JOHN RUSKIN (1819–1900)

Ο JOHN RUSKIN (1819–1900) υπήρξε ο κορυφαίος Άγγλος κριτικός τέχνης της βικτοριανής εποχής, αλλά και ένας βαθυστόχαστος κοινωνικός στοχαστής, ζωγράφος και φιλάνθρωπος. Η επιρροή του ήταν τόσο ευρεία που διαμόρφωσε την αισθητική και την κοινωνική σκέψη από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι και την αυγή του μοντερνισμού.

Η Ζωή και το Έργο του

Ο Ruskin γεννήθηκε στο Λονδίνο σε μια πλούσια οικογένεια και ανατράφηκε με αυστηρές αρχές και βαθιά γνώση της Βίβλου, κάτι που επηρέασε το σχεδόν προφητικό ύφος της γραφής του.Κριτική Τέχνης: Έγινε διάσημος με το έργο του "MODERN PAINTERS" (Σύγχρονοι Ζωγράφοι), όπου υπερασπίστηκε παθιασμένα το έργο του J.M.W. Turner, υποστηρίζοντας ότι η τέχνη πρέπει να είναι "πιστή στη φύση".

• Αρχιτεκτονική: Στα έργα του "THE SEVEN LAMPS OF ARCHITECTURE" και "THE STONES OF VENICE", συνέδεσε την αρχιτεκτονική με την ηθική. Υπήρξε ο κύριος υποστηρικτής του Γοτθικού Ρυθμού, θεωρώντας τον ως την πιο "ειλικρινή" μορφή έκφρασης.

• Κοινωνική Μεταρρύθμιση: Στο κλασικό πλέον "UNTO THIS LAST", άσκησε δριμεία κριτική στον άκρατο καπιταλισμό και τη βιομηχανική επανάσταση, δίνοντας έμφαση στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τη χειροτεχνία.

Βασικές Ιδέες και Επιρροή

Ο Ruskin πίστευε ότι η τέχνη, η φύση και η κοινωνία είναι αλληλένδετες. Αν μια κοινωνία είναι ηθικά διεφθαρμένη, η τέχνη της θα είναι αναπόφευκτα κακή.

1. Η Σημασία της Λεπτομέρειας: Προέτρεπε τους καλλιτέχνες να παρατηρούν τη φύση με θρησκευτική ευλάβεια. Αυτό επηρέασε άμεσα την Αδελφότητα των Προραφαηλιτών.

2. Arts and Crafts Movement: Οι ιδέες του για τη σημασία της χειρωνακτικής εργασίας ενέπνευσαν τον William Morris και τη δημιουργία του κινήματος Arts and Crafts.

3. Παγκόσμια Εμβέλεια: Οι κοινωνικές του θεωρίες επηρέασαν προσωπικότητες όπως ο Mahatma Gandhi, ο οποίος δήλωσε ότι το έργο του Ruskin άλλαξε τη ζωή του, αλλά και την ίδρυση του Εργατικού Κόμματος στη Βρετανία.

"Δεν υπάρχει πλούτος παρά μόνο η ζωή." (There is no wealth but life) — JOHN RUSKIN, Unto This Last.

Ο Ruskin και η Βενετία

Η σχέση του με τη Βενετία ήταν καθοριστική. Μέσα από τα σχέδια και τα κείμενά του, προσπάθησε να διασώσει την ομορφιά της πόλης από την παρακμή και τις άστοχες αναπαλαιώσεις, εισάγοντας ουσιαστικά τις πρώτες έννοιες της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς.

UNTO THIS LAST

Το "UNTO THIS LAST" (1860) θεωρείται το πιο αμφιλεγόμενο αλλά και το πιο επιδραστικό έργο του JOHN RUSKIN. Παρόλο που ξεκίνησε την καριέρα του ως κριτικός τέχνης, με αυτό το βιβλίο μεταμορφώθηκε σε έναν ριζοσπάστη κοινωνικό αναμορφωτή, προκαλώντας τέτοια θύελλα αντιδράσεων που η αρχική του δημοσίευση σε περιοδικό διακόπηκε βίαια λόγω των διαμαρτυριών των αναγνωστών.

Η Κεντρική Ιδέα: Η Ηθική της Οικονομίας

Ο RUSKIN επιτέθηκε στις βάσεις της κλασικής πολιτικής οικονομίας (του Adam Smith και του John Stuart Mill), την οποία αποκαλούσε «τη σκοτεινή επιστήμη».

• Αντίθεση στον «Οικονομικό Άνθρωπο»: Απέρριψε την ιδέα ότι οι άνθρωποι κινούνται μόνο από το ατομικό συμφέρον. Υποστήριξε ότι η οικονομία δεν μπορεί να διαχωριστεί από την κοινωνική ηθική και την ανθρώπινη στοργή.

