ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΩΝ ΧΑΝΙΩΝ: ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΤΟΥ 1829

ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ: FRIEDRICH MAXIMILIAN HESSEMER

Πριν από την εφεύρεση της φωτογραφίας, το βλέμμα των περιηγητών αποτυπωνόταν στο χαρτί με μολύβι και μελάνι. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1829, ο Γερμανός αρχιτέκτονας και συγγραφέας FRIEDRICH MAXIMILIAN HESSEMER βρέθηκε στα Χανιά και μας χάρισε μια σπάνια, λεπτομερή απεικόνιση του λιμανιού, σχεδιασμένη πιθανότατα από το κατάστρωμα του πλοίου του.

---

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

Το σκίτσο αποτελεί μια πολύτιμη μαρτυρία για την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της πόλης κατά τον 19ο αιώνα. Στο επίκεντρο δεσπόζει το Γιαλί Τζαμισί (το Τζαμί του Γιαλού), το οποίο εμφανίζεται με την αρχική του μορφή:

• Ο Τρούλος και ο Μιναρές: Διακρίνεται καθαρά ο κεντρικός τρούλος με τους μικρότερους παράπλευρους, καθώς και ο υψηλός μιναρές που υπήρχε τότε, δίνοντας το στίγμα της οθωμανικής περιόδου.

• Η Επαφή με τη Θάλασσα: Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι εκείνη την εποχή το κύμα έφτανε σχεδόν μέχρι τους τοίχους του τζαμιού, πριν από τις μεταγενέστερες επιχωματώσεις και τη διαμόρφωση της σημερινής προβλήτας.

• Το Αστικό Μέτωπο: Δεξιά και αριστερά του ναού, ο HESSEMER σχεδίασε με ακρίβεια τα κτίρια του λιμανιού, με τις καμάρες, τα σαχνισιά (προεξοχές) και τα ξύλινα μπαλκόνια τους, που αντικατοπτρίζουν το μείγμα βενετσιάνικων και ανατολίτικων στοιχείων.

• 
  

• 
  

• Το Φόντο: Στο βάθος, οι κορυφές των Λευκών Ο
  ρέων υψώνονται επιβλητικά, προσφέροντας το χαρακτηριστικό φυσικό πλαίσιο των Χανίων.

  Το το Γιαλί Τζαμισί (Τζαμί του Γιαλού) έχει μια πολύ πλούσια ιστορία, καθώς είναι το παλαιότερο μουσουλμανικό οικοδόμημα στην Κρήτη.

  Ακολουθούν τα βασικά ιστορικά στοιχεία για το μνημείο:

  1. Ίδρυση και Ονομασία

  • Χρονολογία: Χτίστηκε το δεύτερο μισό του 17ου αιώνα (περίπου το 1645-1649), αμέσως μετά την κατάληψη των Χανίων από τους Οθωμανούς.

  • Ονομασία: "Γιαλί Τζαμισί" σημαίνει "Τζαμί του Γιαλού" (θαλάσσιο τζαμί). Ήταν επίσης γνωστό ως Τζαμί του Κιουτσούκ Χασάν, προς τιμήν του πρώτου φρουράρχου των Χανίων, Κιουτσούκ Χασάν Πασά.

  2. Αρχιτεκτονικά Χαρακτηριστικά

  • Ο Τρούλος: Το κύριο χαρακτηριστικό του είναι ο μεγάλος ημισφαιρικός τρούλος, ο οποίος στηρίζεται σε τέσσερα πέτρινα τόξα.

  • Οι Μικροί Τρούλοι: Στη δυτική και βόρεια πλευρά περιβάλλεται από στοά με επτά μικρούς τρούλους.

  • Ο Μιναρές: Όπως είδαμε και στο σκίτσο του HESSEMER από το 1829, το τζαμί διέθετε μιναρέ, ο οποίος όμως κατεδαφίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα (περίπου το 1920-1923).

  • Το Περιβάλλον: Στην πίσω πλευρά υπήρχε αυλή με φοίνικες και τάφους πασάδων, ενώ το κτίριο βρισκόταν στη θέση όπου παλαιότερα υπήρχε βενετσιάνικος ναός (πιθανώς του Αγίου Νικολάου).

  3. Η Μεταγενέστερη Χρήση

  Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών και την αποχώρηση των Μουσουλμάνων από την Κρήτη, το κτίριο έπαψε να λειτουργεί ως θρησκευτικός χώρος και χρησιμοποιήθηκε με διάφορους τρόπους:

  • Υπήρξε έδρα του Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων.

  • Χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη, ως γραφείο πληροφοριών του ΕΟΤ και ως χώρος εκθέσεων.

  • Σήμερα αποτελεί έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους χώρους πολιτιστικών εκδηλώσεων και εκθέσεων στο Ενετικό Λιμάνι.

  Το τζαμί παραμένει το μοναδικό από τα πολλά που υπήρχαν στην πόλη το οποίο διασώζεται σε τόσο καλή κατάσταση ακριβώς πάνω στο μέτωπο του λιμανιού. έχει μια πολύ πλούσια ιστορία, καθώς είναι το παλαιότερο μουσουλμανικό οικοδόμημα στην Κρήτη.

  
  
  

  Ακολουθούν τα βασικά ιστορικά στοιχεία για το μνημείο:

  1. Ίδρυση και Ονομασία

  • Χρονολογία: Χτίστηκε το δεύτερο μισό του 17ου αιώνα (περίπου το 1645-1649), αμέσως μετά την κατάληψη των Χανίων από τους Οθωμανούς.

