Όταν η Σάτιρα Συνάντησε τις Λόγχες

Ερμούπολη 1890: Όταν η Σάτιρα Συνάντησε τις Λόγχες – Η Πολιτική «Έκρηξη» μιας Αποκριάς Η Ερμούπολη του 1890 δεν ήταν μια ήσυχη, τυπική επαρχιακή πόλη. Ήταν ένα ζωντανό αστικό κέντρο με βαθιά πολιτική συνείδηση, έντονη δημόσια ζωή και πολίτες που ήξεραν να γλεντούν — αλλά και να σατιρίζουν με χειρουργική ακρίβεια. Την Κυριακή των Αποκρεών του 1890 (2 Μαρτίου με το παλαιό ημερολόγιο), η πόλη έγινε το θέατρο ενός επεισοδίου που κατέγραψε με κάθε λεπτομέρεια η εφημερίδα «Ήλιος» (φ. 288, 15 Φεβρουαρίου 1890). Δεν ήταν απλώς ένα γλέντι· ήταν η στιγμή που η σάτιρα συγκρούστηκε με την κρατική καταστολή.Το «Κομιτάτο» και η Προσμονή της ΠόληςΌλα

ξεκίνησαν με τη σύσταση του «Κομιτάτου των Αποκρεών», μιας οργανωμένης επιτροπής που είχε προκηρύξει χρηματικά βραβεία για τις πιο ευφυείς μεταμφιέσεις. Παρά το τσουχτερό ψύχος και τη βροχή, το πλήθος είχε κατακλύσει την οδό Ερμού. Οι μεταμφιεσμένοι παρήλαυναν μπροστά από τον εξώστη της Λέσχης του κ. Γοζαδίνου, όπου η επιτροπή έκρινε τους συμμετέχοντες. Η ατμόσφαιρα ήταν ηλεκτρισμένη, μέχρι που εμφανίστηκε μια φιγούρα που έμελλε να μείνει στην ιστορία.Γεώργιος Λομβαρδάς: Ο «Πρωθυπουργός» της ΑποκριάςΟ Γεώργιος Λομβαρδάς, ένας καλλιεργημένος απόφοιτος Φιλολογίας, δεν επέλεξε μια τυχαία μεταμφίεση. Εμφανίστηκε ως Χαρίλαος Τρικούπης, αλλά η παρουσία του ήταν ένα αιχμηρό πολιτικό μανιφέστο:Το Φορτίο: Συνοδευόταν από έναν όνο (γαϊδούρι) που έφερε τις επιγραφές: «Μονοπώλια, φόροι καὶ πάλιν φόροι, δάνεια καὶ πάλιν δάνεια».Τα Έγγραφα: Στα χέρια κρατούσε δέσμες «Βασιλικών Χαρτών», ενώ οι τσέπες του ξεχείλιζαν από νομοσχέδια, συμβάσεις και «αντιοικονομικούς συνδυασμούς».Οι «76»: Το πιο καυστικό σημείο ήταν οι ψωραλέοι όνοι που τον ακολουθούσαν, χωρίς σαμάρια, με την επιγραφή: «Εἷς ἐκ τῶν 76» (αναφορά στους 76 κυβερνητικούς βουλευτές της εποχής).Το πλήθος ξέσπασε σε ζητωκραυγές. Ο Λομβαρδάς είχε ήδη κερδίσει το «βραβείο της ευφυΐας» στη συνείδηση του λαού, πριν καν αποφανθεί το Κομιτάτο.Η Επέμβαση της Μοιραρχίας και οι ΛόγχεςΗ διασκέδαση διακόπηκε βίαια όταν ο Διοικητής της Μοιραρχίας, συνοδευόμενος από ισχυρή αστυνομική δύναμη, επιχείρησε να σταματήσει την παρέλαση. Η εφημερίδα «Ήλιος» περιγράφει σκηνές έντασης: διατάχθηκαν λόγχες και οι στρατιώτες ετέθησαν σε ετοιμότητα απέναντι σε πολίτες που

