Ο ΕΛΕΦΑΝΤΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

 

 Η ΧΑΟΤΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΒΟΡΡΑ

Ενώ η «Μουσική» υμνεί την τάξη, υπάρχουν έργα που αναδεικνύουν την πιο σκοτεινή, χαοτική και φαντασμαγορική πλευρά της ανθρώπινης δραστηριότητας. Ο «Ελέφαντας του Πολέμου» είναι μια τέτοια περίπτωση, όπου η τέχνη χρησιμοποιείται για να σχολιάσει τη δύναμη, τη βία και τη ματαιότητα των

ανθρώπινων επιδιώξεων.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ COCK ΚΑΙ BRUEGEL

Το χαρακτικό αυτό φέρει τη σφραγίδα του οίκου AUX QUATRE VENTS του HIERONYMUS COCK, αλλά η ψυχή του ανήκει στον PIETER BRUEGEL ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Ο Bruegel, επηρεασμένος από το ύφος του Ιερώνυμου Μπος, δημιουργεί μια σκηνή που μοιάζει με εφιάλτη ή ένα παράδοξο χρονικό από μια άλλη εποχή.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ

Το έργο είναι μια σπουδή πάνω στη λεπτομέρεια και τον παραλογισμό:

• ΤΟ ΘΗΡΙΟ: Ο ελέφαντας, ένα ζώο εξωτικό και τρομακτικό για την Ευρώπη του 16ου αιώνα, μετατρέπεται σε μια κινητή πολιορκητική μηχανή. Ο πύργος στην πλάτη του είναι γεμάτος οπλισμένους στρατιώτες, συμβολίζοντας την ανθρώπινη εφευρετικότητα στην υπηρεσία του πολέμου.

• ΤΟ ΤΟΠΙΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ: Γύρω από τον ελέφαντα εκτυλίσσεται μια σκηνή απόλυτης σύγχυσης. Στρατιώτες, φωτιές και πτώματα συνθέτουν ένα τοπίο που προειδοποιεί για τις συνέπειες της αλαζονείας.

• Η ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΑ: Η πολυπλοκότητα της σύνθεσης και η χρήση των σκιών καθιστούν αυτό το έργο ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα δείγματα της φλαμανδικής τέχνης, όπου το «θαυμαστό» συναντά το «φρικιαστικό».

Η Παρανόηση της Πατρότητας: Μπος, Bruegel ή Du Hameel;

Στην ιστορία της τέχνης, ο «Ελέφαντας του Πολέμου» αποτελεί ένα κλασικό παράδειγμα της «πολιτικής του μάρκετινγκ» του 16ου αιώνα. Η συνηθέστερη παρανόηση είναι ότι το έργο ανήκει στον Pieter Bruegel τον Πρεσβύτερο, λόγω της θεματολογίας και της συνεργασίας του με τον εκδότη Hieronymus Cock. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη:

• Ο Πραγματικός «Εμπνευστής»: Η σύνθεση βασίζεται σε ένα σπάνιο χαρακτικό του Alart du Hameel (περ. 1490), ενός αρχιτέκτονα και χαράκτη που εργάστηκε στην ίδια πόλη με τον Ιερώνυμο Μπος και επηρεάστηκε άμεσα από το φαντασμαγορικό του ύφος.
• Η «Ετικέτα» του Μπος: Όταν ο Hieronymus Cock επανέκδωσε το έργο το 1561 (μέσω των αδελφών Van Doetecum), χάραξε σκόπιμα στο κάτω αριστερό μέρος τη φράση "Hieronymus Bos Inve" (Επινόηση του Ιερώνυμου Μπος). Αυτό δεν έγινε από λάθος, αλλά για εμπορικούς λόγους: το όνομα του Μπος ήταν τότε ένα «brand name» που εγγυόταν πωλήσεις για έργα με τέρατα και αλληγορικό χάος.
• Η Σύνδεση με τον Bruegel: Η σύγχυση με τον Bruegel προκύπτει επειδή εκείνη την περίοδο ο Bruegel ήταν ο κύριος καλλιτέχνης του οίκου του Cock και συχνά αναβίωνε το στυλ του Μπος (κερδίζοντας μάλιστα το προσωνύμιο «δεύτερος Μπος»). Αν και η «ψυχή» και η τεχνική του Bruegel διαπνέουν τη φλαμανδική χαρακτική της εποχής, ο «Ελέφαντας» είναι ένας φόρος τιμής στην παλαιότερη γενιά των φανταστικών όντων του Μπος.

Έτσι, το έργο παραμένει ένα «συνεργατικό αίνιγμα»: μια ιδέα του 15ου αιώνα (Du Hameel/Μπος), που ανανεώθηκε και διαδόθηκε από την επιχειρηματική ευφυΐα του 16ου αιώνα (Cock).