ΟΙ 7 ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΤΕΧΝΕΣ (LIBERAL ARTS)

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΙΔΕΑΣ

Η ρίζα των Ελεύθερων Τεχνών βρίσκεται στην Αρχαία Ελλάδα. Ο όρος «Ελεύθερες» (λατινικά: liberalis) σήμαινε τις τέχνες που άρμοζαν σε έναν ελεύθερο πολίτη (homo liber), σε αντίθεση με τις «Βάναυσες Τέχνες» (χειρωνακτικές εργασίες) που προορίζονταν για τους δούλους.

Οι Σοφιστές: Ήταν οι πρώτοι που οργάνωσαν τη διδασκαλία της Ρητορικής και της Γραμματικής, θεωρώντας τες εργαλεία για την πολιτική επιτυχία.

Πλάτων και Αριστοτέλης: Στην «Πολιτεία», ο Πλάτων περιγράφει ένα εκπαιδευτικό σύστημα που βασίζεται στα Μαθηματικά (Αριθμητική, Γεωμετρία, Αστρονομία, Μουσική) ως προετοιμασία για τη Διαλεκτική και τη Φιλοσοφία. Για τον Πλάτωνα, αυτά τα αντικείμενα δεν ήταν πρακτικά εργαλεία, αλλά δρόμοι για την κατανόηση της απόλυτης Αλήθειας.

Η ΡΩΜΑΪΚΗ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν το ελληνικό μοντέλο, δίνοντάς του όμως μια πιο δομημένη μορφή.

Μάρκος Τερέντιος Βάρρων (1ος αι. π.Χ.): Στο έργο του Disciplinarum Libri IX, πρότεινε εννέα τέχνες (προσθέτοντας την Ιατρική και την Αρχιτεκτονική), αλλά το σχήμα των επτά επικράτησε

τελικά.

Κικέρων και Κοϊντιλιανός: Τόνισαν τη σημασία της Ρητορικής ως την κορυφαία τέχνη που συνδέει τη γνώση με την ηθική δράση στην κοινωνία.

Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΟΥ ΜΑΡΤΙΑΝΟΥ ΚΑΠΕΛΛΑ

Η οριστική κωδικοποίηση των επτά τεχνών έγινε τον 5ο αιώνα μ.Χ. από τον Μαρτιανό Καπέλλα στο έργο του De nuptiis Philologiae et Mercurii (Περί των γάμων της Φιλολογίας και του Ερμή). Σε αυτό το αλληγορικό κείμενο, οι επτά τέχνες παρουσιάζονται ως παράνυμφοι, καθεμία με τα δικά της σύμβολα. Αυτό το έργο υπήρξε το βασικό εγχειρίδιο για ολόκληρο τον Μεσαίωνα.

Ο ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ: TRIVIUM ΚΑΙ QUADRIVIUM

Στον Μεσαίωνα, η εκκλησία ενσωμάτωσε τις τέχνες στο χριστιανικό εκπαιδευτικό σύστημα. Ο Βοήθιος και ο Κασσιόδωρος έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση αυτής της γνώσης μετά την πτώση της

Ρώμης.

Τότε παγιώθηκε ο διαχωρισμός:

Trivium (Τρίοδο): Γραμματική, Ρητορική, Λογική. Θεωρούνταν οι "τέχνες του λόγου".

Quadrivium (Τετράοδο): Αριθμητική, Γεωμετρία, Μουσική, Αστρονομία. Θεωρούνταν οι "τέχνες των αριθμών".

Η ΑΛΛΑΓΗ: ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ

Πότε άρχισε να αλλάζει το σύστημα;

Ανθρωπισμός (14ος-16ος αι.): Οι ανθρωπιστές της Αναγέννησης, όπως ο Έρασμος, έδωσαν νέα έμφαση στα κλασικά κείμενα και τη Γραμματική, παραμερίζοντας τη σχολαστική Λογική του Μεσαίωνα.

Επιστημονική Επανάσταση (17ος αι.): Η εμφάνιση της σύγχρονης επιστήμης από τον Γαλιλαίο και τον Νεύτωνα μετέτρεψε το Quadrivium από φιλοσοφική θεωρία σε εφαρμοσμένη φυσική και μαθηματικά.

19ος Αιώνας: Με την άνοδο του βιομηχανικού κόσμου, η εκπαίδευση άρχισε να εξειδικεύεται. Οι "Ελεύθερες Τέχνες" έπαψαν να είναι το μοναδικό πρόγραμμα σπουδών και έδωσαν τη θέση τους στις θετικές και κοινωνικές επιστήμες.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Παρά τις αλλαγές, οι 7 Ελεύθερες Τέχνες επιβιώνουν μέχρι σήμερα στα σύγχρονα πανεπιστήμια (Liberal Arts Colleges), υπενθυμίζοντάς μας ότι ο σκοπός της παιδείας δεν είναι μόνο η επαγγελματική κατάρτιση, αλλά η διαμόρφωση ενός ελεύθερου και κριτικά σκεπτόμενου ανθρώπου.

