Ο ΑΝΕΜΟΜΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΡΓΥΡΙΟΥ

Φωτογράφος: William James Stillman το 1869.

Το Ξύπνημα στον Λόφο

Ο ήλιος δεν είχε προβάλει ακόμα πίσω από τον Υμηττό, όταν ο μαστρο-Αργύρης ανέβαινε το μονοπάτι για τον λόφο του Αρδηττού. Το 1869, η Αθήνα ήταν μια πόλη που προσπαθούσε να βρει τα πατήματά της ανάμεσα στο ένδοξο παρελθόν και το άγνωστο μέλλον. Ο ανεμόμυλός του, χτισμένος με πέτρα και μεράκι, στεκόταν εκεί σαν άγρυπνος φρουρός, κοιτάζοντας κατάματα την Ακρόπολη.

«Σήμερα θα έχει βοριά», μουρμούρισε, βλέποντας τα σύννεφα να τρέχουν πάνω από τον Παρθενώνα. Άπλωσε τα πανιά στις αντένες του μύλου. Ήταν μια ιεροτελεστία που επαναλάμβανε χρόνια. Κάθε πανί που άνοιγε, ήταν μια υπόσχεση για αλεύρι στις γειτονιές που άρχιζαν να απλώνονται δειλά στα ριζά του ιερού βράχου.

Η Θέα του Χθες

Από το μικρό παραθύρι του μύλου, ο κόσμος φαινόταν διαφορετικός. Στα πόδια του λόφου, ο Ιλισός κυλούσε ακόμα ελεύθερος, με τις πλύστρες να πιάνουν δουλειά στις όχθες του. Πιο πέρα, οι Στύλοι του Ολυμπίου Διός στέκονταν μοναχικοί μέσα στην ερημιά, περιτριγυρισμένοι από χωράφια και κοπάδια που έβοσκαν ανάμεσα στα αρχαία μάρμαρα. Δεν υπήρχαν θόρυβοι από κάρα ή φωνές· μόνο το σφύριγμα του ανέμου ανάμεσα στις αντένες και ο ρυθμικός ήχος της μυλόπετρας που άλεθε το κριθάρι.

• «Κοίταξε, πατέρα», του έλεγε ο γιος του, δείχνοντας προς την πλευρά της Πλάκας. «Λένε πως θα φέρουν φωτισμό με αέριο στους δρόμους κάτω στην πόλη».

• «Ας φέρουν ό,τι θέλουν», απαντούσε ο Αργύρης. «Όσο φυσάει ο άνεμος και η Ακρόπολη στέκει εκεί ψηλά, ο δικός μας ο κόσμος δεν θα χαθεί».

• 
  
  

  
  

Το Τέλος μιας Εποχής

Καθώς το δειλινό έβαφε τον ουρανό με εκείνο το βαθύ πορτοκαλί που μόνο η Αττική γνωρίζει, ο μύλος του Αργυρίου έμοιαζε με καράβι που ταξίδευε σε μια θάλασσα από πέτρες και ιστορία. Ήταν η τελευταία γενιά των μυλωνάδων. Σύντομα, οι καπνοί από τα πρώτα εργοστάσια στον Πειραιά θα άρχιζαν να θολώνουν τον ορίζοντα και η ηρεμία του Μετς θα έδινε τη θέση της στον βρυχηθμό της νέας εποχής.

Όμως εκείνη τη στιγμή, το 1869, ο ανεμόμυλος ήταν ακόμα ο βασιλιάς του λόφου. Και ο μαστρο-Αργύρης, κλείνοντας την πόρτα του μύλου το βράδυ, ήξερε πως είχε προσφέρει στην πόλη του το πιο βασικό: το ψωμί της ημέρας, κάτω από το άγρυπνο βλέμμα των αιώνων.

ΟΙ ΑΝΕΜΟΜΥΛΟΙ ΣΤΑ ΠΑΝΤΡΕΜΕΝΑΔΙΚΑ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ (ΠΗΓΗ: “ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΝ ΠΑΛΙΑ”)

Η Ιστορική Ταυτότητα

• Ο Μύλος του Κυρ-Γεωργάκη Αργυρίου: Πρόκειται για τον ψηλό μύλο που δεσπόζει ως "κορώνα" στην κορυφή του λόφου στη φωτογραφία του 1869.

