Η γέννηση του κινηματογράφου

 

Η γέννηση του κινηματογράφου δεν ήταν η ανακάλυψη ενός μόνο ανθρώπου, αλλά το αποτέλεσμα μιας παγκόσμιας «εμμονής» του 19ου αιώνα: της ανάγκης του ανθρώπου να νικήσει τον χρόνο και να αναπαραστήσει την κίνηση.

Όλα ξεκίνησαν μέσα από τρία παράλληλα μονοπάτια που ενώθηκαν στο τέλος του 1800:

1. Η Ψευδαίσθηση της Κίνησης (Τα Παιχνίδια)

Πριν από τις κάμερες, υπήρχαν οπτικά παιχνίδια που βασίζονταν στο φαινόμενο του μεταμεταμεσονύκτιου ειδώλου (τη σύντομη διατήρηση μιας εικόνας στον αμφιβληστροειδή).

• Το Ζωοτρόπιο και το Φενακιστοσκόπιο: Κύλινδροι ή δίσκοι με διαδοχικά σχέδια που, όταν περιστρέφονταν γρήγορα, έδιναν την αίσθηση ότι η εικόνα κουνιέται. Ήταν η πρώτη φορά που το ανθρώπινο μάτι «ξεγελάστηκε» από τη στατικότητα.

2. Η Φωτογραφία (Η Αποτύπωση)

Για να υπάρξει κινηματογράφος, έπρεπε πρώτα να εφευρεθεί η φωτογραφία.

• Αρχικά, οι εκθέσεις χρειάζονταν ώρες. Όταν όμως η τεχνολογία επέτρεψε τις λήψεις σε κλάσματα του δευτερολέπτου, άνοιξε ο δρόμος.

• EADWEARD MUYBRIDGE (1878): Ο άνθρωπος αυτός έλυσε ένα στοίχημα για το αν ένα άλογο που τρέχει έχει και τα τέσσερα πόδια στον αέρα. Τοποθέτησε 24 φωτογραφικές μηχανές στη σειρά και το αποτέλεσμα ήταν η πρώτη «ανάλυση» της κίνησης σε καρέ.

  
  
  

3. Το Φιλμ και ο Μηχανισμός

Το τελευταίο κομμάτι του παζλ ήταν το μέσο καταγραφής.

• GEORGE EASTMAN: Δημιούργησε το εύκαμπτο σελιλόιντ (φιλμ), αντικαθιστώντας τις βαριές γυάλινες πλάκες.

• THOMAS EDISON: Ο βοηθός του, W.K.L. Dickson, δημιούργησε το Κινητοσκόπιο. Ήταν ένα κουτί όπου ένας θεατής τη φορά έβλεπε μια ταινία από μια τρύπα. Ήταν μια μοναχική εμπειρία.

Η Κατακλείδα: Οι Αδελφοί LUMIÈRE

Το «όλο αυτό» πήρε τη μορφή που ξέρουμε σήμερα όταν οι αδελφοί LUMIÈRE συνδύασαν όλα τα παραπάνω σε μία συσκευή: τον Κινηματογράφο.

Η δική τους καινοτομία ήταν η προβολή στον τοίχο. Μετέτρεψαν το σινεμά από ατομική παρακολούθηση (Edison) σε συλλογική εμπειρία. Η στιγμή που έσβησαν τα φώτα στο «Grand Café» ήταν η στιγμή που η ανθρωπότητα άρχισε να ονειρεύεται ομαδικά μπροστά από ένα λευκό πανί.

Ξεκίνησε λοιπόν ως ένα επιστημονικό πείραμα για τη μελέτη της κίνησης και κατέληξε να γίνει η πιο ισχυρή μορφή τέχνης και προπαγάνδας στον κόσμο.Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ: ΑΠΟ ΤΟ

ΠΕΙΡΑΜΑ ΣΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Η ιστορία του κινηματογράφου δεν είναι η ιστορία μιας στιγμιαίας ανακάλυψης, αλλά η κατάληξη μιας μακράς ανθρώπινης εμμονής: της ανάγκης να δαμαστεί η ροή του χρόνου και να αποτυπωθεί η κίνηση της ζωής. Από τις σκιές στις σπηλιές των προϊστορικών ανθρώπων μέχρι τα οπτικά παιχνίδια του 19ου αιώνα, η ανθρωπότητα αναζητούσε πάντα τον τρόπο να κάνει την εικόνα να «αναπνεύσει». Το κείμενο που ακολουθεί αναλύει την πορεία από τις πρώτες πειραματικές λήψεις έως την καθιέρωση του κινηματογράφου ως παγκόσμιο φαινόμενο.

