ΠΟΔΟΝΗΦΤΗΣ

Ο ΠΟΔΟΝΙΦΤΗΣ είναι ένα από τα ιστορικότερα ρέματα της Αττικής, ένας φυσικός αγωγός που για αιώνες διαμόρφωνε το τοπίο στα βορειοανατολικά προάστια της Αθήνας. Το όνομά του, μάλιστα, είναι ιδιαίτερα γλαφυρό: προέρχεται από το γεγονός ότι το νερό του ήταν τόσο λίγο και ρηχό σε ορισμένα σημεία, που επέτρεπε στους περαστικούς απλώς να «νίβουν» (να πλένουν) τα πόδια τους. Ας δούμε την πορεία του μέσα στον χρόνο και στον χώρο: ΑΠΟ ΠΟΥ ΠΗΓΑΖΕ; (ΟΙ ΠΗΓΕΣ) Ο Ποδονίφτης πηγάζει από τις νότιες πλαγιές του ΠΕΝΤΕΛΙΚΟΥ ΟΡΟΥΣ. Οι κύριοι κλάδοι του ξεκινούν από την περιοχή της Πεντέλης και των Βριλησσίων. Καθώς κατηφορίζει, ενισχύεται από τη γνωστή ΡΕΜΑΤΙΑ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ, η οποία αποτελεί τον κεντρικό του τροφοδότη. ΠΟΙΑ ΗΤΑΝ Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΚΑΙ ΠΟΥ ΚΑΤΕΛΗΓΕ; Στην αρχική του, φυσική μορφή, ο Ποδονίφτης διέσχιζε μια τεράστια έκταση: Ξεκινούσε από το ΧΑΛΑΝΔΡΙ (όπου είδαμε και τις φωτογραφίες του 1920). Περνούσε από τη ΦΙΛΟΘΕΗ και την ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ (Νέα Ιωνία). Διέσχιζε τη ΝΕΑ ΧΑΛΚΗΔΟΝΑ και τα ΠΑΤΗΣΙΑ. ΚΑΤΑΛΗΞΗ: Κατέληγε στον ΚΗΦΙΣΟ ΠΟΤΑΜΟ, όντας ένας από τους σημαντικότερους παραποτάμους του. Μαζί με τον Κηφισό, τα νερά του έφταναν τελικά στον Φαληρικό Όρμο. ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ; (Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ) Η εικόνα του Ποδονίφτη σήμερα είναι δραματικά διαφορετική από εκείνη του Χαράλαμπου Γκούβα: ΥΠΟΓΕΙΟΠΟΙΗΣΗ: Το μεγαλύτερο μέρος του ρέματος έχει μπαζωθεί ή εγκιβωτιστεί (έχει κλειστεί σε τσιμεντένιους αγωγούς) κάτω από δρόμους και πολυκατοικίες κατά τις δεκαετίες του '50, '60 και '70. ΑΝΟΙΧΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ: Σήμερα, ο Ποδονίφτης παραμένει «ζωντανός» και ορατός μόνο σε λίγα σημεία: Στη ΡΕΜΑΤΙΑ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ, όπου αποτελεί έναν προστατευμένο πνεύμονα πρασίνου. Σε ένα μικρό τμήμα στη ΦΙΛΟΘΕΗ. Σε ένα τμήμα περίπου 1,5 χιλιομέτρου στα σύνορα ΝΕΑΣ ΙΩΝΙΑΣ και ΝΕΑΣ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ (περιοχή Περισσού), το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως περιοχή ιδιαίτερου περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος. ΟΔΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ: Πολλές σύγχρονες οδοί έχουν κατασκευαστεί ακριβώς πάνω από την παλιά του κοίτη. Για παράδειγμα, η οδός που φέρει το όνομά του στη Νέα Χαλκηδόνα μαρτυρά την υπόγεια παρουσία του. ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ: Παρά την υπογειοποίηση, ο Ποδονίφτης παραμένει ενεργός υδρολογικά. Σε περιπτώσεις έντονων βροχοπτώσεων, το ρέμα «θυμάται» την παλιά του κοίτη, γεγονός που συχνά προκαλεί πλημμυρικά φαινόμενα στις περιοχές από όπου διέρχεται υπογείως. ΧΑΛΑΝΔΡΙ 1920: ΑΝΑΨΥΧΗ ΣΤΙΣ ΟΧΘΕΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΝΗΦΤΗ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ: ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΓΚΟΥΒΑΣ

Στην κορυφή αυτής της σπάνιας καρτ-ποστάλ, η λεζάντα «ΕΞΟΧΑΙ ΑΤΤΙΚΗΣ. ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΝ. Η

ΘΑΥΜΑΣΙΑ ΡΕΜΑΤΙΑ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ» δίνει το στίγμα μιας εποχής που το προάστιο αποτελούσε τον αγαπημένο προορισμό των Αθηναίων για τις κυριακάτικες εξορμήσεις τους. Η λήψη του ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥ ΓΚΟΥΒΑ αποτυπώνει με μοναδική δεξιοτεχνία την ατμόσφαιρα γαλήνης δίπλα στις όχθες του Ποδονίφτη.

