Το ποίημα «Ουλαλούμ» περιλαμβάνεται στη συλλογή Εαυτούληδες (1950) του Γιάννη Σκαρίμπα και αποτελεί ένα από τα πιο υποβλητικά δείγματα της ιδιόρρυθμης, σχεδόν ανατρεπτικής γραφής του Χαλκιδαίου δημιουργού. Ο τίτλος, μια άμεση αναφορά στο ομώνυμο ποίημα του Edgar Allan Poe («Ulalume», 1847), δεν λειτουργεί ως απλή αντιγραφή, αλλά ως ένα μουσικό και ατμοσφαιρικό δάνειο. Στον σύγχρονο αναγνώστη, η λέξη ηχεί σχεδόν ταυτόσημα με το «αλαλούμ», περιγράφοντας ιδανικά μια κατάσταση γενικευμένης σύγχυσης και εσωτερικής αποδιοργάνωσης.
Η Προσμονή και η Μεταφυσική της Κάμαρας
Στις πρώτες στροφές, ο ποιητής στήνει ένα σκηνικό απόλυτης ηρεμίας («δεν έπνεε όξω ανάσα»), όπου η προσμονή της «Κυράς» παίρνει διαστάσεις σωματικής αγωνίας. Η ψυχή που «φλετράει» (φτερουγίζει) και το μάτι που «σπαρά» (σπαρταράει) σαν ψάρι, προδίδουν μια ένταση που ξεπερνά τα όρια του φυσικού. Ο Σκαρίμπας προετοιμάζει τον χώρο του —στρώνει το κάθισμα, στολίζει με αγριομέντα— δημιουργώντας μια τελετουργία υποδοχής για μια ύπαρξη που έρχεται «από τα νερά και από τα δάση».
Η Τρέλα ως Καταφύγιο
Ο ποιητής δεν αγνοεί την κρίση του κόσμου· αντίθετα, την ενσωματώνει στο ποίημα. Οι «άλλοι» τον αποκαλούν τρελό, θεωρώντας πως η αγαπημένη του μορφή έχει γίνει πια «καπνός και σύγνεφα θαμπά». Εδώ αναδεικνύεται η σύγκρουση ανάμεσα στην ψυχρή λογική και την ποιητική παραίσθηση. Για τον Σκαρίμπα, η «Κυρά» είναι παρούσα ακριβώς επειδή την επικαλείται η δική του μοναχικότητα.
Ο Διπλασιασμός: Ο Εαυτός ως Άλλος
Η κορύφωση του ποιήματος κρύβεται στο εύρημα του διπλασιασμού. Όταν η προσμονή διαψεύδεται και η μορφή δεν εμφανίζεται, ο ποιητής βγαίνει στον δρόμο. Εκεί συνειδητοποιεί πως η «Κυρά» δεν είναι μια εξωτερική οντότητα, αλλά το ίδιο του το είδωλο:
«...μα σκούνταφτες (όπου εσκούνταφτα) χρυσή / κι εσύ με μένα.»
Τα βήματα ακούγονται διπλά, η αγαπημένη σκοντάφτει εκεί που σκοντάφτει ο ίδιος. Αυτή η ταύτιση υποδηλώνει μια αγάπη τόσο απόλυτη που καταργεί τα όρια ανάμεσα στο «εγώ» και το «εσύ». Ο ποιητής, «στραβός» μέσα στα νερά της νύχτας, δεν είναι μόνος· συνοδεύεται από την ίδια του την οπτασία, σε μια συγκλονιστική συνάντηση με τον εαυτό του.
Γλωσσάρι για τον Αναγνώστη
Φλετράει: Φτερουγίζει από αγωνία.
Σπαρά: Σπαρταράει (όπως το ψάρι έξω από το νερό).
Συγυρνώ: Τακτοποιώ, ετοιμάζω.
Στολνώ: Στολίζω.
Το «Ουλαλούμ» παραμένει ένα διαχρονικό αριστούργημα που ισορροπεί ανάμεσα στον τρόμο της μοναξιάς και τη λύτρωση της φαντασίας, θυμίζοντάς μας πως συχνά, αυτό που ψάχνουμε απεγνωσμένα «έξω», είναι ήδη μέσα μας και ακολουθεί τα βήματά μας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.