γιόρταζαν.Παρά την παρέμβαση της Δικαστικής Αρχής (του ανακριτή κ. Αγγελόπουλου και του εισαγγελέα κ. Βελίνη) που παρακολουθούσαν από γειτονικό εξώστη, το κλίμα είχε χαλάσει. Ο Λομβαρδάς, με μια κίνηση γεμάτη ειρωνεία, δήλωσε ότι «διαλύει τη Βουλή του» και αποχώρησε, αρνούμενος να συνεχίσει υπό την απειλή των όπλων.Οι Συλλήψεις και το «Κυνήγι Μαγισσών»Τα γεγονότα πήραν πολιτική τροπή. «Άνθρωποι πονηροί» παρουσίασαν τη σάτιρα ως εξέγερση. Ο ανακριτής Αγγελόπουλος διέταξε τη σύλληψη πολιτών με την κατηγορία της υποκίνησης διαδήλωσης υπέρ της Αντιπολίτευσης. Οδηγήθηκαν στη Μοιραρχία και κρατήθηκαν προσωρινά, σε μια κίνηση που η κοινωνία της Ερμούπολης θεώρησε ως μέγιστη προσβολή, ειδικά ανήμερα της Αποκριάς.Το «Κομιτάτο του Λαού» και τα Επίσημα ΒραβείαΠαρόλο που η επίσημη διαδικασία βραβείων αμαυρώθηκε (ο Λομβαρδάς δεν πήρε το πρώτο βραβείο για τυπικούς λόγους, καθώς δεν πέρασε δεύτερη φορά από την επιτροπή), η πόλη είχε άλλη γνώμη. Τρεις ημέρες μετά, με αυθόρμητο έρανο, οι πολίτες συγκέντρωσαν ένα ποσό διπλάσιο από το επίσημο βραβείο (πάνω από 500 δραχμές) και το παρέδωσαν στον Λομβαρδά ως έμπρακτη αναγνώριση.Στα «επίσημα» χαρτιά του Κομιτάτου, τα βραβεία διαμορφώθηκαν ως εξής:ΒραβείοΘέμα ΜεταμφίεσηςΠοσό (Δραχμές)Α’Ἡ Πτώχευσις250Β’Ἡ Ἰνφλουέντζα (Γρίπη)150Γ’Ἡ Πολυτέλεια100--Ὁ Διογένης75--Ἡ πλύστρια / Ὁ προικοθήρας κ.α.50Τι μας Διδάσκει το 1890;Η ιστορία αυτή είναι ένας καθρέφτης της Ερμούπολης του 19ου αιώνα. Μας δείχνει μια πόλη:Οργανωμένη: Με επιτροπές, προγράμματα και θεσμούς.Πολιτικά Εγγράμματη: Που χρησιμοποιούσε τη σάτιρα για να ασκήσει κριτική στην οικονομική ασφυξία και τους φόρους.Ασυμβίβαστη: Που δεν φοβόταν να έρθει σε ρήξη με τους «ξενόφερτους» εκπροσώπους της κεντρικής εξουσίας.«Η σάτιρα της Αποκριάς δεν ήταν στάση (εξέγερση), αλλά έκφραση ελευθερίας», κατέληγε ο

δημοσιογράφος του «Ήλιου».Ακόμη και σήμερα, η μνήμη εκείνης της Αποκριάς παραμένει ζωντανή. Μας υπενθυμίζει ότι το γέλιο, όταν αγγίζει την εξουσία, παύει να είναι απλή διασκέδαση και γίνεται πράξη θάρρους. Η Ερμούπολη του 1890 τόλμησε να γελάσει δυνατά μπροστά στις λόγχες — και αυτό το γέλιο αντηχεί μέχρι σήμερα.Πηγή: Εφημερίδα «Ήλιος», φ. 288, 15 Φεβρουαρίου 1890.