PAULITEIROS DE MIRANDA: Ο ΧΟΡΟΣ ΤΩΝ ΡΑΒΔΙΩΝ ΠΟΥ ΑΝΤΗΧΕΙ ΣΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ

Οι Pauliteiros de Miranda αποτελούν ένα από τα πιο ζωντανά και εμβληματικά σύμβολα της λαϊκής παράδοσης της Πορτογαλίας, και συγκεκριμένα της περιοχής Miranda do Douro. Ο χορός αυτός δεν είναι απλώς μια χορογραφία, αλλά μια τελετουργική αναπαράσταση που συνδέει το παρόν με τις αρχαίες πολεμικές παραδόσεις της Ιβηρικής Χερσονήσου. Οι ρίζες των Pauliteiros χάνονται στα βάθη των αιώνων, με τους μελετητές να εντοπίζουν τις

απαρχές τους στην Εποχή του Σιδήρου. Θεωρείται ένας πολεμικός χορός που αρχικά εκτελούνταν από άνδρες πολεμιστές, ενώ με το πέρασμα του χρόνου η παράδοση ενσωματώθηκε στις τοπικές θρησκευτικές γιορτές, διατηρώντας όμως τον δυναμισμό και τον πειθαρχημένο χαρακτήρα της.

Ο χορός εκτελείται από μια ομάδα οκτώ ανδρών, τους lhaços, οι οποίοι κρατούν στα χέρια τους δύο ξύλινα ραβδιά από ξύλο ελιάς ή βελανιδιάς. Ο ήχος των ραβδιών που συγκρούονται μεταξύ τους αποτελεί το κεντρικό κρουστό στοιχείο της παράστασης, ενώ η μουσική συνοδεία γίνεται παραδοσιακά από την πορτογαλική γκάιντα, το μεγάλο τύμπανο και το ταμπούρο. Συχνά οι στίχοι των τραγουδιών που συνοδεύουν τον χορό είναι στη Mirandese, μια αρχαία γλώσσα της περιοχής που αναγνωρίζεται επίσημα στην Πορτογαλία.

Η ενδυμασία των Pauliteiros είναι μοναδική και γεμάτη συμβολισμούς. Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο είναι η λευκή κεντημένη φούστα, που θυμίζει ρωμαϊκές στρατιωτικές στολές, σε συνδυασμό με το σκούρο γιλέκο και το καπέλο που είναι διακοσμημένο με λουλούδια και πολύχρωμες κορδέλες. Σήμερα, οι Pauliteiros de Miranda δεν είναι μόνο ένα πολιτιστικό αξιοθέατο, αλλά αντιπροσωπεύουν την αντίσταση μιας ορεινής περιοχής που κατάφερε να διατηρήσει την ταυτότητά της ανέπαφη. Ο ήχος των ραβδιών τους παραμένει ο χτύπος της καρδιάς μιας κοινότητας που τιμά τις ρίζες της μέσα στους αιώνες.

Οι Pauliteiros de Miranda είναι οι παραδοσιακοί χορευτές της περιοχής Miranda do Douro, και ο χορός τους συνοδεύεται από έναν πολύ συγκεκριμένο συνδυασμό οργάνων που δίνει τον χαρακτηριστικό «πολεμικό» και ρυθμικό ήχο στη μουσική τους.

Τα βασικά μουσικά όργανα που χρησιμοποιούνται είναι:

1. Gaita-de-foles (Γκάιντα)

Είναι το κυρίαρχο όργανο που δίνει τη μελωδία. Η Gaita Mirandesa διαφέρει ελαφρώς από άλλες γκάιντες της Ιβηρικής χερσονήσου, έχοντας έναν ιδιαίτερο, βαθύ και τραχύ ήχο που ταιριάζει με το ορεινό τοπίο της περιοχής.

2. Bombo (Μεγάλο Τύμπανο)

Ένα μεγάλο κρουστό που κρατά τον βασικό ρυθμό. Παίζεται με έναν κόπανο και είναι υπεύθυνο για τον χαμηλό, επιβλητικό παλμό που καθοδηγεί τα βήματα των χορευτών.

3. Caixa de Guerra (Ταμπούρο)

Ένα μικρότερο τύμπανο, παρόμοιο με το στρατιωτικό ταμπούρο, που παίζεται με δύο ξυλάκια. Προσθέτει ένταση και γρήγορους ρυθμούς, δίνοντας στον χορό τον χαρακτήρα «μάχης».

