Ο ΕΚΛΕΠΤΥΣΜΕΝΟΣ ΔΙΑΒΟΛΟΣ: Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ BULGAKOV, BAUDELAIRE ΚΑΙ ROLLING STONES

 

 

 Το τραγούδι SYMPATHY FOR THE DEVIL των ROLLING STONES (1968) δεν είναι ένας απλός ροκ ύμνος, αλλά ένα σύνθετο λογοτεχνικό μωσαϊκό. Η γέννησή του οφείλεται στην τυχαία αλλά μοιραία επαφή του MICK JAGGER με το απαγορευμένο αριστούργημα του MIKHAIL BULGAKOV, Ο ΜΑΪΣΤΡΟΣ ΚΑΙ Η ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ, αλλά και στην βαθιά επιρροή της μπωντλερικής αισθητικής. Ο WOLAND ΩΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΓΟΥΣΤΟ ΚΑΙ Ο DANDY ΤΟΥ BAUDELAIRE 

 Ο Διάβολος που συστήνεται στο τραγούδι ως «άνθρωπος με πλούτο και γούστο» (a man of wealth and taste) είναι η απευθείας μεταφορά του WOLAND, του εκλεπτυσμένου Εωσφόρου του BULGAKOV. Στο μυθιστόρημα, ο WOLAND επισκέπτεται τη Μόσχα όχι για να διαφθείρει, αλλά για να αποκαλύψει τη διαφθορά που ήδη υπάρχει. Είναι ένας κοσμοπολίτης, ένας γνώστης της ιστορίας και της τέχνης, που αντιμετωπίζει τους ανθρώπους με μια ειρωνική αλλά δίκαιη απόσταση. Αυτή η εικόνα του εκλεπτυσμένου Διαβόλου συνδέεται άμεσα με την έννοια του Dandy(¹) , όπως την όρισε ο CHARLES BAUDELAIRE. Ο Dandy δεν είναι απλώς ένας καλοντυμένος άνδρας, αλλά μια φιγούρα που μετατρέπει την ύπαρξή της σε έργο τέχνης, διατηρώντας μια ψυχρή, ειρωνική υπεροχή απέναντι στην κοινοτοπία και την ηθική της μάζας. Ο Εωσφόρος των Stones είναι ένας Dandy: προκαλεί όχι με βία, αλλά με την ακραία ευγένειά του και το άψογο στυλ του. 

 Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΟΧΗ ΚΑΙ ΤΑ «ΑΝΘΗ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ» 

Όπως ο BULGAKOV αφιερώνει μεγάλο μέρος του έργου του στη δίκη του Ιησού από τον Πόντιο Πιλάτο, έτσι και οι ROLLING STONES τοποθετούν τον Διάβολο στο κέντρο των μεγάλων ιστορικών στιγμών: στη Σταύρωση, στους θρησκευτικούς πολέμους, στη Ρωσική Επανάσταση και στις δολοφονίες των Κένεντι. Η συγκλονιστική παραδοχή του στίχου «Who killed the Kennedys? / When after all it was you and me» απηχεί τη βασική φιλοσοφία του BULGAKOV: το κακό δεν είναι μια εξωγενής δύναμη, αλλά μια επιλογή που ενυπάρχει στην ανθρώπινη φύση. Αυτή η ιδέα της εσωτερικής πάλης με το κακό είναι κεντρική και στο έργο του BAUDELAIRE, ΤΑ ΑΝΘΗ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ (LES FLEURS DU MAL). Ο ποιητής αναζητά την ομορφιά ακόμα και μέσα στη σήψη και την αμαρτία, αναγνωρίζοντας ότι το «κακό» είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης εμπειρίας, το οποίο η τέχνη μπορεί να μεταμορφώσει σε κάτι υψηλό. 

