ΜΑΡΙΑΝΙΝΑ ΚΡΙΕΖΗ

ΜΑΡΙΑΝΙΝΑ ΚΡΙΕΖΗ: Η ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΣΣΑ ΤΟΥ ΣΟΥΡΕΑΛΙΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Η Μαριανίνα Κριεζή υπήρξε μια από τις πιο αινιγματικές και επιδραστικές μορφές των ελληνικών γραμμάτων, μια δημιουργός που κατάφερε να ενώσει τη βαριά ιστορική κληρονομιά της Ύδρας με την ηλεκτρονική πρωτοπορία και μια αφοπλιστική παιδική αθωότητα. Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 8 Σεπτεμβρίου 1947 και μεγάλωσε στο Ψυχικό, φέροντας ένα όνομα που προέκυψε από τη σύνθεση των ονομάτων των δύο γιαγιάδων της, της Μαρίας και της Κατερίνας, γι’ αυτό και επέλεγε να γιορτάζει πάντα της Αγίας Αικατερίνης. Η καταγωγή της ήταν βαθιά ριζωμένη στην ιστορία της χώρας, καθώς υπήρξε

απόγονος της σπουδαίας υδραίικης οικογένειας Κριεζή, του Πρωθυπουργού Αντώνιου Κριεζή και του τοποτηρητή Γεωργίου Βούλγαρη, κληρονομώντας μάλιστα το εμβληματικό αρχοντικό της οικογένειας στο ιστορικό νησί.

Πνευματικός της φάρος υπήρξε ο πατέρας της, ο νομικός Κωστάκης Ι. Κριεζής, ο οποίος όταν την άκουσε ως παιδί να μιλά με ομοιοκαταληξίες, αντί να ανησυχήσει, άρχισε να της διαβάζει Μολιέρο και να της βάζει να ακούει Βάγκνερ. «Άκου τη μουσική της γλώσσας», της έλεγε, μπολιάζοντάς την με μια αισθητική που θα την ακολουθούσε σε κάθε της στίχο. Παρά την κατοπινή της απέχθεια για την κλασική μουσική λόγω αυτής της πίεσης, η αγάπη για τον ρυθμό του λόγου ρίζωσε βαθιά μέσα της. Φοίτησε στο Αμερικανικό Κολλέγιο Θηλέων στο Ελληνικό, όπου συμμετείχε ενεργά σε λογοτεχνικές δράσεις, ενώ αργότερα σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Διακοσμητική - Σκηνογραφία στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Το 1969 μετακόμισε στο Παρίσι για σπουδές σχεδίου υφάσματος, μια πόλη που όμως δεν της ταίριαξε, και επέστρεψε στην Ελλάδα για να εργαστεί ως γραφίστρια, πριν την κερδίσει οριστικά ο κόσμος του ραδιοφώνου.

Η μεγάλη στροφή ήρθε την άνοιξη του 1977, όταν υπό τη διεύθυνση του Μάνου Χατζιδάκι εντάχθηκε στο δυναμικό του Τρίτου Προγράμματος. Εκεί γεννήθηκε η «Εδώ Λιλιπούπολη», μια εκπομπή που ξεκίνησε ερασιτεχνικά και εξελίχθηκε σε πολιτιστικό φαινόμενο, με τη Μαριανίνα να υπογράφει τους στίχους όλων των τραγουδιών και να συνεργάζεται στα κείμενα με την Άννα Παναγιωτοπούλου. Στο στούντιο συνάντησε τη Λένα Πλάτωνος, μια γνωριμία που ξεκίνησε με επιφυλακτικότητα. Η Μαριανίνα, με τα μακριά μαύρα μαλλιά και τα μαύρα φουστάνια της, ήταν αυστηρή και εμμονική με τη λεπτομέρεια. Χαρακτηριστική έμεινε η σύγκρουσή τους για το τραγούδι «Ανατολή και Δύση», όταν η Κριεζή απαίτησε να αλλάξει η μελοποίηση στη φράση «σαν κρέμα σαντιγί», επιμένοντας στην απόλυτη ακρίβεια του τονισμού. Αυτή η αυστηρότητα έγινε το θεμέλιο μιας ιστορικής συνεργασίας που κορυφώθηκε στο LP «Σαμποτάζ» το 1981.