4. Flauta Pastoril & Tamboril (Φλογέρα και Τυμπάνι)

Σε ορισμένες περιπτώσεις, αντί για γκάιντα, χρησιμοποιείται ο Tamborileiro. Πρόκειται για έναν μουσικό που παίζει ταυτόχρονα δύο όργανα:

• Fraita: Μια ξύλινη φλογέρα με τρεις τρύπες, την οποία κρατά με το ένα χέρι.

• Tamboril: Ένα μικρό τύμπανο που κρέμεται από το ίδιο χέρι ή τον ώμο και το χτυπά με ένα ξύλο χρησιμοποιώντας το άλλο χέρι.

5. Os Paulitos (Τα Ξύλα)

Αν και τεχνικά είναι το «όπλο» των χορευτών, τα Paulitos λειτουργούν και ως κρουστά όργανα. Καθώς οι χορευτές τα χτυπούν μεταξύ τους με δύναμη και συγχρονισμό, ο ήχος του ξύλου αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της μουσικής σύνθεσης.

Ακολουθούν τα εμβληματικά τραγούδια των Pauliteiros de Miranda με τους στίχους και τη μετάφρασή τους σε ελεύθερη κείμενο:

MIRANDUM

Είναι το πιο χαρακτηριστικό τραγούδι της περιοχής, συνδεδεμένο με την ιστορική μνήμη των πολέμων του 18ου αιώνα.

Στίχοι (Mirandese): Mirandum se bai a la guerra Mira, mira, mirandone Mirandum se bai a la guerra Nun sei quando benerá Se benerá pula Páscoa Ou pula Trenidade

Μετάφραση (Ελληνικά): Ο Μιράντουμ πάει στον πόλεμο, κοίτα, κοίτα, Μιραντόνε. Ο Μιράντουμ πάει στον πόλεμο, δεν ξέρω πότε θα επιστρέψει. Αν θα επιστρέψει το Πάσχα ή την ημέρα της Αγίας Τριάδας.

CAMPANITAS DE TOLEDO

Ένα τραγούδι που υμνεί τους δεσμούς της Miranda με την ευρύτερη περιοχή της Ιβηρικής, με έντονο θρησκευτικό και εορταστικό χρώμα.

Στίχοι (Mirandese/Mixed): Campanitas de Toledo Relórgios de Madride Biva la nuesa senhora I l Senhor de l’Oubide

Μετάφραση (Ελληνικά): Καμπανίτσες του Τολέδο, ρολόγια της Μαδρίτης, ζήτω η Κυρά μας (η Παναγία) και ο Κύριος του Ουβίδε.

L PINGACHO

Ένα από τα πιο ρυθμικά κομμάτια, όπου οι στίχοι συνοδεύουν τις γρήγορες κινήσεις των χορευτών και το χτύπημα των ξύλων.

Στίχοι (Mirandese): Báilalo, báilalo, picorcito Báilalo, que te quiero un poquito D’un lado i de l’outro I de la delantrera I tamien de traseira Agora sí que te quiero, morena

Μετάφραση (Ελληνικά): Χόρεψέ το, χόρεψέ το, σπίρτο μου, χόρεψέ το γιατί σε θέλω λιγάκι. Από τη μία πλευρά και από την άλλη, και από μπροστά και επίσης από πίσω. Τώρα ναι, σε θέλω, μελαχρινή μου.

OS OFÍCIOS

Σε αυτό το τραγούδι, οι στίχοι περιγράφουν τα παραδοσιακά επαγγέλματα της αγροτικής κοινωνίας της Miranda.

Στίχοι (Mirandese): O ferreiro toca l fierro I l carpinteiro la madeira I l barbeiro la nabalha I l ferrador la ferradura

Μετάφραση (Ελληνικά): Ο σιδεράς χτυπά το σίδερο, ο ξυλουργός το ξύλο, ο κουρέας το ξυράφι και ο πεταλωτής το πέταλο.

Miranda do Douro

Η Miranda (πλήρες όνομα Miranda do Douro) είναι μια ιστορική πόλη και δήμος στη βορειοανατολική Πορτογαλία, στην περιοχή Trás-os-Montes, ακριβώς πάνω στα σύνορα με την Ισπανία.

Είναι ένας τόπος με μοναδική πολιτιστική ταυτότητα για τους εξής λόγους:

1. Η Γλώσσα (Mirandese) Είναι η πρωτεύουσα της "Terra de Miranda", όπου ομιλείται η Mirandese (lhéngua mirandesa). Πρόκειται για μια αρχαία γλώσσα που προέρχεται από τα Αστουρλεονέζικα και είναι η δεύτερη επίσημη γλώσσα της Πορτογαλίας.

