Η ΣΥΝΔΕΣΗ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΤΗΣ «ΠΙΚΡΟΘΑΛΑΣΣΑΣ»

Αμέτρητοι στοχαστές, ήδη από την εποχή του Αριστοτέλη, έχουν προσπαθήσει να απαντήσουν σε ένα παράδοξο: αν και δεν μας αρέσει να είμαστε λυπημένοι στην πραγματική ζωή, απολαμβάνουμε την τέχνη που μας κάνει να νιώθουμε έτσι. Κάποιοι υποστηρίζουν πως η μουσική προσφέρει μια κάθαρση των αρνητικών συναισθημάτων, ενώ άλλοι πιστεύουν πως το σώμα μας παράγει ορμόνες παρηγοριάς ως απόκριση στη θλίψη. Γεγονός παραμένει ότι το αίσθημα της λύπης είναι από τα πιο κυρίαρχα στην τέχνη και συχνά το επιδιώκουμε συνειδητά. Σύμφωνα με έρευνες, οι αντιδράσεις μας χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: τη βαθιά θλίψη, τη μελαγχολία και τη «γλυκιά θλίψη» (χαρμολύπη), ένα παρήγορο αίσθημα συμφιλίωσης. Ο Δρ. Κνόουμπ, καθηγητής Ψυχολογίας στο Γέιλ, προχωρά σε μια τολμηρή διαπίστωση: Η λυπητερή μουσική μάς αρέσει επειδή μας συνδέει με τη λύπη των άλλων. Μας επιστρέφει σε μια κατάσταση ενσυναίσθησης και ταύτισης με τα πιο βαθιά ανθρώπινα συναισθήματα, κάνοντάς μας να αισθανόμαστε λιγότερο μόνοι. Αυτή ακριβώς η ανάγκη για σύνδεση μέσα από τον πόνο βρίσκει την απόλυτη έκφρασή της στο τραγούδι των ΧΑΪΝΗΔΩΝ, «ΘΑΛΑΣΣΑ ΠΙΚΡΟΘΑΛΑΣΣΑ», σε στίχους του ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗ και μουσική του ΜΙΧΑΛΗ ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗ. Εγώ στα φύλλα της καρδιάς / κρύβω βαθιά τον πόνο στρέφω το βλέμμα μη με δουν / και σαν παιδί βουρκώνω. Θε μου πόσο παράξενοι / είν' οι δικοί μας τόποι θλιμμένα τα τραγούδια μας / και γελαστοί οι ανθρώποι. Στους στίχους αυτούς αποτυπώνεται η ουσία της «χαρμολύπης». Στους «δικούς μας τόπους», η λύπη δεν οδηγεί στην απομόνωση, αλλά γίνεται τραγούδι που μοιράζεται. Ο στίχος «θλιμμένα τα τραγούδια μας και γελαστοί οι ανθρώποι» είναι η απάντηση στο επιστημονικό ερώτημα: οι άνθρωποι παραμένουν γελαστοί ακριβώς επειδή έχουν τη μουσική για να μετουσιώνουν τη θλίψη τους σε κοινή εμπειρία. Η συναισθηματική έκφραση αποδεικνύεται πολύ πιο σημαντική από την τεχνική αρτιότητα, καθώς είναι αυτή που μας κάνει να νιώθουμε συνδεδεμένοι. Η «πικροθάλασσα» των Χαΐνηδων είναι ο προορισμός μιας λυτρωτικής επιστροφής. Κλείσε τα μάτια κι άσε με / θάλασσα να σε λέω τούτο το βράδυ που μπορεί / να 'ναι το τελευταίο. Όταν ο καλλιτέχνης τραγουδά για τον κρυμμένο πόνο που τον κάνει να «βουρκώνει σαν παιδί», σπάει το φράγμα της μοναξιάς του ακροατή. Όπως καταλήγει και ο Δρ. Κνόουμπ, η γλώσσα των συναισθημάτων είναι η πιο απλή και πρωτόγονη γλώσσα επικοινωνίας. Τελικά, ακούμε λυπητερή μουσική γιατί θέλουμε να νιώθουμε συνδεδεμένοι, αναζητώντας σε κάθε στίχο μια επιβεβαίωση πως, σε αυτόν τον παράξενο κόσμο, δεν είμαστε μόνοι.