LA LLORONA (1): Η ΑΙΩΝΙΑ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΘΡΗΝΟΥ ΣΤΗ ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ

Ο θρύλος της LA LLORONA (Λα Γιορόνα), της «Κλαίουσας Γυναίκας», δεν είναι απλώς μια ιστορία τρόμου που διηγούνται οι γονείς στα παιδιά τους για να τα κρατήσουν μακριά από τα ποτάμια τη νύχτα. Είναι ένα από τα πιο ισχυρά πολιτισμικά αρχέτυπα της αμερικανικής ηπείρου, ένας μύθος που επιβιώνει για περισσότερους από πέντε αιώνες και έχει εξαπλωθεί σε δεκάδες λαούς, παίρνοντας σε κάθε περιοχή μια διαφορετική, αλλά εξίσου σπαρακτική μορφή.

ΜΙΑ ΦΙΓΟΥΡΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΣΥΝΟΡΑ

Αν και το Μεξικό θεωρείται η «πατρίδα» του θρύλου, η φιγούρα της Γιορόνα συναντάται με εντυπωσιακή συχνότητα σε ολόκληρη την Κεντρική και Νότια Αμερική, αλλά και στις νοτιοδυτικές πολιτείες των ΗΠΑ:

• ΣΤΟ ΜΕΞΙΚΟ: Είναι η κλασική γυναίκα με τα λευκά που περιπλανιέται στα κανάλια της

  Σοτσιμίλκο και στις όχθες των ποταμών, φωνάζοντας για τα παιδιά που η ίδια έπνιξε σε μια στιγμή παραφροσύνης.

• ΣΤΗ ΓΟΥΑΤΕΜΑΛΑ: Εκεί ο θρύλος θέλει τη Γιορόνα να εμφανίζεται κυρίως κοντά σε πηγές νερού και δημόσιες βρύσες, θεωρώντας την προστάτιδα ή φάντασμα των εγκαταλελειμμένων γυναικών.

• ΣΤΗΝ ΚΟΛΟΜΒΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ: Είναι γνωστή ως «La Sayona». Εμφανίζεται σε άπιστους άνδρες ως μια πανέμορφη γυναίκα, η οποία όμως μεταμορφώνεται σε σκελετό με γαμψά νύχια τη στιγμή που εκείνοι προσπαθούν να την πλησιάσουν.

• ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΜΑ: Την ονομάζουν «La Tulivieja» και η μορφή της είναι ακόμα πιο τρομακτική, με παραμορφωμένα πόδια και φτερά, αναζητώντας αιώνια το βρέφος που της στέρησε η θεία δίκη.

ΤΑ ΚΟΙΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΘΡΥΛΟΥ

Παρά τις τοπικές διαφορές, υπάρχουν ορισμένα στοιχεία που παραμένουν αμετάβλητα σε κάθε αφήγηση:

1. ΤΟ ΛΕΥΚΟ ΦΟΡΕΜΑ: Μια φιγούρα ντυμένη στα λευκά, συχνά με πέπλο, που συμβολίζει τόσο την αγνότητα που χάθηκε όσο και το σάβανο του θανάτου.

2. ΤΟ ΝΕΡΟ: Η Γιορόνα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το υγρό στοιχείο. Ποτάμια, λίμνες, πηγάδια ή κανάλια είναι ο τόπος του εγκλήματος και της αιώνιας τιμωρίας της.

3. Η ΚΡΑΥΓΗ: Το χαρακτηριστικό «¡Ay, mis hijos!» (Αλίμονο, τα παιδιά μου!) είναι ο ήχος που προαναγγέλλει την εμφάνισή της και προκαλεί παράλυση σε όποιον τον ακούσει.

4. Η ΜΕΤΑΜΕΣΟΝΥΚΤΙΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗ: Εμφανίζεται πάντα μετά τα μεσάνυχτα, όταν τα όρια μεταξύ του κόσμου των ζωντανών και των νεκρών γίνονται δυσδιάκριτα.

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

Για τους λαούς της Λατινικής Αμερικής, η LA LLORONA αντιπροσωπεύει τις βαθύτερες ενοχές και τους φόβους της ανθρώπινης φύσης. Είναι το σύμβολο της μητρότητας που απέτυχε, της προδοσίας που οδήγησε στην τρέλα και της αιώνιας μετάνοιας που δεν βρίσκει συγχώρεση. Ταυτόχρονα, λειτουργεί ως μια ηθική προειδοποίηση ενάντια στην απιστία και την εγκατάλειψη της οικογένειας.

ΟΙ ΡΙΖΕΣ: Η ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΩΝ ΑΖΝΤΕΚΩΝ

Τώρα που είδαμε τη γενική εικόνα, ας πάμε πίσω στον χρόνο, εκεί που γεννήθηκε η ιδέα της Κλαίουσας Γυναίκας. Για να καταλάβουμε τη Γιορόνα, πρέπει να ξεχάσουμε για λίγο την «αμαρτωλή γυναίκα» του χριστιανισμού και να δούμε τη ΘΕΑ των Αζτέκων.

Η ΘΕΑ CIHUACÓATL ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΤΡΙΝΟ ΜΑΧΑΙΡΙ

Στην αρχαία Τενοτστιτλάν, η CIHUACÓATL (Η Γυναίκα Φίδι) ήταν μια θεότητα που προκαλούσε δέος και τρόμο. Δεν ήταν μια κοινή θνητή, αλλά μια δύναμη της φύσης.