2. Οι Pauliteiros de Miranda Είναι η έδρα των περίφημων Pauliteiros, των χορευτών που εκτελούν τον παραδοσιακό χορό με τα ξύλα (dança dos paus). Ο χορός αυτός έχει πολεμικές ρίζες και συνοδεύεται από τον ήχο της γκάιντας και των τυμπάνων.

3. Γεωγραφία και Ποταμός Δούρος Η πόλη είναι χτισμένη πάνω σε απόκρημνους βράχους που επιβλέπουν τον ποταμό Δούρο (Douro). Ο ποταμός σε εκείνο το σημείο αποτελεί το φυσικό σύνορο μεταξύ Πορτογαλίας και Ισπανίας και είναι γνωστός για τα εντυπωσιακά «διεθνή φαράγγια» του.

4. Γαστρονομία Η περιοχή είναι διάσημη για την Posta Mirandesa, ένα συγκεκριμένο είδος ψητού μοσχαρίσιου κρέατος από την τοπική ράτσα βοοειδών (Raça Mirandesa), που θεωρείται από τα καλύτερα στην Πορτογαλία.

5. Θρησκευτική Κληρονομιά Στην πόλη δεσπόζει ο Καθεδρικός Ναός (Sé de Miranda do Douro), όπου φυλάσσεται το άγαλμα του Menino Jesus da Cartolinha (Το Θείο Βρέφος με το ημίψηλο καπέλο), μια μοναδική φιγούρα που αποτελεί σύμβολο της τοπικής λατρείας και παράδοσης.

Εν ολίγοις, η Μιράντα είναι το «πολιτιστικό νησί» της Πορτογαλίας, ένας τόπος που κατάφερε να διατηρήσει τις δικές του παραδόσεις, τη δική του γλώσσα και έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο ζωής λόγω της γεωγραφικής του απομόνωσης.

Η ΓΛΩΣΣΑ

Η Mirandese (lhéngua mirandesa) είναι μια συναρπαστική γλώσσα που ομιλείται σε μια μικρή περιοχή της βορειοανατολικής Πορτογαλίας, γνωστή ως Terra de Miranda. Παρά το γεγονός ότι η Πορτογαλία θεωρείται συχνά γλωσσικά ομοιογενής, το Mirandese αποτελεί τη μοναδική άλλη επίσημη γλώσσα της χώρας από το 1999.

Ακολουθούν μερικά βασικά στοιχεία που συνθέτουν την ταυτότητά της:

Ιστορική και Γλωσσολογική Προέλευση

• Ρίζες: Δεν πρόκειται για διάλεκτο των Πορτογαλικών. Προέρχεται απευθείας από τα Αστουρλεονέζικα (Astur-Leonese), μια ομάδα γλωσσών που αναπτύχθηκε στο αρχαίο Βασίλειο της Λεόν.

• Επιβίωση: Κατάφερε να επιβιώσει για αιώνες ως προφορική γλώσσα σε απομονωμένες αγροτικές κοινότητες, μακριά από τα αστικά κέντρα και την άμεση επιρροή της Λισαβόνας.

Χαρακτηριστικά

• Φωνολογία: Διατηρεί πολλά αρχαϊκά στοιχεία της Λατινικής που χάθηκαν στα Πορτογαλικά ή στα Ισπανικά.

• Γραφή: Αν και έχει δική του ορθογραφία, οπτικά μπορεί να θυμίζει ένα μείγμα παλαιών Πορτογαλικών και Ισπανικών.

• Παράδειγμα:

  • Mirandese: "Buonos dies!" (Καλημέρα)

  • Πορτογαλικά: "Bons dias!"

  • Ισπανικά: "¡Buenos días!"

Η Κατάσταση Σήμερα

• Ομιλητές: Υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 8.000 έως 15.000 άτομα που τη μιλούν, κυρίως στον δήμο Miranda do Douro.

• Εκπαίδευση: Διδάσκεται προαιρετικά στα σχολεία της περιοχής, διασφαλίζοντας ότι οι νεότερες γενιές διατηρούν την επαφή με την κληρονομιά τους.

• Πολιτισμός: Η γλώσσα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τοπικά έθιμα, όπως οι χοροί των "Pauliteiros de Miranda" (χορευτές με ραβδιά).