• Ορισμός του Πλούτου: Η πιο διάσημη φράση του βιβλίου είναι: «ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΛΟΥΤΟΣ ΠΑΡΑ ΜΟΝΟ Η ΖΩΗ» (There is no wealth but life). Πλούτος δεν είναι η συσσώρευση χρημάτων, αλλά οι άνθρωποι που είναι υγιείς, ευγενείς και ευτυχισμένοι.

• Κοινωνική Δικαιοσύνη: Πρότεινε καινοτόμες για την εποχή ιδέες, όπως:

  • Τον κατώτατο μισθό για όλους.

  • Την κρατική εκπαίδευση.

  • Τη στήριξη των ηλικιωμένων και των ανέργων.

Ο Τίτλος και η Σημασία του

Ο τίτλος προέρχεται από την Παραβολή των Εργατών του Αμπελώνα στην Καινή Διαθήκη (Κατά Ματθαίον), όπου ο ιδιοκτήτης πληρώνει τον ίδιο μισθό σε εκείνους που δούλεψαν όλη μέρα και σε εκείνον που ήρθε τελευταίος, λέγοντας:

«Θέλω δὲ τούτῳ τῷ ἐσχάτῳ δοῦναι ὡς καὶ σοί» — "I WILL GIVE UNTO THIS LAST EVEN AS UNTO THEE".

Με αυτό, ο RUSKIN ήθελε να δείξει ότι η κοινωνία έχει ηθική υποχρέωση να εξασφαλίζει την επιβίωση ακόμα και των πιο αδύναμων μελών της.

Η Παγκόσμια Επιρροή του

Αν και οι σύγχρονοί του στη Βικτοριανή Αγγλία τον χλεύασαν ως ουτοπιστή, το έργο αυτό άλλαξε την ιστορία:

1. MAHATMA GANDHI: Διάβασε το βιβλίο κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού με τρένο στη Νότια Αφρική το 1904. Όπως έγραψε στην αυτοβιογραφία του, το βιβλίο τον «αιχμαλώτισε» και τον οδήγησε να αλλάξει ολόκληρη τη ζωή του, ιδρύοντας κοινότητες βασισμένες στη χειρωνακτική εργασία και την ισότητα.

2. Βρετανικό Εργατικό Κόμμα: Σε μια δημοσκόπηση μεταξύ των πρώτων βουλευτών του κόμματος το 1906, το "UNTO THIS LAST" αναφέρθηκε ως το βιβλίο που τους επηρέασε περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο (ακόμη και από το Κεφάλαιο του Μαρξ).

Τα 4 Δοκίμια του Βιβλίου

Δοκίμιο	Θέμα
I. The Roots of Honour	Η ηθική ευθύνη των εργοδοτών και η ανάγκη για σταθερούς μισθούς.
II. The Veins of Wealth	Πώς ο πραγματικός πλούτος μιας χώρας φαίνεται από την ευημερία των πολιτών της.
III. Qui Judicatis Terram	Η σημασία της δικαιοσύνης στη διανομή των αγαθών.
IV. Ad Valorem	Ο ορισμός της αξίας, της χρησιμότητας και της κατανάλωσης.

