ΕΡΜΟΥΠΟΛΗ (2)

Πέρα από τον Τρικούπη: Όταν η Ερμούπολη «δίκαζε» την επικαιρότητα στους δρόμους

Αν νομίζετε ότι το επεισόδιο του Λομβαρδά ήταν μια μεμονωμένη στιγμή, οι αρχειακές στήλες των εφημερίδων «Ερμής», «Πατρίς» και «Ήλιος» έχουν άλλη άποψη. Η Ερμούπολη του 19ου αιώνα χρησιμοποιούσε τις Απόκριες ως ένα ζωντανό κοινωνικό δίκτυο, όπου κάθε «ποστ» γινόταν με μεταμφίεση και κάθε «σχόλιο» με ζωντανή σάτιρα.

1. Η «Μάχη του Φωτός»: Σκοτάδι και Δημοτική Αρχή

Πριν ο ηλεκτρισμός αλλάξει τη νύχτα της πόλης, ο φωτισμός με πετρέλαιο ήταν το μόνιμο παράπονο των Συριανών. Μια χρονιά, μια ομάδα μεταμφιέστηκε σε «Σκιές του Δήμου», κρατώντας σπασμένα φανάρια και σβησμένες λάμπες, ακολουθώντας τους δημοτικούς συμβούλους στους δρόμους και φωνάζοντας ρυθμικά «Φως! Φως!». Ήταν μια διαμαρτυρία ντυμένη με γέλιο, που ανάγκασε τη δημοτική αρχή να

επισπεύσει τις παραγγελίες καυσίμων.

2. Οι «Τραπεζίτες» και ο Φαντάρος

Λίγο πριν το οικονομικό κραχ του 1893, οι δρόμοι γέμισαν από «Ευρωπαίους Δανειστές». Άνθρωποι με ψηλά καπέλα και τεράστιες κοιλιές (γεμάτες με κάλπικα νομίσματα) κυνηγούσαν έναν εξαθλιωμένο «Έλληνα φαντάρο» που προσπαθούσε να κρυφτεί πίσω από τις κολώνες του Δημαρχείου. Η εικόνα αυτή ήταν τόσο ωμή και αληθινή, που οι εφημερίδες έγραφαν πως «το γέλιο των πολιτών ήταν πικρό σαν το φαρμάκι».

3. Η Σάτιρα της «Υψηλής Κοινωνίας»

Η Ερμούπολη ήταν η πόλη της επίδειξης. Οι χοροί στις Λέσχες ήταν το γεγονός της χρονιάς. Όμως, η λαϊκή σάτιρα δεν χαριζόταν. Την επόμενη μέρα των μεγάλων χορών, εμφανίζονταν ομάδες ντυμένες ως «Ξεπεσμένες Αριστοκράτισσες» με κουρελιασμένα μεταξωτά και ψεύτικα κοσμήματα από τενεκέ, σατιρίζοντας την προσπάθεια της αστικής τάξης να δείξει πλούτο που συχνά δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα της κρίσης.

4. Η «Επανάσταση» των Φοιτητών

Οι Συριανοί φοιτητές που επέστρεφαν από το Παρίσι και την Αθήνα έφερναν μαζί τους τις πιο προοδευτικές (και ενίοτε προκλητικές) ιδέες. Μεταμφιέζονταν σε «Κοινωνιολόγους» —μια λέξη εντελώς εξωτική για την εποχή— και μοίραζαν προκηρύξεις που ζητούσαν την «κατάργηση του φόρου στο λουκούμι και το κονιάκ». Ήταν ο τρόπος της νεολαίας να δείξει ότι η Ερμούπολη δεν είναι απλώς ένα λιμάνι, αλλά ένα εργαστήριο νέων ιδεών.

Γιατί αυτή η σάτιρα είχε σημασία;

Σε μια εποχή χωρίς τηλεόραση ή internet, οι Απόκριες στην Ερμούπολη ήταν ο μόνος τρόπος για να ειπωθούν οι αλήθειες που «έκαιγαν».

• Η σάτιρα ήταν έλεγχος: Για τον Δήμαρχο, τον Μοίραρχο, τον Πρωθυπουργό.

• Η μεταμφίεση ήταν άσυλο: Πίσω από τη μάσκα, ο πολίτης μπορούσε να είναι ελεύθερος.

Αυτή η παράδοση της «θρασείας» και ευφυούς σάτιρας είναι που έκανε τη Σύρο να ξεχωρίζει. Δεν ήταν απλώς χορός και κομφετί· ήταν μια ετήσια διαδήλωση πολιτισμού και ελευθερίας.