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ

Πριν οι αδελφοί LUMIÈRE καταπλήξουν το Παρίσι, μια σειρά από εφευρέτες και οραματιστές είχαν θέσει τις βάσεις. Η βάση όλων ήταν η βιολογική ιδιότητα του ανθρώπινου οφθαλμού, γνωστή ως «μεταμεταμεσονύκτιο είδωλο» ή «εμμονή της όρασης». Η διαπίστωση δηλαδή ότι ο εγκέφαλος διατηρεί μια εικόνα για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου αφού αυτή εξαφανιστεί, επιτρέποντας σε μια σειρά από στατικές εικόνες να «ρέουν» ως ενιαία κίνηση.

Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, οπτικά όργανα όπως το Ζωοτρόπιο και το Πραξινοσκόπιο πρόσφεραν σύντομα δευτερόλεπτα κίνησης μέσα από περιστρεφόμενους κυλίνδρους. Ωστόσο, η πραγματική επανάσταση ήρθε με τη φωτογραφία. Ο EADWEARD MUYBRIDGE, το 1878, χρησιμοποίησε μια σειρά από φωτογραφικές μηχανές για να αποδείξει τον καλπασμό ενός αλόγου, δημιουργώντας ουσιαστικά την πρώτη ανάλυση της κίνησης σε καρέ.

ROUNDHAY GARDEN SCENE: ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΙΧΝΟΣ

Ενώ πολλοί πειραματίζονταν, ο LOUIS LE PRINCE κατάφερε κάτι μοναδικό το 1888 στο Λιντς της Αγγλίας. Με μια κάμερα δικής του επινόησης, κατέγραψε την ταινία ROUNDHAY GARDEN SCENE. Πρόκειται για μια λήψη μόλις δύο δευτερολέπτων που απεικονίζει μέλη της οικογένειάς του να περπατούν στον κήπο τους.

Αυτό το φιλμ αποτελεί το «αρχέγονο κύτταρο» του κινηματογράφου. Παρόλο που ο LE PRINCE δεν πρόλαβε να παρουσιάσει την εφεύρεσή του στο ευρύ κοινό λόγω της μυστηριώδους εξαφάνισής του το 1890, η ιστορική έρευνα τον αναγνωρίζει πλέον ως τον άνθρωπο που πέτυχε την πρώτη πραγματική κινηματογραφική καταγραφή. Η εικόνα της Sarah Whitley και του Adolphe Le Prince να κινούνται στον κήπο παραμένει η παλαιότερη ζωντανή ανάμνηση που διασώθηκε μέσω της τεχνολογίας.

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ EDISON ΚΑΙ ΤΟ ΚΙΝΗΤΟΣΚΟΠΙΟ

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο THOMAS EDISON και ο συνεργάτης του W.K.L. DICKSON ανέπτυξαν το Κινητοσκόπιο. Σε αντίθεση με αυτό που γνωρίζουμε σήμερα ως σινεμά, το Κινητοσκόπιο ήταν μια ατομική συσκευή. Ο θεατής έσκυβε πάνω από ένα ξύλινο κουτί και έβλεπε το φιλμ να κινείται μέσα από μια οπή.

Ο EDISON δημιούργησε μάλιστα το πρώτο κινηματογραφικό στούντιο, το «Black Maria», όπου γυρίζονταν σύντομες ταινίες με ακροβάτες, χορευτές και σκηνές από την καθημερινότητα. Όμως, η εμπειρία παρέμενε μοναχική. Η ιδέα της συλλογικής θέασης δεν είχε ακόμη υλοποιηθεί, και ο EDISON πίστευε λανθασμένα ότι εκεί βρισκόταν το μέλλον της αγοράς.

28 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1895: Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΚΡΗΞΗ

Η ημερομηνία αυτή σηματοδοτεί την επίσημη γέννηση του κινηματογράφου ως κοινωνικό και καλλιτεχνικό γεγονός. Στο υπόγειο του «Grand Café» στο Παρίσι, οι αδελφοί LOUIS και AUGUSTE LUMIÈRE παρουσίασαν τον Κινηματογράφο (Cinématographe). Η συσκευή τους ήταν μια τεχνολογική κομψότητα: λειτουργούσε ως κάμερα, ως μηχανή εμφάνισης και ως μηχανή προβολής.