 ARTS AND CRAFTS

Η σύνδεση του JOHN RUSKIN με το κίνημα ARTS AND CRAFTS (Τέχνες και Χειροτεχνία) είναι η πρακτική εφαρμογή των θεωριών του "UNTO THIS LAST". Ο Ruskin πίστευε ότι η βιομηχανική επανάσταση είχε μετατρέψει τον εργάτη σε «εξάρτημα μηχανής», στερώντας του τη χαρά της δημιουργίας.Η Φιλοσοφία: Η Χαρά στην ΕργασίαΟ RUSKIN υποστήριξε μια επαναστατική ιδέα για την εποχή: Η ποιότητα ενός αντικειμένου εξαρτάται από την ελευθερία και την ευτυχία του ανθρώπου που το έφτιαξε.Κατά της Μαζικής Παραγωγής: Πίστευε ότι τα τυποποιημένα, φθηνά αντικείμενα των εργοστασίων στερούνταν «ψυχής».Η Ατέλεια ως Αρετή: Στο κεφάλαιο "The Nature of Gothic" (Η Φύση του Γοτθικού), εξήγησε ότι οι μικρές ατέλειες στη χειροποίητη εργασία είναι σημάδι ανθρώπινης ζωής και ελευθερίας, σε αντίθεση με την παγερή τελειότητα της μηχανής.Ενότητα Σχεδιαστή και Τεχνίτη: Θεωρούσε καταστροφικό τον διαχωρισμό του «σκεπτόμενου» (σχεδιαστή) από τον «εργαζόμενο» (τεχνίτη).WILLIAM MORRIS: Ο Μαθητής που Έκανε την Ιδέα ΠράξηΑν ο RUSKIN ήταν ο προφήτης, ο WILLIAM MORRIS ήταν ο απόστολος. Διαβάζοντας τον Ruskin στην Οξφόρδη, ο Morris αποφάσισε να αφιερώσει τη ζωή του στην αναβίωση της χειροτεχνίας.Ίδρυση της "The Firm": Ο Morris ίδρυσε μια εταιρεία που παρήγαγε τα πάντα στο χέρι: ταπετσαρίες, έπιπλα, υφάσματα και βιτρό.Ηθική Κατανάλωση: Το σύνθημά τους ήταν: «Μην έχετε τίποτα στο σπίτι σας που να μην το θεωρείτε χρήσιμο ή να μην πιστεύετε ότι είναι όμορφο».Guilds (Συντεχνίες): Εμπνευσμένοι από τις μεσαιωνικές συντεχνίες που εξυμνούσε ο Ruskin, οι καλλιτέχνες του κινήματος ίδρυσαν κοινότητες (όπως η Guild of Handicraft) όπου οι εργάτες είχαν λόγο στη διοίκηση και τα κέρδη.Οι 3 Πυλώνες του Κινήματος ARTS AND CRAFTSΠυλώναςΗ Θεωρία του RUSKINΗ Εφαρμογή στο ΚίνημαΥλικάΕιλικρίνεια στα υλικά (Truth to materials).Χρήση τοπικών υλικών, πέτρας και ξύλου χωρίς τεχνητές επικαλύψεις.ΤεχνικήΗ εργασία πρέπει να είναι απόλαυση.Εμφανείς συνδέσεις στα έπιπλα (π.χ. σφήνες) που δείχνουν πώς φτιάχτηκαν.ΚοινωνίαΟ πλούτος είναι η ζωή.Δημιουργία αντικειμένων που αντέχουν στον χρόνο, ενάντια στην κουλτούρα της σπατάλης.Η ΚληρονομιάΤο κίνημα αυτό δεν έμεινε στην Αγγλία. Επηρέασε το Art Nouveau στη Γαλλία, το Jugendstil στη Γερμανία και αργότερα τη σχολή BAUHAUS, η οποία, αν και αποδέχτηκε τη μηχανή, κράτησε την αρχή του Ruskin ότι ο σχεδιασμός πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι το κέρδος.Σημείωση: Ο JOHN RUSKIN ίδρυσε επίσης το GUILD OF ST GEORGE, μια κοινότητα που υπάρχει μέχρι σήμερα, με σκοπό να αποδείξει ότι η ζωή στην ύπαιθρο και η χειρωνακτική εργασία είναι ο μόνος δρόμος για μια υγιή κοινωνία.

Η υποστήριξη του JOHN RUSKIN προς την ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΡΟΡΑΦΑΗΛΙΤΩΝ (Pre-Raphaelite Brotherhood) ήταν η στιγμή που η κριτική τέχνης συνάντησε την επανάσταση. Όταν οι νεαροί ζωγράφοι δέχονταν σφοδρή επίθεση από τους κριτικούς της εποχής (συμπεριλαμβανομένου του Καρόλου Ντίκενς), ο Ruskin βγήκε μπροστά για να τους υπερασπιστεί.

Η Θεωρία: "Truth to Nature" (Πίστη στη Φύση)

Ο RUSKIN πίστευε ότι η τέχνη μετά την Αναγέννηση (μετά τον Ραφαήλ) είχε γίνει τυποποιημένη και ψεύτικη. Στο έργο του "MODERN PAINTERS", έδωσε το σύνθημα που έγινε το μανιφέστο των Προραφαηλιτών:

«Οι καλλιτέχνες πρέπει να πηγαίνουν στη Φύση με όλη την ταπεινότητα της καρδιάς τους... μη επιλέγοντας τίποτα και μη απορρίπτοντας τίποτα».

Η Σχέση με τον DANTE GABRIEL ROSSETTI

Ο ROSSETTI ήταν η πιο χαρισματική και θυελλώδης προσωπικότητα της ομάδας. Η σχέση τους ήταν μια έντονη συνεργασία δασκάλου και μαθητή, αλλά και προστάτη και προστατευόμενου.

• Η Οικονομική Στήριξη: Ο RUSKIN αγόραζε σχεδόν ό,τι ζωγράφιζε ο Rossetti, επιτρέποντάς του να δημιουργεί χωρίς το άγχος της επιβίωσης.

• Η Elizabeth Siddal: Ο Ruskin αναγνώρισε το ταλέντο της Siddal (μοντέλο και σύντροφος του Rossetti) και της παρείχε ετήσιο επίδομα για να μπορεί να ζωγραφίζει ελεύθερα, θεωρώντας την ιδιοφυΐα.