HIERONYMUS COCK: Ο ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΑΜΒΕΡΣΑΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ

Ο HIERONYMUS COCK (1518–1570) υπήρξε η σημαντικότερη προσωπικότητα στον κόσμο των εκδόσεων τέχνης στις Κάτω Χώρες κατά τον 16ο αιώνα. Γεννημένος στην Αμβέρσα σε μια οικογένεια καλλιτεχνών, ξεκίνησε την καριέρα του ως ζωγράφος, όμως το πραγματικό του πεπρωμένο σφραγίστηκε από ένα ταξίδι στη Ρώμη. Εκεί εντυπωσιάστηκε από την ακμή της ιταλικής χαρακτικής και την ικανότητά της να διαδίδει τη γνώση και την αισθητική σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Επιστρέφοντας στην πατρίδα του το 1548, ίδρυσε τον εκδοτικό οίκο AUX QUATRE VENTS (ΣΤΟΥΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΑΝΕΜΟΥΣ). Δεν ήταν απλώς ένας χαράκτης, αλλά ένας οραματιστής επιχειρηματίας και καλλιτεχνικός διευθυντής. Ο οίκος του έγινε το σημείο συνάντησης των κορυφαίων πνευμάτων της εποχής. Ήταν ο άνθρωπος που ανακάλυψε και προώθησε το ταλέντο του PIETER BRUEGEL THE ELDER, μετατρέποντας τα σχέδια του μεγάλου δασκάλου σε χαρακτικά που ταξίδεψαν παντού.

Μέχρι τον θάνατό του το 1570, ο COCK είχε καταφέρει να καταστήσει την Αμβέρσα το παγκόσμιο κέντρο παραγωγής χαρακτικών, εκδίδοντας περισσότερα από 1.100 έργα που κάλυπταν θέματα από τη θρησκεία και τη μυθολογία μέχρι τις επιστήμες και τις 7 ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΤΕΧΝΕΣ.

ΤΟ ΕΡΓΟ: ΜΟΥΣΙΚΗ (MVSICA)

Το χαρακτικό με τον τίτλο MVSICA αποτελεί μέρος της περίφημης σειράς LIBERAL ARTS, η οποία βασίστηκε σε σχέδια του FRANS FLORIS. Το συγκεκριμένο έργο είναι ένα μνημείο της αναγεννησιακής αλληγορίας, αποτυπώνοντας τη μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη.

Στο κέντρο της σύνθεσης δεσπόζει η προσωποποίηση της Μουσικής, η οποία κάθεται μπροστά σε ένα virginal (ένα πρώιμο πληκτροφόρο όργανο). Η λεπτομέρεια της απόδοσης είναι συγκλονιστική, καθώς ο COCK και οι συνεργάτες του κατάφεραν να απεικονίσουν μια πλήρη ορχήστρα της εποχής. Στο δάπεδο και στους τοίχους αναγνωρίζουμε:

• Το ΛΑΟΥΤΟ και το CITTERN, που αντιπροσωπεύουν τα ευγενή έγχορδα.

• Το HURDY GURDY (ΟΡΓΑΝΟ), ένα όργανο με ιδιαίτερο μηχανισμό που απαιτεί δεξιοτεχνία.

• Τις ΓΚΑΪΝΤΕΣ (BAGPIPES), που συνδέουν τη λόγια μουσική με την παράδοση της υπαίθρου.

• Πλήθος πνευστών, όπως RECORDER, ΚΟΡΝΕΤΟ και ΤΡΟΜΠΟΝΙ.

Η επιγραφή στο κάτω μέρος, CONCENTUM INTER SE, ET DISCRIMINA GRATA SONORUM AVRE ERVDITA DEPREHENDIT MVSICA, υπενθυμίζει στον θεατή ότι η μουσική δεν είναι απλώς ήχος, αλλά μια μαθηματική αρμονία που μόνο το "εκπαιδευμένο αυτί" μπορεί να συλλάβει πλήρως. Το έργο αυτό παραμένει μια από τις πιο σπάνιες οπτικές πηγές για την οργανολογία του 16ου αιώνα, προσφέροντας μια πανοραμική εικόνα των οργάνων που διαμόρφωσαν την ευρωπαϊκή μουσική κουλτούρα.