• Η ΠΡΩΤΗ ΜΗΤΕΡΑ: Οι Αζτέκοι πίστευαν ότι αυτή δημιούργησε την ανθρωπότητα τρίβοντας οστά νεκρών από προηγούμενους κόσμους. Έτσι, κάθε άνθρωπος ήταν «παιδί» της.

• ΤΟ ΛΙΚΝΟ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: Η πιο ανατριχιαστική περιγραφή της θεάς αναφέρει ότι εμφανιζόταν στην αγορά κουβαλώντας μια κούνια. Όταν οι γυναίκες του χωριού πλησίαζαν για να δουν το μωρό, η θεά εξαφανιζόταν, αφήνοντας πίσω της ένα TECPATL (μαχαίρι θυσίας) τυλιγμένο σε σπάργανα. Αυτό ήταν ένα σημάδι ότι οι θεοί απαιτούσαν αίμα.

ΟΙ ΚΡΑΥΓΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

Όπως αναφέραμε στον «Έκτο Οιωνό», οι κραυγές της θεάς το 1509 δεν ήταν τυχαίες. Οι Αζτέκοι πίστευαν ότι η CIHUACÓATL προαισθανόταν τον ερχομό των Ισπανών και τον αφανισμό των παιδιών της.

«Περπατούσε πάνω στα νερά της λίμνης Τεξκόκο, εκεί που σήμερα βρίσκεται η Πόλη του Μεξικού, και ο θρήνος της ήταν τόσο δυνατός που οι πολεμιστές Αζτέκοι, που δεν φοβούνταν τον θάνατο στη μάχη, έπεφταν στα γόνατα και κάλυπταν τα αυτιά τους.»

Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑ ΣΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ

Με την έλευση των Ισπανών, η ιστορία άλλαξε για να εξυπηρετήσει τη νέα θρησκεία. Η θεά που έκλαιγε για τον λαό της «υποβιβάστηκε» σε μια γυναίκα που έκλαιγε για το προσωπικό της έγκλημα. Το λευκό φόρεμα της θεάς παρέμεινε, αλλά η σημασία του άλλαξε: από σύμβολο θεϊκής παρουσίας έγινε σύμβολο μια στοιχειωμένης ψυχής που δεν βρίσκει ανάπαυση.

ΠΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ;

Η ΘΕΪΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ: Η ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ

Η CIHUACÓATL (γνωστή και ως Quilaztli) ήταν η προστάτιδα των μαιών και των χώρων όπου γινόταν ο τοκετός. Η δύναμή της ήταν τρομακτική:

• Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ: Βοήθησε τον θεό Κετζαλκόατλ να φτιάξει το σημερινό ανθρώπινο γένος, αλέθοντας τα οστά των νεκρών από προηγούμενες εποχές και αναμειγνύοντάς τα με αίμα.

• Η ΡΙΖΑ ΤΟΥ ΘΡΗΝΟΥ: Είναι η μητέρα του θεού Μισκόατλ, τον οποίο εγκατέλειψε σε ένα σταυροδρόμι. Η παράδοση λέει ότι επιστρέφει συχνά εκεί για να κλάψει για τον χαμένο γιο της, αλλά αντί για το παιδί, βρίσκει πάντα ένα μαχαίρι θυσίας. Αυτή είναι η πιο καθαρή ιστορική ρίζα της "Κλαίουσας Γυναίκας".

• Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΛΕΜΙΣΤΗΣ: Αν και μερικές φορές εμφανίζεται νέα, συνήθως απεικονίζεται ως μια άγρια γριά με πρόσωπο σκελετού, κρατώντας ασπίδα και δόρατα. Για τους Αζτέκους, η γέννα ήταν μια μορφή πολέμου. Οι γυναίκες που πέθαιναν στη γέννα τιμούνταν ως πεσόντες πολεμιστές και τα πνεύματά τους (Cihuateteo) στοίχειωναν τα σταυροδρόμια τη νύχτα, κλέβοντας παιδιά.

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ: Ο ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑΡΧΙΑ

Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι το όνομα CIHUACÓATL ήταν και ο επίσημος τίτλος του δεύτερου πιο ισχυρού ανθρώπου στην αυτοκρατορία των Αζτέκων:

• Ο ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ: Ενώ ο Αυτοκράτορας (Tlatoani) ασχολούνταν με τις εξωτερικές υποθέσεις και τον πόλεμο, ο αξιωματούχος με τον τίτλο "Cihuacoatl" ήταν ο διαχειριστής των εσωτερικών θεμάτων και ο κύριος σύμβουλός του.

• Η ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ: Ο άνδρας που κατείχε αυτόν τον τίτλο θεωρούνταν ο "θηλυκός" συμπρωταγωνιστής στη διοίκηση. Μαζί, ο Tlatoani και ο Cihuacoatl αντιπροσώπευαν το αρσενικό και το θηλυκό ιδεώδες, μια ισορροπία απαραίτητη για τη σωστή διακυβέρνηση.

• ΔΙΑΣΗΜΟΙ ΗΓΕΤΕΣ: Ο πιο γνωστός που κατείχε αυτόν τον τίτλο ήταν ο Tlacaelel, ο οποίος υπηρέτησε υπό τέσσερις διαφορετικούς αυτοκράτορες και ήταν ο "εγκέφαλος" πίσω από τη δόξα της Tenochtitlan.