Η πρώτη ταινία που προβλήθηκε ήταν η ΕΞΟΔΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΛΟΥΜΙΕΡ (LA SORTIE DE L'USINE LUMIÈRE À LYON). Οι τριάντα τρεις θεατές είδαν έκπληκτοι τις πύλες του εργοστασίου να ανοίγουν και εκατοντάδες εργάτες να ξεχύνονται στον δρόμο. Ήταν η πρώτη φορά που η πραγματικότητα προβαλλόταν σε φυσικό μέγεθος πάνω σε έναν τοίχο, δημιουργώντας μια πρωτόγνωρη αίσθηση συμμετοχής.

Το πρόγραμμα περιελάμβανε και άλλες ταινίες, όπως το «Ποτισμένο Ποτιστή» (L'Arroseur arrosé), που θεωρείται η πρώτη κινηματογραφική κωμωδία, καθώς και την «Άφιξη ενός τρένου στον σταθμό». Η τελευταία προκάλεσε τέτοιο δέος, που ο αστικός μύθος θέλει τους θεατές να υποχωρούν έντρομοι, πιστεύοντας ότι το τρένο θα τους συνθλίψει.

ΓΙΑΤΙ ΟΙ LUMIÈRE ΚΕΡΔΙΣΑΝ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ;

Αν και ο LE PRINCE προηγήθηκε τεχνικά και ο EDISON εμπορικά, οι αδελφοί LUMIÈRE επικράτησαν για τρεις βασικούς λόγους:

Η Προβολή: Μετέτρεψαν το σινεμά από ατομικό θέαμα σε συλλογική εμπειρία. Το σινεμά γεννήθηκε ως «κοινωνικό γεγονός».

Η Φορητότητα: Ο Κινηματογράφος τους ήταν ελαφρύς. Μπορούσαν να τον μεταφέρουν παντού, καταγράφοντας τη ζωή σε όλο τον πλανήτη.

Η Αισθητική: Οι ταινίες τους δεν ήταν απλώς πειράματα, αλλά είχαν μια στοιχειώδη αίσθηση σύνθεσης και κάδρου, θέτοντας τα θεμέλια αυτού που ονομάζουμε «κινηματογραφική γλώσσα».

ΑΠΟ ΤΟ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΣΤΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ: GEORGES MÉLIÈS

Μετά την πρώτη προβολή, ο κινηματογράφος χωρίστηκε σε δύο δρόμους. Οι LUMIÈRE εκπροσώπησαν τον ρεαλισμό (το ντοκιμαντέρ). Όμως, ένας άλλος Παριζιάνος, ο ταχυδακτυλουργός GEORGES MÉLIÈS, είδε στην εφεύρεση κάτι άλλο: τη μαγεία.

Ο MÉLIÈS εισήγαγε τα ειδικά εφέ, το μοντάζ και τη φαντασία. Με ταινίες όπως το «Ταξίδι στη Σελήνη» (1902), απέδειξε ότι ο κινηματογράφος δεν χρειαζόταν μόνο να καταγράφει τον κόσμο, αλλά μπορούσε και να τον εφευρίσκει από την αρχή.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Ξεκινώντας από τις σκιές στον κήπο του LE PRINCE και φτάνοντας στη θριαμβευτική έξοδο των εργατών από το εργοστάσιο των LUMIÈRE, ο κινηματογράφος διένυσε μια απόσταση αιώνων μέσα σε λίγα χρόνια. Αυτή η «εφεύρεση χωρίς μέλλον», όπως την είχαν χαρακτηρίσει αρχικά οι ίδιοι οι δημιουργοί της, εξελίχθηκε στην πιο επιδραστική τέχνη του 20ού και 21ου αιώνα.

Σήμερα, κάθε φορά που σβήνουν τα φώτα σε μια αίθουσα, επαναλαμβάνεται η ίδια ιεροτελεστία που ξεκίνησε εκείνο το βράδυ του 1895: η αναμονή για το φως που θα μετατρέψει το λευκό πανί σε έναν ολόκληρο κόσμο. Ο κινηματογράφος παραμένει η ζωντανή απόδειξη ότι ο άνθρωπος μπορεί, έστω και για λίγο, να σταματήσει τον χρόνο και να μοιραστεί τα όνειρά του με τους άλλους.