Τα Σανδαλοποιεία στο Μοναστηράκι

Η φωτογραφία αυτή του Fred Boissonas από το 1920 αποτελεί ένα σπάνιο παράθυρο στην καθημερινή ζωή και το εμπόριο της Αθήνας του μεσοπολέμου. Το Μοναστηράκι ήταν ήδη από τότε το κέντρο της βιοτεχνικής δραστηριότητας, με εξειδικευμένες γειτονιές για κάθε συντεχνία.

Ιστορικό Πλαίσιο & Παρατήρηση

Στην εικόνα βλέπουμε την παραδοσιακή δομή των καταστημάτων της εποχής, όπου ο χώρος εργασίας και ο χώρος πώλησης ταυτίζονταν.

• Τα Σανδαλοποιεία: Τα καταστήματα αυτά δεν ήταν απλώς σημεία πώλησης, αλλά εργαστήρια. Παρατηρήστε τα δεκάδες ζευγάρια παπούτσια και σανδάλια που κρέμονται στην είσοδο, χρησιμεύοντας ταυτόχρονα ως εμπορεύματα και ως διαφήμιση της τέχνης του μάστορα.

• Η Ένδυση: Οι άνδρες φορούν τις τυπικές ποδιές εργασίας (ποδιές των τεχνιτών), ενώ τα γιλέκα και τα καπέλα (τραγιάσκες) μαρτυρούν το στυλ της εποχής για την εργατική τάξη.

• Ο Fred Boissonas: Ο Γαλλοελβετός φωτογράφος ήταν καθοριστικός για την ανάδειξη της Ελλάδας στο εξωτερικό. Το έργο του συνδυάζει την καλλιτεχνική ματιά με την ανθρωπολογική καταγραφή, εστιάζοντας συχνά στις αυθεντικές στιγμές του δρόμου.

Το Μοναστηράκι της δεκαετίας του 1920, όπως αποτυπώνεται στη φωτογραφία, ήταν η "καρδιά" της βιοτεχνικής Αθήνας. Η περιοχή είχε διαμορφώσει έναν μοναδικό χαρακτήρα που συνδύαζε την οθωμανική κληρονομιά του παζαριού με τη νέα αστική ανάπτυξη.

Η Ιστορία πίσω από τους Δρόμους

Η περιοχή που βλέπουμε χωριζόταν παραδοσιακά σε εξειδικευμένες εμπορικές ζώνες:

• Οδός Πανδρόσου (Τα "Τσαρουχάδικα"): Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Πανδρόσου ήταν γνωστή ως ο δρόμος των υποδηματοποιών. Εκεί κατασκευάζονταν τα περίφημα τσαρούχια και τα δερμάτινα σανδάλια. Η φωτογραφία του Boissonas πιθανότατα τραβήχτηκε σε αυτόν τον άξονα ή στην οδό Ηφαίστου.

• Οδός Ηφαίστου: Ήταν το κέντρο των σιδηρουργών και των χαλκουργών, αλλά φιλοξενούσε επίσης πολλά εργαστήρια δέρματος.

• Το "Γιουσουρούμ": Το όνομα αυτό, που ταυτίστηκε με το παζάρι στο Μοναστηράκι, προήλθε από τον Εβραίο έμπορο Νώε Γιουσουρούμ, του οποίου η οικογένεια άνοιξε το πρώτο παλαιοπωλείο στην περιοχή το 1863. Μέχρι το 1920, η πλατεία Αβησσυνίας είχε ήδη γίνει το κέντρο των αντικέρ.

Γιατί το λέμε "Μοναστηράκι";

Το όνομα δεν υπήρχε πάντα.

• Κατά την Τουρκοκρατία, η περιοχή ονομαζόταν Αμπατζήδικα (από τους εμπόρους χοντρού υφάσματος "αμπά").

• Μετά την Επανάσταση του 1821, το Μεγάλο Μοναστήρι της Παντάνασσας (που καταλάμβανε μεγάλο μέρος της σημερινής πλατείας) παρήκμασε. Το μόνο που απέμεινε ήταν η μικρή εκκλησία που βλέπουμε σήμερα στην πλατεία, την οποία οι Αθηναίοι άρχισαν να αποκαλούν υποκοριστικά "Μοναστηράκι", δίνοντας τελικά το όνομα σε όλη τη συνοικία.