 Η ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ

 Το τραγούδι κλείνει με μια μπωντλερική απαίτηση: «Just call me Lucifer / 'Cause I'm in need of some restraint». Ο Διάβολος ζητά «συμπάθεια» και «ευγένεια» (politesse), ανατρέποντας τις κοινωνικές συμβάσεις. Στον κόσμο των Stones, του BULGAKOV και του BAUDELAIRE, οι ρόλοι θολώνουν: «κάθε μπάτσος είναι εγκληματίας και όλοι οι αμαρτωλοί άγιοι». Ο ΕΚΛΕΠΤΥΣΜΕΝΟΣ ΔΙΑΒΟΛΟΣ δεν είναι ο εχθρός, αλλά ο αμείλικτος καθρέφτης μας, που μας αναγκάζει να αναγνωρίσουμε το σκοτάδι που κρύβεται πίσω από την «καλομαθημένη» μας ευγένεια. (¹) ΤΙ ΕΝΑΙ Ο Dandy (Νταντής) Ο Dandy (Νταντής) δεν είναι απλώς κάποιος που ντύνεται καλά. Είναι μια ολόκληρη φιλοσοφία ζωής, μια στάση απέναντι στον κόσμο που εμφανίστηκε στα τέλη του 18ου αιώνα στην Αγγλία και τη Γαλλία και έφτασε στο αποκορύφωμά της με τον CHARLES BAUDELAIRE και τον OSCAR WILDE. ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ DANDY Η Λατρεία του Εαυτού: Για έναν Dandy, το ίδιο του το σώμα και η ύπαρξη είναι ένα έργο τέχνης. Η εμφάνιση πρέπει να είναι αψεγάδιαστη, αλλά με έναν τρόπο που να φαίνεται ανεπιτήδευτος (η λεγόμενη «μελετημένη αμέλεια»). Η Αριστοκρατία του Πνεύματος: Ο Dandy δεν χρειάζεται να έχει ευγενική καταγωγή ή πλούτη. Η υπεροχή του πηγάζει από το πνεύμα, την καλλιέργεια και το εκλεπτυσμένο του γούστο. Είναι μια «αριστοκρατία» που την επιβάλλει ο ίδιος στον εαυτό του. Η Απόλυτη Απάθεια: Ένας αληθινός Dandy δεν εκπλήσσεται ποτέ. Διατηρεί μια ψυχρή, ειρωνική απόσταση από τα γεγονότα, τους ανθρώπους και τις κοινωνικές συμβάσεις. Η απάθεια αυτή είναι το όπλο του απέναντι στην «κοινοτοπία» της καθημερινότητας. Η Πρόκληση μέσω της Ευγένειας: Προκαλεί την κοινωνία όχι με φωνές, αλλά με την ακραία ευγένειά του και την άρνησή του να ακολουθήσει τη μόδα των πολλών.

 Ο DANDY ΚΑΤΑ ΤΟΝ CHARLES BAUDELAIRE

 Για τον CHARLES BAUDELAIRE, ο Δανδισμός ήταν κάτι σχεδόν θρησκευτικό. Τον περιέγραψε ως την «τελευταία λάμψη ηρωισμού μέσα σε εποχές παρακμής». «Ο Δανδισμός δεν είναι, όπως πολλοί αδαείς φαίνεται να πιστεύουν, μια υπερβολική απόλαυση της ένδυσης και της υλικής κομψότητας. Αυτά τα πράγματα είναι για τον τέλειο Dandy μόνο ένα σύμβολο της πνευματικής ανωτερότητας της ψυχής του.» — CHARLES BAUDELAIRE Η ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ «ΕΚΛΕΠΤΥΣΜΕΝΟ ΔΙΑΒΟΛΟ» Όταν οι ROLLING STONES λένε στο SYMPATHY FOR THE DEVIL: «I'm a man of wealth and taste» (Είμαι ένας άνθρωπος με πλούτο και γούστο) ...περιγράφουν ακριβώς τον Διάβολο ως έναν Dandy. Είναι η φιγούρα που παρακολουθεί τις καταστροφές της ιστορίας με ένα ειρωνικό χαμόγελο, φορώντας το καλύτερό του κοστούμι, απαιτώντας από εμάς να είμαστε «ευγενικοί» (polite) απέναντί του. Είναι η γοητεία του κακού που δεν σε τρομάζει με την ασχήμια, αλλά σε σαγηνεύει με την τελειότητά του. Ο DANDY ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Μερικές από τις πιο εμβληματικές μορφές που ενσάρκωσαν αυτό το πρότυπο ήταν: BEAU BRUMMELL: Ο «πατέρας» του δανδισμού, που μπορούσε να κάνει ώρες για να δέσει τέλεια τη γραβάτα του. OSCAR WILDE: Που μετέτρεψε τον δανδισμό σε πνευματώδη τέχνη και στάση ζωής. DAVID BOWIE: Ο σύγχρονος Dandy, που άλλαζε προσωπεία και στυλ, διατηρώντας πάντα εκείνη την απόμακρη, «διαστημική» κομψότητα.

ΣΥΜΠΑΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΑΒΟΛΟ (JAGGER / RICHARDS) Σας παρακαλώ, επιτρέψτε μου να συστηθώ Είμαι ένας άνθρωπος με πλούτο και γούστο Τριγυρίζω εδώ και πολλά, πολλά χρόνια Έκλεψα την πίστη και την ψυχή πολλών ανθρώπων. Ήμουν εκεί όταν ο Ιησούς Χριστός Είχε τη στιγμή της αμφιβολίας και του πόνου του Βεβαιώθηκα πως ο Πιλάτος Θα ένιπτε τας χείρας του και θα σφράγιζε τη μοίρα Του. Χαίρομαι που σας γνωρίζω Ελπίζω να μαντέψετε το όνομά μου Αλλά αυτό που σας μπερδεύει Είναι η φύση του παιχνιδιού μου. Τριγυρνούσα στην Αγία Πετρούπολη Όταν είδα πως ήταν καιρός για αλλαγή Σκότωσα τον Τσάρο και τους υπουργούς του Η Αναστασία ούρλιαζε μάταια. Οδήγησα τανκ, Είχα βαθμό στρατηγού Όταν ο κεραυνοβόλος πόλεμος μααινόταν Και τα πτώματα βρωμούσαν. Χαίρομαι που σας γνωρίζω Ελπίζω να μαντέψετε το όνομά μου, ω ναι Αλλά αυτό που σας μπερδεύει Είναι η φύση του παιχνιδιού μου. Παρακολουθούσα με αγαλλίαση Καθώς οι βασιλιάδες και οι βασίλισσές σας Πολεμούσαν για δέκα δεκαετίες Για τους θεούς που οι ίδιοι έπλασαν. Φώναξα δυνατά: «Ποιος σκότωσε τους Κένεντι;» Όταν, τελικά, Ήμασταν εσείς κι εγώ. Επιτρέψτε μου, παρακαλώ, να συστηθώ Είμαι ένας άνθρωπος με πλούτο και γούστο Και έστησα παγίδες για τροβαδούρους Που σκοτώνονται πριν φτάσουν στη Βομβάη. Χαίρομαι που σας γνωρίζω Ελπίζω να μαντέψατε το όνομά μου Αλλά αυτό που σας μπερδεύει Είναι η φύση του παιχνιδιού μου. Όπως κάθε μπάτσος είναι εγκληματίας Και όλοι οι αμαρτωλοί άγιοι, Όπως η «κορώνα» είναι τα «γράμματα» Απλώς φωνάξτε με Εωσφόρο Γιατί χρειάζομαι λίγη αυτοσυγκράτηση. Έτσι, αν με συναντήσετε, Δείξτε λίγη αβρότητα, Λίγη συμπάθεια και λίγο γούστο. Χρησιμοποιήστε όλη την καλομαθημένη ευγένειά σας Ή θα καταστρέψω την ψυχή σας. Χαίρομαι που σας γνωρίζω Ελπίζω να μαντέψατε το όνομά μου Αλλά αυτό που σας μπερδεύει Είναι η φύση του παιχνιδιού μου. SYMPATHY FOR THE DEVIL (JAGGER / RICHARDS) Please allow me to introduce myself I'm a man of wealth and taste I've been around for a long, long years Stole many a man's soul and faith I was 'round when Jesus Christ Had his moment of doubt and pain Made damn sure that Pilate Washed his hands and sealed his fate Pleased to meet you Hope you guess my name But what's puzzling you Is the nature of my game I stuck around St. Petersburg When I saw it was a time for a change Killed the Tsar and his ministers Anastasia screamed in vain I rode a tank Held a general's rank When the blitzkrieg raged And the bodies stank Pleased to meet you Hope you guess my name, oh yeah Ah, what's puzzling you Is the nature of my game, oh yeah I watched with glee While your kings and queens Fought for ten decades For the gods they made I shouted out, "Who killed the Kennedys?" When after all It was you and me Let me please introduce myself I'm a man of wealth and taste And I laid traps for troubadours Who get killed before they reached Bombay Pleased to meet you Hope you guessed my name, oh yeah But what's puzzling you Is the nature of my game, oh yeah, get down, baby Just as every cop is a criminal And all the sinners saints As heads is tails Just call me Lucifer 'Cause I'm in need of some restraint So if you meet me Have some courtesy Have some sympathy, and some taste Use all your well-learned politesse Or I'll lay your soul to waste, um yeah Pleased to meet you Hope you guessed my name, um yeah But what's puzzling you Is the nature of my game, um mean it, get down