ΤΟ ΘΗΡΙΟ ΕΝΤΟΣ: ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΔΙΧΑΣΜΟΥ (1)

Η ανθρώπινη ψυχή ανέκαθεν αποτελούσε ένα πεδίο μάχης ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, τη λογική και το ένστικτο. Αυτή η οντολογική σύγκρουση παίρνει σάρκα και οστά μέσα από δύο εμβληματικά έργα: το τραγούδι «Η ΤΙΓΡΗ» του ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗ και το διήγημα «Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ

ΣΚΟΤΩΣΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ» του ΕΝΤΓΚΑΡ ΑΛΑΝ ΠΟΕ. Παρά τις διαφορές στην καταγωγή και το ύφος τους, τα δύο κείμενα συγκλίνουν στην παραδοχή πως ο μεγαλύτερος εχθρός του ανθρώπου δεν είναι εξωτερικός, αλλά μια ενσάρκωση των δικών του καταπιεσμένων παθών.

Στο έργο του ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗ, ο εσωτερικός δαίμονας παίρνει τη μορφή μιας «τίγρης άγριας και λιμασμένης». Εδώ, η σχέση του υποκειμένου με το θηρίο είναι μια σχέση οδυνηρής αλληλεξάρτησης. Η τίγρη «έχει τα δόντια στην καρδιά και τα νύχια στο μυαλό», υποδηλώνοντας ότι ο πόνος και η πνευματική αναστάτωση είναι αναπόδραστα στοιχεία της ύπαρξης. Ωστόσο, στον κόσμο του ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗ, αυτή η αγριότητα είναι και η γενεσιουργός αιτία της τέχνης· ο ήρωας πολεμά για χάρη της τίγρης και της τραγουδά «τον πιο βαρύ καημό». Υπάρχει μια προσπάθεια συμφιλίωσης, ένας «τρελός χορός» και μια προσωρινή εκεχειρία μέσα στη μέθη, όπου οι δύο εαυτοί πέφτουν «σχεδόν αγαπημένοι» να κοιμηθούν.

Αντίθετα, ο ΕΝΤΓΚΑΡ ΑΛΑΝ ΠΟΕ προσεγγίζει τον διχασμό μέσα από το πρίσμα του Γοτθικού Ρομαντισμού και της ψυχολογικής αποσύνθεσης. Στο διήγημά του, ο ήρωας επιχειρεί να απομονώσει το «κακό» του ένστικτο χρησιμοποιώντας τα εργαλεία της εποχής —τον καθρέφτη, τον φακό και τον μαγνήτη— μόνο και μόνο για να βρεθεί αντιμέτωπος με ένα αποκρουστικό φάντασμα που αποτελεί πιστό του είδωλο. Για τον ΠΟΕ, ο διαχωρισμός αυτός είναι μια «ύβρις» που οδηγεί αναπόφευκτα στην καταστροφή. Το φάντασμα δεν είναι ένας σύντροφος στο τραγούδι, αλλά ένας σιωπηλός διώκτης που γελά σαρκαστικά και τελικά στραγγαλίζει τον δημιουργό του. Η ασφυξία του νεκρού συμβολίζει το βάρος μιας συνείδησης που δεν άντεξε να δει το πρόσωπο του τέρατος που έκρυβε μέσα της.

Η βασική διαφορά έγκειται στη στάση των ηρώων απέναντι στο «άλλο». Ο ήρωας του ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗ αποδέχεται τη μοίρα του, φοράει την «προβιά» της τίγρης για να αντέξει τις κρύες βραδιές και αναγνωρίζει πως το θηρίο είναι αυτό που τον σπρώχνει να περάσει όρη και λαγκάδια. Η τίγρη είναι η κινητήριος δύναμη της ζωής του, όσο επικίνδυνη κι αν είναι. Για τον ήρωα του ΠΟΕ, ο «άλλος» είναι μια πηγή απόλυτου τρόμου και νοσηρής δίψας για το άγνωστο, η οποία καταλήγει σε έναν οντολογικό φόνο: σκοτώνοντας το φάντασμα, σκοτώνει αναγκαστικά και τον εαυτό του.

Συμπερασματικά, και τα δύο έργα λειτουργούν ως προφητικές ανατομίες της ανθρώπινης ψυχής που προηγήθηκαν της σύγχρονης ψυχανάλυσης. Είτε πρόκειται για την τίγρη που παραμονεύει στη σιωπή πριν τη μπόρα, είτε για το φάντασμα που διεκδικεί το αίμα του ξενιστή του, η αλήθεια παραμένει κοινή: ο άνθρωπος είναι μια σύνθετη οντότητα που περιλαμβάνει το θείο και το κτηνώδες. Η άρνηση αυτής της διττής φύσης οδηγεί στον θάνατο, ενώ η αποδοχή της —όσο επώδυνη κι αν είναι— αποτελεί τη μοναδική οδό προς την αυτογνωσία.