ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΕΖΟΣ: Ο ΑΙΝΙΓΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΤΟΥ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ

Στην ιστορία της ελληνικής μουσικής του μεσοπολέμου, λίγες μορφές εκπέμπουν τη γοητεία και το

μυστήριο του ΚΩΣΤΑ ΜΠΕΖΟΥ. Μια προσωπικότητα πολυσχιδής, σχεδόν αναγεννησιακή για τα δεδομένα της εποχής του, ο Μπέζος κατάφερε να ζήσει πολλές ζωές μέσα σε μία, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που ακόμα και σήμερα, σχεδόν έναν αιώνα μετά, συνεχίζει να εκπλήσσει με τη νεωτερικότητα και την ωμή του ειλικρίνεια. Από τα αθηναϊκά σαλόνια και τη Μάντρα του

Αττίκ, μέχρι τους σκοτεινούς τεκέδες και τις φυλακές της παλιάς Αθήνας, ο Μπέζος υπήρξε ο απόλυτος συνδετικός κρίκος ανάμεσα στον αστικό πολιτισμό και το περιθώριο.

Η ΔΙΠΛΗ ΖΩΗ ΕΝΟΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ

Ο Κώστας Μπέζος δεν ήταν ένας τυπικός ρεμπέτης. Γεννημένος στην Κόρινθο και με σπουδές στη Σχολή Καλών Τεχνών, ήταν ένας άνθρωπος της μόρφωσης, ένας κοσμοπολίτης μποέμ που εργαζόταν ως δημοσιογράφος και γελοιογράφος. Η δημόσια εικόνα του

ήταν αυτή ενός επιτυχημένου καλλιτέχνη, στενού συνεργάτη του μεγάλου σκιτσογράφου Φωκίωνα Δημητριάδη. Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια του ευυπόληπτου πολίτη, ο Μπέζος έτρεφε μια βαθιά αγάπη για τον κόσμο των «μάγκηδων», μια αγάπη που διοχέτευσε σε μια σειρά ηχογραφήσεων που έμειναν στην ιστορία με το ψευδώνυμο Α. ΚΩΣΤΗΣ.

Η απόφασή του να χρησιμοποιήσει ψευδώνυμο δεν ήταν τυχαία. Στην Αθήνα του 1930, το ρεμπέτικο θεωρούνταν μουσική του υποκόσμου, συνδεδεμένη με τα ναρκωτικά και την παρανομία. Ο Μπέζος, θέλοντας να προστατεύσει την επαγγελματική του ιδιότητα αλλά και να εκφραστεί ελεύθερα, δημιούργησε την περσόνα του Α. Κωστή. Με αυτό το όνομα ηχογράφησε για λογαριασμό της αμερικανικής εταιρείας Victor μια σειρά από τραγούδια που σήμερα θεωρούνται τα «διαμάντια» της προπολεμικής δισκογραφίας.

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ

Το στοιχείο που καθιστά το έργο του Μπέζου μοναδικό παγκοσμίως είναι η χρήση της κιθάρας. Ενώ το ρεμπέτικο ταυτίστηκε αργότερα με το μπουζούκι, ο Μπέζος απέδειξε ότι η κιθάρα μπορούσε να αποδώσει τους ανατολίτικους δρόμους και το «ντέρτι» με έναν τρόπο συγκλονιστικό. Με μια τεχνική που θυμίζει ταξίμια σε ούτι ή μπουζούκι, αλλά με τη ζεστασιά και το βάθος του ξύλου της κιθάρας, δημιούργησε έναν ήχο απόκοσμο και γοητευτικό.

Τα δώδεκα τραγούδια που περιλαμβάνονται στη συλλογή "THE JAIL'S A FINE SCHOOL" (Η ΦΥΛΑΚΗ ΕΙΝΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ) αποτελούν το απόγειο αυτής της τέχνης. Κομμάτια όπως το «ΣΤΗΝ ΥΠΟΓΑ», το «ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΑΣΙΚΛΗΣ» και το ομώνυμο «Η ΦΥΛΑΚΗ ΕΙΝΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ», δεν είναι απλώς τραγούδια· είναι ηχητικά ντοκιμαντέρ μιας εποχής που χάθηκε. Οι στίχοι του, συχνά γεμάτοι μαύρο χιούμορ και κυνισμό, περιγράφουν τη ζωή πίσω από τα κάγκελα, τη χρήση του χασίς και τις κοινωνικές αδικίες, χωρίς ποτέ να γίνονται μελοδραματικοί.

