Η συνάντηση του ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ με τη σκέψη του ΦΡΙΝΤΡΙΧ ΝΙΤΣΕ δεν υπήρξε μια απλή φιλολογική επιρροή, αλλά ένας οντολογικός σεισμός που αναδιαμόρφωσε το τοπίο της νεοελληνικής γραμματείας. Στο Παρίσι των αρχών του 20ού αιώνα, ο νεαρός τότε Καζαντζάκης ανακάλυψε στον Γερμανό φιλόσοφο τον «μεγάλο πρόγονο» που θα του έδινε το σφυρί για να σπάσει τα δεσμά των
παραδοσιακών ηθικών αξιών και να αναζητήσει μια νέα, ηρωική πνευματικότητα. Η κεντρική ιδέα του Νίτσε για τον Υπεράνθρωπο μεταστοιχειώνεται στο έργο του Καζαντζάκη στην έννοια της «Ανήφορας». Για τον Κρητικό στοχαστή, ο άνθρωπος δεν είναι ένας ολοκληρωμένος προορισμός, αλλά μια γέφυρα, ένα μεταίχμιο ανάμεσα στο κτήνος και το πνεύμα. Αυτή η διαρκής μετουσίωση της σάρκας σε πνοή αποτελεί τον πυρήνα ηρώων όπως ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ και ο ΧΡΙΣΤΟΣ. Στον «Τελευταίο Πειρασμό», ο Ιησούς δεν είναι ένας ατάραχος Θεός, αλλά ένας νιτσεϊκός αγωνιστής που παλεύει με τις ανθρώπινες αδυναμίες του για να επιτύχει την αυτοϋπέρβαση. Ο Σταυρός δεν είναι σύμβολο παθητικότητας, αλλά η τελική νίκη της θέλησης πάνω στη βιολογική ασφάλεια. Παράλληλα, ο Καζαντζάκης υιοθετεί τη νιτσεϊκή διάκριση ανάμεσα στο Διονυσιακό και το Απολλώνιο στοιχείο. Στον «Βίο και την Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά», ο Ζορμπάς ενσαρκώνει την ορμή της ζωής, τον χορό και την έκσταση —τον Διόνυσο που γελά μπροστά στην καταστροφή. Αντίθετα, ο «συγγραφέας» εκπροσωπεί την απολλώνια ανάγκη για τάξη και λόγο. Η σύγκρουση αυτών των δύο δυνάμεων μέσα στην ανθρώπινη ψυχή είναι που γεννά την αληθινή τραγωδία, αλλά και την αληθινή λύτρωση. Το απόσταγμα αυτής της σχέσης συμπυκνώνεται στην «Ασκητική» και στην περιβόητη «Κρητική Ματιά». Είναι η εφαρμογή του νιτσεϊκού Amor Fati: η ικανότητα να κοιτάζεις την άβυσσο του θανάτου χωρίς μεταφυσικές παρηγοριές, χωρίς την ανάγκη για παράδεισο ή τον φόβο της κόλασης. Όταν ο Καζαντζάκης δηλώνει «Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβούμαι τίποτα», δεν κηρύττει τον μηδενισμό, αλλά την απόλυτη ελευθερία. Η ελπίδα θεωρείται δεσμός που μας κρατά αιχμάλωτους στο μέλλον, ενώ η απουσία της μας απελευθερώνει στο «τώρα», επιτρέποντάς μας να δράσουμε ηρωικά μέσα σε ένα σύμπαν χωρίς προδιαγεγραμμένο σκοπό. Στην επική «Οδύσεια» των 33.333 στίχων, ο Οδυσσέας γίνεται ο απόλυτος νιτσεϊκός ταξιδευτής. Αρνείται την Ιθάκη, αρνείται τους θεούς και καίει τις γέφυρες με το παρελθόν. Πεθαίνει στους πάγους του Νοτίου Πόλου, γελαστός και πλήρης, έχοντας μετατρέψει την ύπαρξή του σε μια πράξη δημιουργικής καταστροφής. Αυτό είναι το κοινό όραμα των δύο ανδρών: ένας άνθρωπος που δεν ζητά σωτηρία από κανέναν Θεό, αλλά γίνεται ο ίδιος ο σωτήρας του Θεού, δίνοντας νόημα στο χάος μέσα από τον αδιάκοπο, ανήφορο αγώνα του.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.