Fun Fact: Ένα από τα πιο διάσημα σανδαλοποιεία της περιοχής, αυτό του Σταύρου Μελισσινού, ξεκίνησε την οικογενειακή παράδοση το 1920 (τη χρονιά της φωτογραφίας!), αν και τα αρχαιοελληνικά σανδάλια έγιναν παγκόσμια μόδα αργότερα, τη δεκαετία του '50, όταν άρχισαν να τα φορούν διασημότητες όπως οι Beatles και η Jackie Kennedy.

Η σημερινή εικόνα της οδού Πανδρόσου και της οδού Ηφαίστου, όπου πιθανότατα τραβήχτηκε η φωτογραφία του 1920, διατηρεί την ενέργεια του παρελθόντος, αλλά έχει προσαρμοστεί στις ανάγκες της σύγχρονης τουριστικής Αθήνας.

Αν περπατήσετε σήμερα εκεί, θα παρατηρήσετε τις εξής αλλαγές και ομοιότητες:

1. Τα Σανδαλοποιεία Παραμένουν Σήμα Κατατεθέν

Παρόλο που τα περισσότερα παλιά εργαστήρια έχουν κλείσει, η περιοχή παραμένει ο νούμερο ένα προορισμός για χειροποίητα δερμάτινα σανδάλια.

• Σήμερα: Τα σανδάλια εξακολουθούν να κρέμονται έξω από τα μαγαζιά, ακριβώς όπως στη φωτογραφία του Boissonas, δημιουργώντας ένα πολύχρωμο «τείχος» από δέρμα.

• Η διαφορά: Πλέον τα σχέδια είναι πιο μοντέρνα και απευθύνονται κυρίως σε τουρίστες, ενώ η παραγωγή συχνά γίνεται σε εξωτερικά εργαστήρια και όχι μέσα στο ίδιο το κατάστημα.

2. Η Αρχιτεκτονική και η Ατμόσφαιρα

• Τα Κτίρια: Τα χαμηλά κτίσματα που βλέπετε στη φωτογραφία υπάρχουν ακόμα. Οι δρόμοι (Πανδρόσου και Ηφαίστου) είναι πλέον πεζόδρομοι, γεμάτοι ζωή όλες τις ώρες της ημέρας.

• Η "Κρεμαστή" Διακόσμηση: Η παράδοση του να εκθέτουν τα εμπορεύματα έξω από το μαγαζί (ρούχα, τσάντες, κοσμήματα) συνεχίζεται, δίνοντας στην περιοχή την αίσθηση ενός σύγχρονου ανατολίτικου παζαριού.

3. Από την Καθημερινότητα στον Τουρισμό

• Το 1920: Το Μοναστηράκι ήταν ο τόπος όπου ο Αθηναίος θα πήγαινε να παραγγείλει τα παπούτσια της χρονιάς του. Ήταν ένας χώρος σκληρής βιοποριστικής εργασίας.

• Το 2024: Είναι ένας χώρος αναψυχής. Τα παλιά τσαγκάρικα έχουν αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από:

  • Καταστήματα Τουριστικών Ειδών: Αναμνηστικά, αντίγραφα αρχαίων ειδών και ελληνικά προϊόντα.

  • Εστίαση: Πολλά παλιά κτίρια στεγάζουν τώρα καφέ με θέα την Ακρόπολη ή παραδοσιακά σουβλατζίδικα.

Πού να πάτε για να νιώσετε το "τότε":

Αν θέλετε να βρείτε την ατμόσφαιρα της φωτογραφίας σήμερα:

• Επισκεφθείτε την οδό Πανδρόσου νωρίς το πρωί, πριν γεμίσει από κόσμο.

• Αναζητήστε το σανδαλοποιείο του Μελισσινού (που πλέον βρίσκεται στην οδό Τζιραίων, αλλά ξεκίνησε από την Πανδρόσου το 1920), όπου η τέχνη του δέρματος παραμένει οικογενειακή παράδοση.

• Περπατήστε στα στενά γύρω από την Πλατεία Αβησσυνίας, όπου οι παλαιοπώλες εξακολουθούν να βγάζουν την πραμάτεια τους στο πεζοδρόμιο, θυμίζοντας τις αυθεντικές σκηνές του περασμένου αιώνα.

Η φωτογραφία του Boissonas δεν είναι απλώς ένα ντοκουμέντο, αλλά η "μήτρα" της σημερινής τουριστικής ταυτότητας του Μοναστηρακίου.