ΑΠΟ ΤΗ ΧΟΝΟΛΟΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΟΥΜΠΑ

Η αντίφαση της προσωπικότητάς του γίνεται ακόμα πιο έντονη αν αναλογιστεί κανείς τη δράση του με τα «ΑΣΠΡΑ ΠΟΥΛΙΑ». Την ίδια περίοδο που ο Α. Κωστής τραγουδούσε για τις φυλακές, ο Κώστας Μπέζος με το συγκρότημά του μεσουρανούσε στα κοσμικά κέντρα, εισάγοντας τη χαβανέζικη κιθάρα στην Ελλάδα. Το τραγούδι «ΠΑΜΕ ΣΤΗ ΧΟΝΟΛΟΥΛΟΥ» έγινε εθνική επιτυχία, προφέροντας μια ανάσα εξωτισμού και ελαφρότητας στην ταλαιπωρημένη ελληνική κοινωνία του μεσοπολέμου.

Αυτή η ικανότητά του να ισορροπεί ανάμεσα σε δύο διαμετρικά αντίθετα μουσικά είδη —το ελαφρό, δυτικότροπο τραγούδι και το βαρύ, ανατολίτικο ρεμπέτικο— αποδεικνύει την τεράστια μουσική του ευφυΐα. Ο Μπέζος δεν ήταν απλώς ένας εκτελεστής· ήταν ένας οραματιστής που καταλάμβανε τη δύναμη της μουσικής να μεταμορφώνεται και να επικοινωνεί με διαφορετικά κοινωνικά στρώματα.

Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ «ΑΙΝΙΓΜΑΤΟΣ»

Για δεκαετίες, η ταυτότητα του Α. Κωστή παρέμενε ένα μυστήριο. Πολλοί μελετητές πίστευαν ότι πίσω από το όνομα κρυβόταν ο Κώστας Σκαρβέλης. Χρειάστηκαν χρόνια επίμονης έρευνας και η αποκάλυψη αρχείων από το εξωτερικό για να αποδοθεί η πατρότητα αυτών των αριστουργημάτων στον Μπέζο. Η επιβεβαίωση αυτή αποκατέστησε τη θέση του στο πάνθεον των μεγάλων του ρεμπέτικου, δίπλα στον Μάρκο Βαμβακάρη και τον Βασίλη Τσιτσάνη, αν και το ύφος του παρέμεινε μοναχικό και ανεπανάληπτο.

Σήμερα, η επανέκδοση του έργου του με σύγχρονες προδιαγραφές ήχου επιτρέπει στις νέες γενιές να

ανακαλύψουν αυτόν τον «αόρατο» πρωταγωνιστή. Ο Κώστας Μπέζος μας θυμίζει ότι η αυθεντική τέχνη δεν γνωρίζει στεγανά. Είτε μέσα από το πενάκι της γελοιογραφίας του, είτε μέσα από τις χορδές της κιθάρας του, κατάφερε να αποτυπώσει την ψυχή μιας Ελλάδας που πάλευε ανάμεσα στην παράδοση και τον εκσυγχρονισμό, ανάμεσα στο φως της ημέρας και το σκοτάδι της «υπόγας».

Ο Μπέζος έφυγε νωρίς, μόλις στα 38 του χρόνια το 1943, χτυπημένος από τις κακουχίες της Κατοχής. Ωστόσο, το «σχολείο» που ίδρυσε με τη μουσική του παραμένει ανοιχτό, διδάσκοντας μας ότι η ελευθερία της έκφρασης είναι η μόνη πατρίδα του αληθινού καλλιτέχνη.

---

ΤΑ 12 ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΠΟΥ ΣΗΜΑΔΕΨΑΝ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

1. ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΑΣΙΚΛΗΣ

2. ΚΑΗΚΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ

3. ΤΡΟΥΜΠΑ (Οργανικό)

4. ΗΣΟΥΝΑ ΞΥΠΟΛΥΤΗ

5. ΝΤΕΡΤΙΛΗΔΙΚΟΣ ΧΟΡΟΣ (Οργανικό)

6. ΣΤΗΝ ΥΠΟΓΑ

7. ΑΠ' ΤΗΝ ΠΟΡΤΑ ΣΟΥ ΠΕΡΝΩ

8. ΤΟΥΜΠΕΛΕΚΙ ΤΟΥΜΠΕΛΕΚΙ

9. ΜΕ ΠΙΑΝΟΥΝΕ ΖΑΛΑΔΕΣ

10. ΤΟΥΤΟ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΑΚΙ

11. ΑΔΥΝΑΤΙΣΑ Ο ΚΑΗΜΕΝΟΣ

12. Η ΦΥΛΑΚΗ ΕΙΝΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