• Η Ρήξη: Ο αυταρχικός τρόπος του Ruskin ("κηδεμονία") και ο μποέμ χαρακτήρας του Rossetti οδήγησαν τελικά σε σύγκρουση. Ο Rossetti δεν άντεχε τις συνεχείς υποδείξεις του Ruskin για το πώς να διορθώνει τους πίνακές του.

---

Οι 3 Κύριοι Ζωγράφοι και ο RUSKIN

Καλλιτέχνης	Η Σχέση με τον Ruskin
JOHN EVERETT MILLAIS	Ο Ruskin τον αποθέωσε για την ακρίβεια στη φύση (π.χ. στον πίνακα Ophelia). Ωστόσο, η σχέση καταστράφηκε όταν η σύζυγος του Ruskin, Effie Gray, τον εγκατέλειψε για να παντρευτεί τον Millais.
DANTE GABRIEL ROSSETTI	Ο "αγαπημένος" του Ruskin. Τον ενέπνευσε να στραφεί προς τα μεσαιωνικά θέματα και τον Δάντη, αλλά συγκρούστηκαν λόγω των διαφορετικών προσωπικοτήτων τους.
WILLIAM HOLMAN HUNT	Ο πιο πιστός στις θρησκευτικές και ηθικές διδασκαλίες του Ruskin. Ταξίδεψε στους Αγίους Τόπους για να ζωγραφίσει βιβλικές σκηνές με απόλυτη ρεαλιστική ακρίβεια.

Η Αισθητική της Λεπτομέρειας

Χάρη στην επιρροή του JOHN RUSKIN, οι Προραφαηλίτες καθιέρωσαν ένα στυλ που χαρακτηριζόταν από:

1. Φωτεινά Χρώματα: Χρήση λευκής βάσης για να λάμπουν τα χρώματα σαν βιτρό.

2. Βοτανική Ακρίβεια: Κάθε λουλούδι και φύλλο στους πίνακες είναι αναγνωρίσιμο από βοτανολόγο.

3. Ηθικό Βάθος: Οι πίνακες δεν ήταν απλώς όμορφοι, αλλά έθεταν ερωτήματα για τη δικαιοσύνη, την πίστη και τον έρωτα.

Σημείωση: Παρά το σκάνδαλο με τη σύζυγό του και τον Millais, ο RUSKIN παρέμεινε έντιμος κριτικός. Συνέχισε να γράφει με θαυμασμό για το έργο του Millais, αποδεικνύοντας ότι έβαζε την Τέχνη πάνω από την προσωπική του πικρία.

Το Gemini είπε

ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΑ ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ ΤΟΥ JOHN RUSKIN

1. ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΛΟΥΤΟ

«Δεν υπάρχει πλούτος παρά μόνο η ζωή.» (There is no wealth but life.) — "UNTO THIS LAST" (1860)

2. ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ

«Για να είναι οι άνθρωποι ευτυχισμένοι στην εργασία τους, πρέπει να ισχύουν τρία πράγματα: Πρέπει να είναι κατάλληλοι γι' αυτήν, να μην εργάζονται υπερβολικά και να έχουν την αίσθηση της επιτυχίας σε αυτήν.» (In order that people may be happy in their work, these three things are needed: They must be fit for it. They must not do too much of it. And they must have a sense of success in it.) — "PRE-RAPHAELITISM" (1851)

3. ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΗΘΙΚΗ

«Η τέχνη οποιουδήποτε έθνους είναι η ακριβής έκφραση των κοινωνικών και πολιτικών αρετών του.» (The art of any country is the exponent of its social and political virtues.) — "LECTURES ON ART" (1870)

4. ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΗ

«Η φύση ζωγραφίζει για εμάς, μέρα με τη μέρα, εικόνες απέραντης ομορφιάς, αν έχουμε μόνο τα μάτια για να τις δούμε.» (Nature is painting for us, day after day, pictures of infinite beauty if only we have the eyes to see them.) — "MODERN PAINTERS" (1843-1860)

5. ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΜΝΗΜΗ

«Όταν χτίζουμε, ας σκεφτόμαστε ότι χτίζουμε για πάντα.» (When we build, let us think that we build for ever.) — "THE SEVEN LAMPS OF ARCHITECTURE" (1849)

6. ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

«Η εκπαίδευση δεν σημαίνει να μαθαίνεις στους ανθρώπους αυτά που δεν ξέρουν. Σημαίνει να τους μαθαίνεις να συμπεριφέρονται με τρόπο που δεν συμπεριφέρονται.» (Education does not mean teaching people to know what they do not know. It means teaching them to behave as they do not behave.) — "THE CROWN OF WILD OLIVE" (1866)