΜΠΑ» του ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Πίσω όμως από τις αλληγορικές φιγούρες και τους φιλοσοφικούς διαλόγους κρύβονται αληθινά πρόσωπα, υπαρκτά γεγονότα και πραγματικές εμπειρίες που ο μεγάλος Κρητικός συγγραφέας μετασχημάτισε με τη δύναμη της πένες του.

ΓΙΩΡΓΗΣ ΖΟΡΜΠΑΣ: Ο πραγματικός μεταλλωρύχος

Ο θρυλικός ΑΛΕΞΗΣ ΖΟΡΜΠΑΣ του βιβλίου βασίστηκε στον ΓΙΩΡΓΗ ΖΟΡΜΠΑ, έναν μεταλλωρύχο από τη Μακεδονία.

• Η συνάντηση: Ο ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ γνώρισε τον ΓΙΩΡΓΗ ΖΟΡΜΠΑ γύρω στο 1915 στο Άγιο Όρος. Ο αυθορμητισμός, η πρωτόγονη σοφία, η αγάπη για τη ζωή και η αδάμαστη ενέργεια του ΖΟΡΜΠΑ γοήτευσαν αμέσως τον στοχαστή συγγραφέα.

• Η συνεργασία στη Μάνη: Η πραγματική επιχειρηματική τους περιπέτεια δεν έλαβε χώρα στην Κρήτη, όπως περιγράφεται στο μυθιστόρημα, αλλά στην Πραστοβά της Μάνης (κοντά στην Καρδαμύλη), όπου οι δυο τους προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν ένα λιγνιτωρυχείο.

• Ο χαρακτήρας: Ο πραγματικός ΓΙΩΡΓΗΣ ΖΟΡΜΠΑΣ ήταν πράγματι ένας άνθρωπος που ζούσε την κάθε στιγμή με πάθος, έπαιζε σαντούρι και αντιμετώπιζε τις αναποδιές της ζωής με φιλοσοφικό γέλιο.

Ο Αφηγητής («Ο Καλαμαράς»): Η αυτοπροσωπογραφία του ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

Ο ανώνυμος αφηγητής του βιβλίου, τον οποίο ο ΖΟΡΜΠΑΣ αποκαλεί περιφρονητικά αλλά και αγαπητικά «Καλαμαρά», δεν είναι άλλος από τον ίδιο τον ΝΙΚΟ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ.

• Η εσωτερική σύγκρουση: Μέσα από τον χαρακτήρα του αφηγητή, ο συγγραφέας αποτυπώνει τη δική του διαρκή πάλη ανάμεσα στην ακαδημαϊκή γνώση, τα βιβλία και τη θεωρία από τη μία πλευρά, και την πρωτόγονη, βιωματική δράση από την άλλη.

• Η μαθητεία: Ο αφηγητής τοποθετεί τον εαυτό του ως «μαθητή» απέναντι στον ΖΟΡΜΠΑ, αναγνωρίζοντας ότι ο απλός μεταλλωρύχος κατέχει το μυστικό της ζωής που δεν βρίσκεται σε κανένα φιλοσοφικό σύγγραμμα.

Η συνάντηση των μύθων στην Κρήτη

Για τις ανάγκες της λογοτεχνικής σύνθεσης, ο ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ προέβη σε μια ευφυή μετατόπιση των γεγονότων:

1. Αλλαγή σκηνικού: Μετέφερε τη δράση από τα ορυχεία της Μάνης στις ακτές της Κρήτης, δημιουργώντας ένα τοπίο γεμάτο συμβολισμούς και ελληνικό φως.

2. Η ενσωμάτωση της MARCELLE LADERER: Στο κρητικό αυτό σκηνικό ένωσε την προσωπικότητα του ΓΙΩΡΓΗ ΖΟΡΜΠΑ με την ιστορική φιγούρα της MARCELLE LADERER (ΜΑΝΤΑΜ ΟΡΤΑΝΣ), δημιουργώντας ένα εκρηκτικό λογοτεχνικό ζευγάρι.

Από το τοπικό βίωμα στην παγκόσμια αλληγορία

Η τέχνη του ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ έγκειται στο ότι δεν περιέγραψε απλώς αναμνήσεις. Πήρε υπαρκτούς ανθρώπους —τον ΓΙΩΡΓΗ ΖΟΡΜΠΑ και τη MARCELLE LADERER— και τους αφαίρεσε τις τοπικές τους λεπτομέρειες, μετατρέποντάς τους σε παγκόσμια σύμβολα: τον άνθρωπο της φύσης και της δράσης από τη μια, και την έκπτωτη ομορφιά μιας περασμένης εποχής από την άλλη.

Έτσι, η πραγματική ιστορία της Ιεράπετρας και της Μάνης μεταμορφώθηκε σε έναν διαχρονικό μύθο για την ανθρώπινη ελευθερία.