ΙΩΛΚΟΣ.

ΙΩΛΚΟΣ. Από τη Νεολιθική Θεσσαλία στους Μύθους των Αργοναυτών.

Ένα αρχαιολογικό και επιστημονικό ταξίδι στην απαρχή μιας παράδοσης.

Της Αικ.Γ.Δασκαλοπούλου

Η νεολιθική Θεσσαλία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κόμβους προϊστορικής παρουσίας στον ελλαδικό χώρο. Ο αρχαιολόγος Χίλλερ υπεστήριζε ότι μια φυλετική και πολιτισμική εξάπλωση ξεκινά από αυτήν ακριβώς την περιοχή, διατρέχει το Αιγαίο και κατευθύνεται προς τη Δύση.

Στο πλαίσιο αυτής της θεωρίας, οι νεολιθικοί οικισμοί της Θεσσαλίας, κυρίως το Διμήνι και το Σέσκλο, προσφέρουν καθοριστικά δεδομένα για την κατανόηση της κοινωνικής οργάνωσης, της αρχιτεκτονικής και των πρώιμων οικονομικών συστημάτων των προϊστορικών κοινοτήτων.

Το Διμήνι, μαζί με το Σέσκλο, αποτελούν από τις συστηματικότερα ανασκαμμένες θέσεις της νεολιθικής περιόδου. Τα ανασκαφικά ευρήματα δείχνουν οικισμούς με σαφώς διαρθρωμένη κοινωνική και πολεοδομική δομή, ενώ δεν έχουν λείψει και οι ερευνητικές προσεγγίσεις που συσχέτισαν την ευρύτερη περιοχή τους, με την Ομηρική Ιωλκό.

Μάλιστα, έχουν διατυπωθεί υποθέσεις ότι τα ανακαλυφθέντα μεγαροειδή κτίρια θα μπορούσαν να σχετίζονται με τα μυθικά ανάκτορα του Ιάσονος και των ανάκτων της εποχής, υποδηλώνοντας ίσως μια ιστορική βάση πίσω από τον γνωστό αργοναυτικό μύθο.

Στην ελληνική μυθολογική παράδοση, ο Κρηθέας, ο οποίος αναφέρεται από τον Όμηρο ως σύζυγος της Τυρούς και πατέρας του Αίσονος, του Φέρητα και του Αμυθάονος, θεωρείται ως ο ιδρυτής της Ιωλκού.

Η ταύτιση του ονόματος Κρηθεύς με τη μυκηναϊκή γραφή ke-re-te-u, όπως εντοπίζεται σε πέντε πινακίδες της Πύλου, ενισχύει την παρουσία θεσσαλικών στοιχείων στον μυκηναϊκό κόσμο.

Παράλληλα, η σύνδεση των Φαρών της Μεσσηνίας με τη Θεσσαλία, τόσο γλωσσικώς όσο και μυθολογιώς, υπογραμμίζει τις διαδρομές επικοινωνίας και πιθανών μετακινήσεων πληθυσμών.

Δεν είναι τυχαίον ότι οι κάτοικοι της Πύλου θεωρούντο απόγονοι ανθρώπων που προέρχοντο από την περιοχή της Ιωλκού, όπως και ότι από εκεί φυλές Αχαιών αποίκησαν την Κύπρο.

Η Ιωλκός δεν αποτελεί μόνον τόπο βασιλέων αλλά και κοιτίδα γενεαλογικών συνδέσεων που διατρέχουν τον μυθολογικό κορμό της Ελλάδος. Ο Αίσων, υιός του Κρηθέα και της Τυρούς, συνδέεται με την περιοχή της Αισωνίας, γειτονικής πόλεως της Ιωλκού. Ο υιός του, Ιάσων, θα εγίνετο ο θρυλικός αρχηγός της Αργοναυτικής εκστρατείας, ενός μύθου που συνδέει τη Θεσσαλία με τον ευρύτερο ελληνικό κόσμο.

Η Πολυμήδη ή Αλκιμήδη, θυγατέρα του Αυτολύκου και σύζυγος του Αίσονος, αποτελεί ακόμη μία γέφυρα μεταξύ των μεγάλων ηρώων της ελληνικής παραδόσεως.

Ως αδελφή της Αντίκλειας, μητέρας του Οδυσσέως, η γενεά του βασιλιά της Ιθάκης έχει θεσσαλικές ρίζες μέσω της Ιωλκού.

Το δραματικό τέλος της Πολυμήδης, η αυτοκτονία μετά τη δολοφονία του Αίσονος από τον Πελία, προσθέτει μία ανθρώπινη διάσταση στον μύθο, προβάλλοντας παράλληλα το βάρος της βασιλικής εξουσίας και της οικογενειακής τραγωδίας.

Η αρχαιολογική έρευνα και η μυθολογική παράδοση συνυφαίνονται στην περίπτωση της Ιωλκού.

Η νεολιθική Θεσσαλία, με επίκεντρο θέσεις όπως το Διμήνι και το Σέσκλο, προσφέρει το υλικό υπόβαθρο για την ερμηνεία της κοινωνικής εξέλιξης, ενώ η μυθολογία φωτίζει τις συμβολικές και πολιτισμικές διαστάσεις ενός τόπου που απετέλεσε σταθμό για την ανάπτυξη της ελληνικής ταυτότητος.

Η πιθανή σύγκλιση μύθου και ιστορίας στην περιοχή καθιστά την Ιωλκό όχι μόνον κοιτίδα των

Αργοναυτών, αλλά και έναν από τους πιο ελκυστικούς χώρους διερεύνησης της προϊστορικής Ελλάδος.

Βιβλιογραφία και πηγές:

1. Αρχαιολογική Εταιρεία, Νεολιθική Θεσσαλία: Ανασκαφές και Ερμηνείες, Αθήνα.

2. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Μυθολογία και Ιστορία της Προϊστορικής Ελλάδας, Ηράκλειο.

3. Εκδόσεις Ζήτη, Η Ιωλκός και οι Μυκηναϊκές Παραδόσεις, Θεσσαλονίκη.

4. Εκδόσεις Παπαζήση, Αργοναυτικά: Μύθος και Αρχαιολογία, Αθήνα.

Εικόνες:

Σέσκλο και Διμήνι