ΤΟ ΣΚΗΝΙΚΟ ΤΗΣ ΡΕΜΑΤΙΑΣ

Το τοπίο είναι πλημμυρισμένο από το φως που φιλτράρεται μέσα από τις φυλλωσιές των πανύψηλων δέντρων. Οι σκιές που πέφτουν στο χωμάτινο έδαφος δημιουργούν ένα παιχνίδισμα φωτός, ενώ η πυκνή βλάστηση μαρτυρά την πλούσια φύση που χαρακτήριζε τότε την περιοχή. Τα δέντρα γέρνουν προς την πλευρά του ρέματος, δημιουργώντας μια φυσική στοά δροσιάς.

ΟΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΚΑΙ Η ΚΟΜΨΟΤΗΤΑ ΤΟΥ 1920

Στο δεξί μέρος της φωτογραφίας, κάτω από τη σκιά των δέντρων, έχει στηθεί ένα υπαίθριο σκηνικό αναψυχής που θυμίζει γαλλικό ιμπρεσιονιστικό πίνακα:

• Η Παρέα στο Τραπέζι: Μια παρέα αστών απολαμβάνει το γεύμα ή τον καφέ της σε τραπέζια στρωμένα με λευκά τραπεζομάντιλα.

• Η Ενδυμασία: Η κομψότητα είναι διάχυτη. Διακρίνουμε έναν κύριο με το κλασικό ψάθινο καπέλο (κανό) και ανοιχτόχρωμο κοστούμι, ενώ δίπλα του μια γυναίκα με λευκό φόρεμα και καπέλο της εποχής συμβολίζει την εκλεπτυσμένη έξοδο στην εξοχή.

• Η Διάταξη: Οι ξύλινες καρέκλες καφενείου είναι τοποθετημένες πάνω στο χώμα, αναδεικνύοντας την απλότητα και την άμεση επαφή με το περιβάλλον. Στο βάθος, διακρίνονται και άλλες φιγούρες, θαμώνες που αναζητούν την ηρεμία μακριά από τη σκόνη της πόλης.

ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Η φωτογραφία αυτή δεν είναι απλώς ένα τεκμήριο, αλλά μια υπενθύμιση της ιστορίας του Χαλανδρίου ως «εξοχής». Ο Ποδονίφτης, με τα τρεχούμενα νερά του, ήταν ο φυσικός πνεύμονας της περιοχής και το σημείο αναφοράς για την κοινωνική ζωή των αρχών του 20ού αιώνα.

Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ
Μια παρέα αστών στέκεται πάνω στην επιβλητική πέτρινη γέφυρα με τα περίτεχνα κάγκελα. Οι γέφυρες αυτές δεν ήταν απλώς περάσματα, αλλά σημεία κοινωνικής συνάντησης και παρατήρησης της φύσης. Πίσω τους διακρίνεται ένα κεραμοσκεπές κτίσμα, πιθανότατα κάποια από τις πρώτες εξοχικές κατοικίες ή ένα από τα περίφημα αναψυκτήρια που λειτουργούσαν κοντά στο ποτάμι1900.ΑΡΧΕΙΟ:ΕΛΙΑ

1900 ΕΛΙΑ

1900.ΑΡΧΕΙΟ:ΕΛΙΑ Η ΖΩΗ ΣΤΟ ΝΕΡΟ
Μια σειρά από πάπιες κολυμπά νωχελικά στα νερά του Ποδονίφτη, ενώ κάτοικοι της περιοχής παρακολουθούν από την όχθη. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει την οικολογική υγεία του ποταμού πριν από την τσιμεντοποίηση και την αστική πύκνωση. Το όνομα "Ποδονίφτης" (αυτός που νίβει τα πόδια) επιβεβαιώνεται από τη ρηχή και ήρεμη ροή του νερού, που επέτρεπε στους περιπατητές να πλησιάζουν με ασφάλεια μέχρι την κοίτη.

ΜΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΣΤΙΓΜΗ ΣΤΙΣ ΟΧΘΕΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΝΙΦΤΗ.1900.ΑΡΧΕΙΟ:ΕΛΙΑΜια πολυμελής αστική οικογένεια ποζάρει με φόντο την πέτρινη γέφυρα του Ποδονίφτη. Η ενδυμασία των μελών της—τα κομψά καπέλα των κυριών, η στρατιωτική στολή του νεαρού άνδρα και το ναυτικό κοστούμι του παιδιού—μαρτυρούν την κοινωνική τελετουργία της κυριακάτικης εξόδου στην εξοχή της τότε Αθήνας. Ο Ποδονίφτης, παραπόταμος του Κηφισού, αποτελούσε τότε έναν επίγειο παράδεισο με καθαρά νερά και πλούσια βλάστηση.

ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ΣΤΟ ΓΑΛΗΝΙΟ ΠΟΤΑΜΙ
Στις όχθες του ποταμού, κυρίες με μακριά και εντυπωσιακά καπέλα απολαμβάνουν τη δροσιά του τοπίου. Στο βάθος διακρίνεται μια μικρότερη τοξωτή γέφυρα, χαρακτηριστικό δείγμα της υποδομής της εποχής που συνέδεε τις τότε αραιοκατοικημένες περιοχές όπως τα Πατήσια και τη Νέα Φιλαδέλφεια. Η ηρεμία του νερού και το φυσικό ανάχωμα συνθέτουν μια εικόνα που σήμερα μοιάζει εντελώς ξένη προς το αστικό περιβάλλον1900.ΑΡΧΕΙΟ:ΕΛΙΑ