• Η Τοποθεσία: Η περιοχή "Παντρεμενάδικα" βρισκόταν κοντά στον λόφο του Αρδηττού και το Μετς.

• Ο Χαμένος Μύλος: Ο δεύτερος μύλος που αναφέρεται, κοντά στο γεφύρι της Αγίας Φωτεινής στον Ιλισό, είχε ήδη εξαφανιστεί την εποχή που έγραφε ο Δημητριάδης, καθιστώντας τη φωτογραφία του Stillman ακόμα πιο πολύτιμη.

Η Σημασία της Μαρτυρίας

Η περιγραφή του Δημητριάδη επιβεβαιώνει ότι ο μύλος δεν ήταν απλώς ένα γραφικό στοιχείο του τοπίου, αλλά ένας από τους κεντρικούς πνεύμονες της πόλης που "αλέθανε το στάρι της Αθήνας". Η φωτογραφία του 1869 αποτυπώνει την τελευταία περίοδο της δόξας του μύλου του Αργυρίου, πριν η περιοχή μεταμορφωθεί οριστικά   

Η εικόνα που  περιλαμβάνει και τους δύο μύλους (τον έναν στην κορυφή και τον άλλον χαμηλότερα προς το γεφύρι), όπως ακριβώς τους περιγράφει ο ακαδημαϊκός Δημητριάδης

Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΜΥΛΟΥ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ: GEMINI

Το Ταξίδι της Κίνησης

Η λειτουργία βασιζόταν στη μετατροπή της αιολικής ενέργειας σε περιστροφική κίνηση για το άλεσμα των καρπών:

1. Η Φτερωτή (Αντένες και Πανιά): Ο μυλωνάς άνοιγε τα τριγωνικά πανιά στις 8 ή 12 αντένες ανάλογα με την ένταση του ανέμου. Οι αντένες ήταν στερεωμένες στον "Άξονα", ένα τεράστιο οριζόντιο ξύλο στην κορυφή του μύλου.

2. Η Μεγάλη Ρόδα (Χτένι): Στο εσωτερικό άκρο του άξονα βρισκόταν μια μεγάλη οδοντωτή ρόδα. Τα δόντια της (χτένια) έδιναν κίνηση σε ένα κάθετο γρανάζι, το "Φανάρι".

3. Ο Βασιλικός (Κάθετος Άξονας): Το φανάρι περιέστρεφε έναν κάθετο άξονα που μετέφερε την κίνηση από την οροφή προς τα κάτω, εκεί όπου βρίσκονταν οι μυλόπετρες.

4. Το Άλεσμα: Στο κέντρο του μύλου υπήρχαν δύο μεγάλες κυκλικές πέτρες. Η κάτω ("Πασχάστρα") έμενε ακίνητη, ενώ η πάνω ("Πάνω Πέτρα") περιστρεφόταν. Ο καρπός έπεφτε από μια ξύλινη χοάνη ("Κοφινίδα") στο κενό ανάμεσα στις πέτρες και μετατρεπόταν σε αλεύρι.

Η Τέχνη του Προσανατολισμού

Επειδή ο άνεμος άλλαζε κατεύθυνση, ολόκληρη η ξύλινη οροφή (η "Τρούλα") μπορούσε να περιστραφεί 360 μοίρες. Ο μυλωνάς χρησιμοποιούσε έναν μεγάλο μοχλό, την "Τιμονιά", για να στρέψει τις φτερωτές προς τον άνεμο.

---

Το Εσωτερικό του Μύλου

Στο ισόγειο γινόταν η συγκέντρωση του αλευριού σε μεγάλα τσουβάλια, ενώ ο πρώτος όροφος ήταν ο χώρος της παραγωγής, γεμάτος με τη μυρωδιά του φρεσκοαλεσμένου σιταριού και τη λεπτή σκόνη ("πασπάλι") που κάλυπτε τα πάντα.