Η δημιουργία του «Σαμποτάζ» συνδέθηκε με έντονες προσωπικές στιγμές και ιστορικά γεγονότα. Η Μαριανίνα, λόγω της πίστης της στον Οδυσσέα Ελύτη με τον οποίο υπήρξε ζευγάρι, αρνιόταν πεισματικά να συνεργαστεί με τη «Λύρα» του Πατσιφά λόγω μιας παλιάς δικαστικής διαμάχης. Τη νύχτα του μεγάλου σεισμού στις 24 Φεβρουαρίου 1981, οι δύο γυναίκες είχαν έναν έντονο καβγά στο τηλέφωνο που κράτησε δύο ώρες. Λίγα λεπτά μετά το κλείσιμο του ακουστικού, η γη άρχισε να σείεται. Η Πλάτωνος συνέδεσε εκείνο τον ψυχικό χωρισμό με τον σεισμό, γεννώντας τη φράση «Γίνονται γεωλογικές ανακατατάξεις μέσα μου». Τελικά η Μαριανίνα επέστρεψε με τον δικό της τρόπο, προτείνοντας στην Πλάτωνος να πάνε για ινδικά φουστάνια στο Ψυχικό, σηματοδοτώντας τη συνέχεια του δίσκου που δημιούργησαν μαζί με τον Γιάννη Παλαμίδα και τη Σαβίνα Γιαννάτου.

Παράλληλα με τη στιχουργική, η Μαριανίνα άφησε εποχή ως ραδιοφωνική παραγωγός στην ΕΡΑ με εκπομπές όπως το «Νυχτικό του Πύργου» και τη φιλοζωική «Μου το 'πε ένα πουλάκι». Η λατρεία της για τα ζώα ήταν σχεδόν μεταφυσική, με εμβληματική την ιστορία του παπαγάλου της, του Πέτρου, ενός άγριου πουλιού από τον Αμαζόνιο που η ίδια εξημέρωσε αφήνοντάς το απόλυτα ελεύθερο μέσα στο σπίτι. Πίστευε ότι η αγάπη είναι μία και αδιαίρετη για κάθε ζωντανό ον, μια φιλοσοφία που διαπέρασε και το συγγραφικό της έργο στην παιδική λογοτεχνία. Από το «Κόκκινο αβγό που τα σπάζει όλα» μέχρι τον «Καρομυτόγκα», η γραφή της παρέμενε γεμάτη χρώματα, ρίμες και έναν ιδιότυπο σουρεαλισμό.

Στη μακρά σταδιοδρομία της συνεργάστηκε με τους κορυφαίους του ελληνικού τραγουδιού, από την Αρλέτα στη «Σερενάτα» και τα «Ήσυχα Βράδια», μέχρι τον Στράτο Διονυσίου, την Ελένη Δήμου, τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου και τον Μιχάλη Χατζηγιάννη, ενώ στίχους της μελοποίησαν συνθέτες όπως ο Νίκος Κυπουργός, ο Λάκης Παπαδόπουλος, ο Γιάννης Σπανός και ο Διονύσης Τσακνής. Παρά την επιτυχία της, παρέμενε μια «επισκέπτρια» στον χώρο, γράφοντας δύσκολα και λίγο, ενώ συχνά αποκήρυσσε τα πρώιμα έργα της, όπως τις εφηβικές συλλογές «Σχήματα και ρυθμοί» και «Τα παλιά ονόματα, τα παλιά δέντρα».

Τα τελευταία χρόνια της ζωής της τα πέρασε στην Ερέτρια, αποσυρμένη σε μια μονοκατοικία-σκήτη. Με τη Λένα Πλάτωνος δεν μιλούσαν για σαράντα χρόνια, μέχρι εκείνη την τελευταία βουβή αγκαλιά δέκα λεπτών στο Ηρώδειο. Η Μαριανίνα Κριεζή έφυγε από τη ζωή στις 6 Φεβρουαρίου 2022, σε ηλικία 75 ετών, «όρθια» και χωρίς αρρώστια, ακριβώς όπως το επιθυμούσε. Άφησε πίσω της έναν κόσμο όπου οι σκόροι τρώνε κουμπιά, τα μπιζέλια χορεύουν και οι άνθρωποι μαθαίνουν να ακούν τη μουσική της γλώσσας, υπενθυμίζοντάς μας πως η πραγματική δημιουργία βρίσκεται πάντα στις ρωγμές του παράδοξου.