  • Ονομασία: "Γιαλί Τζαμισί" σημαίνει "Τζαμί του Γιαλού" (θαλάσσιο τζαμί). Ήταν επίσης γνωστό ως Τζαμί του Κιουτσούκ Χασάν, προς τιμήν του πρώτου φρουράρχου των Χανίων, Κιουτσούκ Χασάν Πασά.

  • 
    
    

    
    

  2. Αρχιτεκτονικά Χαρακτηριστικά

  • Ο Τρούλος: Το κύριο χαρακτηριστικό του είναι ο μεγάλος ημισφαιρικός τρούλος, ο οποίος στηρίζεται σε τέσσερα πέτρινα τόξα.

  • Οι Μικροί Τρούλοι: Στη δυτική και βόρεια πλευρά περιβάλλεται από στοά με επτά μικρούς τρούλους.

  • Ο Μιναρές: Όπως είδαμε και στο σκίτσο του HESSEMER από το 1829, το τζαμί διέθετε μιναρέ, ο οποίος όμως κατεδαφίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα (περίπου το 1920-1923).

  • Το Περιβάλλον: Στην πίσω πλευρά υπήρχε αυλή με φοίνικες και τάφους πασάδων, ενώ το κτίριο βρισκόταν στη θέση όπου παλαιότερα υπήρχε βενετσιάνικος ναός (πιθανώς του Αγίου Νικολάου).

  3. Η Μεταγενέστερη Χρήση

  Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών και την αποχώρηση των Μουσουλμάνων από την Κρήτη, το κτίριο έπαψε να λειτουργεί ως θρησκευτικός χώρος και χρησιμοποιήθηκε με διάφορους τρόπους:

  • Υπήρξε έδρα του Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων.

  • Χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη, ως γραφείο πληροφοριών του ΕΟΤ και ως χώρος εκθέσεων.

  • Σήμερα αποτελεί έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους χώρους πολιτιστικών εκδηλώσεων και εκθέσεων στο Ενετικό Λιμάνι.

  Το τζαμί παραμένει το μοναδικό από τα πολλά που υπήρχαν στην πόλη το οποίο διασώζεται σε τόσο καλή κατάσταση ακριβώς πάνω στο μέτωπο του λιμανιού.

• 

  Ο FRIEDRICH MAXIMILIAN HESSEMER

  
  

  
  

• Ο FRIEDRICH MAXIMILIAN HESSEMER (1800–1860) ήταν μια σπουδαία προσωπικότητα του 19ου αιώνα, ένας Γερμανός αρχιτέκτονας, συγγραφέας και δεινός σχεδιαστής, το έργο του οποίου αποτελεί σήμερα πολύτιμη πηγή για την ιστορία της Κρήτης και της ανατολικής Μεσογείου.

  Ακολουθούν τα βασικά στοιχεία για τη ζωή και τη σχέση του με τα Χανιά:

  1. Ποιος ήταν ο HESSEMER

  • Ιδιότητα: Καθηγητής Αρχιτεκτονικής στο Ινστιτούτο Städel της Φρανκφούρτης.

  • Η Φιλοσοφία του: Ανήκε στο ρεύμα του κλασικισμού, αλλά έδειξε τεράστιο ενδιαφέρον για την ισλαμική αρχιτεκτονική και την τοπική παράδοση των περιοχών που επισκέφθηκε.

  2. Το Ταξίδι στην Ανατολή (1827–1831)

  • Ο HESSEMER πραγματοποίησε ένα μεγάλο ταξίδι στην Αίγυπτο, την Παλαιστίνη και την Ελλάδα.

  • Η επίσκεψη στα Χανιά: Έφτασε στα Χανιά τον Σεπτέμβριο του 1829. Όπως σωστά παρατηρήσατε, τα σκίτσα του (συμπεριλαμβανομένου αυτού που μοιραστήκατε με ημερομηνία 8 Σεπτεμβρίου 1829) έγιναν πιθανότατα από το κατάστρωμα του πλοίου, καθώς τότε οι ταξιδιώτες συχνά δεν αποβιβάζονταν αμέσως λόγω καραντίνας ή γραφειοκρατίας.

  3. Το Έργο του: "Arabische Bauverzierungen"

  • Μετά την επιστροφή του στη Γερμανία, εξέδωσε το μνημειώδες έργο του "Αραβικά Αρχιτεκτονικά Κοσμήματα" (Arabische Bauverzierungen), το οποίο περιλαμβάνει έγχρωμες λιθογραφίες βασισμένες στα σκίτσα του.

  • Τα σχέδιά του θεωρούνται από τα πιο ακριβή της εποχής του. Δεν ήταν απλά ένας ζωγράφος, αλλά ένας αρχιτέκτονας που μετρούσε τις αναλογίες με το μάτι, γι' αυτό και το σκίτσο του Γιαλί Τζαμισί που είδαμε είναι τόσο πιστό στην πραγματικότητα.

  4. Η Σημασία των Σκίτσων του για τα Χανιά

  • Ιστορικό Τεκμήριο: Τα σκίτσα του είναι από τις ελάχιστες "οπτικές μαρτυρίες" των Χανίων πριν από τη μεγάλη οικιστική αλλαγή του τέλους του 19ου αιώνα.

  • Λεπτομέρεια: Κατέγραψε στοιχεία που αργότερα χάθηκαν, όπως ο μιναρές του Γιαλί Τζαμισί, οι παλιοί μόλοι και η ακριβής μορφή των σπιτιών πάνω στο κύμα (εκεί που σήμερα είναι η πλατεία).